Alle artikelen
De val van SNS REAAL heeft het toch al broze vertrouwen in de Nederlandse bankensector geschokt. Spaarders voelen zich steeds minder op hun gemak. En dat terwijl de geschiedenis van SNS begon met grootse idealen over spaarzaamheid en zelfredzaamheid.
Joost Dankers, docent economische en sociale geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, vertelt:
‘De wortels van SNS REAAL gaan terug tot de vroege negentiende eeuw. In 1818 werd de eerste spaarbank in Nederland opgericht door het Zwolse departement van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Deze had zich ten doel gesteld de zogenoemde “minvermogenden” te verheffen. Het idee was dat iedere werkman en -vrouw voor zichzelf moest kunnen zorgen.
Spaarzaamheid was een belangrijke voorwaarde. Wie werkloos werd of te oud om te werken, moest een appeltje voor de dorst hebben. Omdat de bestaande banken niet geïnteresseerd waren in eenvoudige werklui, besloten de keurige burgerheren van ’t Nut dat er speciale spaarbanken moesten komen. Koning Willem I juichte dit toe.
Binnen korte tijd waren er honderden kleine, lokaal werkende spaarbanken opgericht in heel Nederland. Ze werden bestuurd door vrijwilligers. De besturen hielden zitting in een kroeg, in het raadhuis, of bij een van de leden thuis. Mensen konden bijvoorbeeld op woensdagavond langskomen met hun opgespaarde tegoeden, die in grote kasboeken werden bijschreven.
Sommige spaarbanken, zoals die in Rotterdam, waren enorme instituten. De overheid zag het nut ervan in en richtte in 1881 de Rijkspostspaarbank op. In de jaren vijftig en zestig konden mensen door de toenemende welvaart meer geld opzijleggen en begonnen de banken snel te groeien.
Tot begin jaren zeventig was het idealisme uit de begintijd nog goed merkbaar. Spaarbanken sprongen uitermate voorzichtig om met het geld van de rekeninghouders. Ze belegden voornamelijk in staatsobligaties, die waardevast waren, maar een laag rendement opleverden. Risicovollere beleggingen waren lange tijd verboden.
Maar dat veranderde door de branchevervaging die vanaf de jaren zeventig optrad. Andere typen banken, die kredieten verstrekten en geld leenden op de kapitaalmarkt, begonnen met succes door te dringen op de spaarmarkt. Om de concurrentie het hoofd te bieden verbreedden ook de spaarbanken hun activiteiten en verstrekten voortaan hypotheken en leningen.
Door het lokale karakter waren de spaarbanken in het nadeel. Hoewel veel bestuurders daar niet van gecharmeerd waren, kwam er noodgedwongen een moeizaam fusieproces op gang. In de jaren tachtig bleven twee grote conglomeraten over: de Verenigde Spaarbank (VSB), die voortkwam uit banken in het noorden en westen van het land, en de Samenwerkende Nederlandse Spaarbanken (SNS), die in het zuiden en oosten wortelt. VSB ging in 1990 op in Fortis en de SNS fuseerde in 1997 met verzekeraar REAAL.
Het gevolg van dit proces was dat er steeds minder overbleef van de oude, idealistische spaarbank. De oude vrijwilligersbesturen maakten plaats voor professionele bankiers, die zich opsloten in glazen paleizen en zich meer druk maakten om hun bonussen dan om het belang van de spaarders.
Toch is de hetze die de media nu voeren tegen het bestuur van SNS REAAL niet terecht. Deze bank stak zijn tegoeden in vastgoed, omdat dit de afgelopen dertig jaar gold als een solide belegging. Dat de huizenmarkt zou instorten was moeilijk te voorzien. Je zou kunnen zeggen dat SNS juist te veel op zekerheid was gefocust. Daarin herken je nog iets van de oude geest van de spaarbanken.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
LESSEN: ‘SNS REAAL komt voort uit idealisme’
De val van SNS REAAL heeft het toch al broze vertrouwen in de Nederlandse bankensector geschokt. Spaarders voelen zich steeds minder op hun gemak. En dat terwijl de geschiedenis van SNS begon met grootse idealen over spaarzaamheid en zelfredzaamheid. Joost Dankers, docent economische en sociale geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, vertelt: ‘De...
STELLING: ‘Het is tijd voor een zwarte paus’
Anton van Hooff: ‘Als voorzitter van de Vrije Gedachte, een atheïstische club, maakt het mij niet uit hoe de paus eruitziet of waar hij vandaan komt. Ik hoop gewoon op een zeer ouderwetse paus, die de katholieke kerk om zeep helpt. Wat dat eerste betreft heeft het pontificaat van Benedictus XVI me...
COLUMN: Maarten van Rossem
De Republikeinse partij is nu al jaren in de greep van zeer conservatieve opvattingen. Zij vormt daarom in toenemende mate een minderheidspartij, die het bij de stembus moet hebben van oudere blanke kiezers. Omdat het Amerikaanse politieke systeem minderheden unieke mogelijkheden biedt om de wensen van de meerderheid te frustreren, spelen de Republikeinen toch...
COLUMN: Annejet van der Zijl
Ik kan er zo onderhand de klok op gelijkzetten: zodra er iets met de Oranjes aan de hand is, rinkelen hier de telefoons. Kennelijk sta ik nog steeds onder de K van Koningshuisdeskundige in de diverse redactie-Rolodexen en kom ik daar, wat ik verder ook heb geschreven of zal schrijven, nooit meer uit. Dat...
COLUMN: Martin Sommer
Vaak lijkt de tijd te verglijden, terwijl er wezenlijk niets verandert. Wel andere spelers – dezelfde teksten en belangen. Vooral Fransen zijn goed in die suggestie. Momenteel bewaken ze hun geopolitieke achtertuin in Mali. Ik zag op televisie een trotse president Hollande zijn manschappen toespreken. Ze waren in een paar dagen door een rotswoestijn...
BOEKEN: Tunnelvisie op de jaren zeventig
Volgens Duco Hellema, hoogleraar geschiedenis van de internationale betrekkingen aan de Universiteit Utrecht, hebben de jaren zeventig ‘geen goede reputatie’. Ze worden immers ‘vaak’ aangeduid als ‘een tijdvak van stagnatie, malaise en hernieuwd conservatisme’. Nu ja, het oordeel over deze periode is in elk geval ‘overwegend negatief’, of althans roept ‘geen decennium...
Boeken: Ulrike Meinhof en collega’s
Hoewel we tegenwoordig niet meer opkijken van vrouwelijke politici, managers of geleerden, lijkt het alsof de emancipatie nog niet ver is voortgeschreden in het geweld. Toegegeven: in de krijgsmacht zijn de vrouwen aan een opmars begonnen, zodat niet alleen westerse landen als Nederland en de VS, maar sinds kort ook Marokko vrouwelijke generaals kent,...
Boeken: Fabels over Rome
Ha, leuk, dacht ik toen de redactie van Historisch Nieuwsblad me vroeg een boek te bespreken over de opkomst van Rome, van ongeveer de achtste tot de eerste eeuw voor Christus. Zo’n overzicht, daar steekt een mens nog eens wat van op. Ik kreeg voldoende tijd. Wekenlang sleepte ik het boek van Anthony Everitt met...
BOEKEN: Van Cunera tot Adelmund
In 2004 begon Els Kloek met een klein team te werken aan het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. Meer dan duizend korte biografieën van vrouwen vanaf de vroegste tijd tot nu vormen samen een overtuigende correctie op de geschiedschrijving die veelal over mannen gaat. Nu heeft Kloek het materiaal ‘gestold’ in een boek, dat een...
BOEKEN: Signalementen
Gouden eeuw. Het raadsel van de republiek Maarten Prak 382 p. Boom, € 28,50 De Utrechtse hoogleraar Maarten Prak heeft zijn succesvolle overzichtswerk uit 2003 grondig herzien. Aanleiding was de televisieserie van de NTR over de Gouden Eeuw, waarbij Prak betrokken was als wetenschappelijk adviseur. Het boek kreeg twee nieuwe hoofdstukken: een over wetenschap en...
Oorlogspresident Lincoln
Abraham Lincoln is de geschiedenis in gegaan als ‘the Great Emancipator’. Zijn presidentschap is onlosmakelijk verbonden geraakt met de emancipatie van de slaven die de uitkomst was van een burgeroorlog die zijn gehele ambtstermijn duurde. Standbeelden en prenten beeldden hem uit als een heilige die dankbaar knielende slaven met een magistraal gebaar van zijn hand...
FILM: Signalementen
Barbara Christian Petzold A-Film, € 19,99 Het aangrijpende DDR-bespioneerdrama Das Leben der Anderen wekte met bruin- en grauwtinten de indruk dat in de Oost-Duitse heilstaat de zon nooit scheen. Goed voor de deprimerende sfeer, realistisch was het echter niet. In het DDR-drama Barbara schijnt volop de zon, maar de repressie is er...
