Alle artikelen
‘Een stijf lid is een waarschuwing van Onze Lieve Heer.’ Het zou zomaar een citaat van Gerard Reve kunnen zijn, al had hij wellicht het wat alledaagse ‘waarschuwing’ vervangen door een dubbelzinniger ‘vingerwijzing’. Van Reviaanse ironie is hier echter helemaal geen sprake, aangezien deze uitspraak afkomstig is uit de collegeaantekeningen van een priesterstudent uit 1951.
Bekend is dat tot in de jaren zestig katholieke priesters zich intensief bezighielden met het seksleven van de gelovigen. Niet alleen werd er driftig op aangedrongen dat er veel kleine katholiekjes bijkwamen – ‘Ons mam was net een autobus: er zat altijd volk in,’ verklaarde een bejaarde Brabander – maar ook werd scherp in de gaten gehouden wat men in bed of elders uitspookte. In de ogen van veel buitenstaanders was dat natuurlijk nogal vreemd. ‘Als je het spel niet speelt, moet je je ook niet met de spelregels bemoeien,’ luidt een bekend grapje van Wim Kan. Waar hadden die celibataire priesters het over, wat wisten zij nu van seksualiteit?
Nou, echt alles. En niet alleen van de meer gangbare praktijken, maar ook van de meest bizarre perversiteiten. Dit blijkt uit onderzoek van René Bastiaanse, directeur van het Brabants Historisch Informatiecentrum, die niet alleen de moraaltheologische handboeken heeft bestudeerd, maar tevens heeft gekeken naar de talloze aantekeningen die priesters in opleiding tijdens hun studie maakten.
Onkuisheid. De Nederlandse biechtpraktijk 1900-1960 is het eerste deel van een trilogie over de bij katholieke priesters aanwezige kennis van seksualiteit en de wijze waarop de kerk zich met het liefdesleven van de gelovigen bemoeide. In dit deel staat de ‘tegennatuurlijke onkuisheid’ centraal. Dat betekent niet alleen dat er aandacht wordt besteedt aan homoseksualiteit, maar ook aan zelfbevrediging, bestialiteit, sadisme, masochisme, exhibitionisme en fetisjisme.
Werkelijk niets bleef onbesproken. Je vraagt je af wat er moet zijn omgegaan in de hoofden van deze jongemannen, die van het geleerde niets in praktijk mochten brengen.
Doel van deze kennis was het adequaat kunnen reageren op wat parochianen tijdens de biecht allemaal vertelden. Hoewel de priester bij jongeren niet te veel mochten doorvragen – je moest ze natuurlijk niet op ideeën brengen – behoorde hij bij volwassenen wel precies te weten of zij, wellicht zelfs zonder het te weten, geen zonde hadden begaan. Slechts één niet opgebiechte zonde kon immers al leiden tot eeuwige verdoemenis, en daarvoor diende de herder zijn kudde te behoeden.
Bastiaanse benadrukt dat de verschijning van dit boek niets te maken heeft met de berichtgeving over het seksueel misbruik door katholieke geestelijken, maar wijst er wel op dat er inhoudelijk uiteraard een zeker verband is. Niet alleen kregen aankomende priesters tot in detail te horen wat er allemaal mogelijk was, tegelijkertijd was de seksuele moraal die de kerk oplegde uitzonderlijk streng en kil. Alles draaide om het onderdrukken van seksuele driften. Aan de beleving van seksualiteit werd geen enkele aandacht besteed, zodat dit zeker bijdroeg aan het ontstaan van wat Bastiaanse een ‘neurotische voedingsbodem’ noemt. De meeste priesters wisten de problematische seksuele onthouding te sublimeren tot religieuze bezieling, maar dat een fors aantal behoorlijk in de fout is gegaan kan moeilijk verwondering wekken.
René Bastiaanse
Onkuisheid. De Nederlandse biechtpraktijk 1900-1960
208 p. W Books, € 22,95
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Tegennatuurlijke onkuisheid
‘Een stijf lid is een waarschuwing van Onze Lieve Heer.’ Het zou zomaar een citaat van Gerard Reve kunnen zijn, al had hij wellicht het wat alledaagse ‘waarschuwing’ vervangen door een dubbelzinniger ‘vingerwijzing’. Van Reviaanse ironie is hier echter helemaal geen sprake, aangezien deze uitspraak afkomstig is uit de collegeaantekeningen van een priesterstudent uit...
Koloniale stations trekken reizigers
De Indonesische spoorwegen (PT Kereta Api Indonesia) herontdekken hun Nederlandse koloniale wortels. Het staatsbedrijf is momenteel bezig met een charmeoffensief met als centrale boodschap: ‘Met de trein door Java is aangenaam, romantisch en nostalgisch.’ De oude Hollandse stations worden gerenoveerd. In Bandung en Semarang laten musea de geschiedenis van het spoor in de archipel...
Terug naar ‘1066 en de rest’
Brits, normatief en chronologisch. Dat is kort samengevat het karakter van het vernieuwde geschiedenisonderwijs in Engeland en Wales. Minister van Onderwijs Michael Gove neemt afstand van het in zijn ogen te kosmopolitische, postmoderne en hobbyistische curriculum dat onder de linkse onderwijsministers van New Labour is ontstaan. Leerlingen moeten weer weten wat er in de...
Regels voor prostituees veranderden voortdurend
Belgische sekswerkers krijgen voortaan een arbeidscontract en sociale zekerheden. Historica Lotte van de Pol vertelt dat de geschiedenis van prostitutie steeds een slingerbeweging laat zien tussen regulering en criminalisering. ‘De prostitutiebranche reageerde op strengere regels door ondergronds te gaan.’
COLUMN: Martin Sommer
Eind jaren zeventig studeerde ik geschiedenis aan het Historisch Seminarium in Amsterdam. Al snel viel op dat de grootste Nederlandse historicus, Johan Huizinga, daar weinig bewondering ontmoette. Terwijl zijn Herfsttij in Amerika werd stukgelezen en de Franse mentaliteitsgeschiedenis van de beroemde Annales-school zich deels op Huizinga beriep, werden in Amsterdam de wetenschappelijke neuzen opgehaald. ...
COLUMN: Maarten van Rossem
In de jaren van de Koude Oorlog werd het denken over de grootschalige geschiedenis beheerst door het paradigma van the rise of the West. Volgens dit paradigma was de mondiale hegemonie van West-Europa en de Verenigde Staten het gevolg van een combinatie van morele en intellectuele superioriteit. Vanaf de filosofie van de oude Grieken, via...
COLUMN: Annejet van der Zijl
Eigenlijk had ik mijn column deze keer willen wijden aan de toekomst van ons vak, en met name aan de ongekende mogelijkheden die de digitale revolutie ons biedt. Maar eerst wil ik het toch nog even, meer als persoonlijk betoog, hebben over de nadelen van diezelfde revolutie. En vreemd als het mag klinken in...
SIGNALEMENTEN: Boeken
De moordenaars van Jan de Witt. De zwartste bladzijde van de Gouden Eeuw Ronald Prud’homme van Reine 230 p. De Arbeiderspers, € 21,95 Dit was het aardigste boek dat verscheen in de afgelopen Boekenweek, met het thema ‘Gouden tijden, zwarte bladzijden’. Ronald Prud’homme van Reine kennen we als biograaf van alle belangrijke...
BOEKEN: Allemaal (on)schuldig
Het is een vraag die al bijna honderd jaar talloze pennen in beroering heeft gebracht, en waarover reeds oceanen inkt zijn vergoten: hoe was het toch mogelijk dat de moord op een impopulaire troonopvolger van een gammel rijk, in een stoffige en vergeten uithoek van Europa, leidde tot een oorlog die het continent vierenhalf...
Afscheid van de koloniën
Afgelopen jaar vierde Algerije de vijftigste verjaardag van de onafhankelijkheid van Frankrijk. Ter gelegenheid van het jubileum zijn stapels boeken verschenen over het onderwerp. Opvallend genoeg schijnt de historische discussie zich vooral buiten Algerije af te spelen, in de eerste plaats in Frankrijk en daarnaast ook in academische kringen in Engeland en Noord-Amerika. Dat zegt...
BOEKEN: Echte entrepreneurs
Ondernemers – hier opgevat als eigenaren en directeuren van hun eigen bedrijf – zijn zo goed als uitgestorven na de managerial revolution van vlak na de Tweede Wereldoorlog. Ze zijn vervangen door ingehuurde functionarissen die niet op eigen risico opereren. Die verandering heeft vreemde effecten gehad op het bedrijfsleven. Vóór de...
BOEKEN VAN DE MAAND: De natie staat is dood. Leve de natiestaat
‘Vierentwintig jaar geleden ben ik geboren in een land dat af is.’ Zo opent de ene historicus zijn boek. Zijn collega en leeftijdgenoot doet nauwelijks voor hem onder met zijn bondige omschrijving van het Nederland van zijn jeugdjaren. Hij begint met: ‘Ik ben een kind van Pim Fortuyn.’ Dat zijn nog eens andere zinnen...
