Alle artikelen
Boekenkasten zijn er inmiddels volgeschreven over Adolf Hitler. Toch verschijnen er nog steeds nieuwe studies over hem die de moeite waard zijn. Zo bleek tijdens de tweede bijeenkomst in de serie ‘Helden en Schurken’ in het Verzetsmuseum Amsterdam.
Een van de spraakmakendste boeken over Hitler van dit moment is geschreven door de Duitse historicus Peter Longerich. In Hitler laat hij zien dat de Führer een zwaarder stempel heeft gedrukt op het Derde Rijk dan vaak wordt aangenomen. Tijdens de middag in het Verzetsmuseum spraken historicus Wim Berkelaar, verbonden aan het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme, en Willem Melching, Duitslandexpert aan de Universiteit van Amsterdam, over de nieuwste inzichten uit deze en andere studies.
Meer lezen over Hitler? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Onder leiding van Frans Smits, hoofdredacteur van Historisch Nieuwsblad, gingen ze op zoek naar de mens achter de figuur Hitler. Ze begonnen met een filmpje, geschoten door Hitlers geliefde Eva Braun. Het is afkomstig uit Amerikaanse archieven en laat huis-tuin-keukentaferelen zien uit het leven van Hitler en Braun. Melching koos dit fragment omdat het een andere kant van de Füherer laat zien, namelijk Hitler in rust.
In de negentiende eeuw waren alle vaders boeven
Dominante vader
Daarna kwam Hitlers jeugd aan de orde. Volgens Berkelaar was zijn vader een echte schurk. Vader Hitler was dominant, vaak afwezig en dronk veel. Toch vindt Melching dit geen verklaring voor Hitlers latere gedrag: ‘In de negentiende eeuw waren alle vaders boeven.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Vervolgens werd Hitlers schooltijd besproken. Volgens Melching was hij een intelligente jongen, die zich snel verveelde en daarom veel fantaseerde. Hitler wilde geen ambtenaar worden, zoals zijn vader, en stopte daarom na drie jaar met zijn middelbare schoolopleiding. Hij koos daarna voor een bestaan als bohemien en vertrok naar Wenen.
Hitler speelde vaak met zelfmoordgedachten: het was alles of niets
Zijn tijd in Wenen was een vormende periode in zijn leven. De Weense cultuur maakte grote indruk op hem. Hij zoog alles in zich op. ‘Hij was een autodidact,’ zegt Melching. ‘Daardoor nam hij alles serieus wat hij zag en hoorde.’ Vaak wordt er gesproken over Hitler als een mislukte kunstenaar. Berkelaar meent dat dit overdreven is: Hitler was goed in het schilderen van gebouwen, maar niet van mensen. Daarom werd hem ook aangeraden om de architectuur in te gaan. Al zakte hij wel twee keer voor het examen voor de kunstacademie.
Vernedering
Waar kwam Hitlers antisemitisme vandaan? Volgens Melching en Berkelaar was begin twintigste eeuw iedereen antisemiet. Het hoorde bij de cultuur. Op een gegeven moment sloeg het gevoelsantisemitisme om in raciaal antisemitisme. Dit gebeurde na het Verdrag van Versailles in 1919, dat Duitsland als een vernedering ervoer.
Hitler beschouwde de Eerste Wereldoorlog als een Duitse poging de wereldmacht te veroveren. En hij wilde dat nog een keer proberen. ‘Het ging hem om een nieuw Europa. Om een nieuwe wereldordening,’ zegt Melching.
Hij vormde het modernste land ter wereld om tot een barbaarse mogendheid
Compromisloos
Hitler was bovenal een ideoloog. Hij had een plan met Duitsland. Het Duitse volk was tot grootheid bestemd, het moest nog een keer de macht proberen te grijpen. Als dat niet lukte, had het volk gefaald en zou het terecht ten onder gaan. ‘Hij was een compromisloze figuur,’ zegt Berkelaar. ‘Hitler speelde ook vaak met zelfmoordgedachten: het was alles of niets.’
Melching vertelt waarom Hitler als dictator interessanter is dan bijvoorbeeld Stalin of Mao. ‘Hij was een moderne politicus, geen ouderwetse despoot. Hij vormde het modernste land ter wereld om tot een barbaarse mogendheid. Dat maakt hem nog steeds zo intrigerend.’
‘Hitler was een interessantere dictator dan Stalin of Mao’
Boekenkasten zijn er inmiddels volgeschreven over Adolf Hitler. Toch verschijnen er nog steeds nieuwe studies over hem die de moeite waard zijn. Zo bleek tijdens de tweede bijeenkomst in de serie ‘Helden en Schurken’ in het Verzetsmuseum Amsterdam. Een van de spraakmakendste boeken over Hitler van dit moment is geschreven door de Duitse historicus Peter...
Boekrecensie: Eigenwijs Vaderland – Anne Petterson
Na de Tweede Wereldoorlog werd nationalisme lang gezien als een negatief begrip. Het werd geassocieerd met superioriteitsgevoelens, uitsluiting van bevolkingsgroepen en agressieve internationale politiek. Maar ver voordat het door sommige politici opnieuw gepropageerd werd, deden historici al onderzoek naar de opkomst van het nationalisme in de negentiende eeuw. Hierbij werd sterk de nadruk gelegd op...
Boekrecensie: Three Days in January, Dwight Eisenhower’s Final Mission – Bret Baier en Catherine Whitney
In het tijdperk-Trump lijkt het historische voorbeeld van Dwight Eisenhower plotseling relevant. Ook deze oud-generaal betrad in 1953 het Witte Huis zonder enige politieke ervaring. En ook hij vertegenwoordigde een politieke omwenteling. Eisenhower maakte een einde aan twee decennia Democratische overmacht onder Franklin Roosevelt en Harry Truman, waarin de overheidsinvloed fenomenaal was toegenomen. Journalist Bret...
Boekrecensie: Ongeziene Blikken – Arie Jan Gelderblom en Anne Marie Musschoot
Met deze nabeschouwing komt een ambitieus project ten einde: de Geschiedenis van de Nederlandse literatuur. Kort geleden verscheen het laatste ‘echte’ deel: De weg naar het binnenland. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1700-1800; de Zuidelijke Nederlanden, geschreven door de Belgische historicus Ton Verschaffel. In de nabeschouwing geven de hoofdredacteuren van het project een overzicht van...
Boekrecensie: Leven op de rand. Biografie A. Alberts – Graa Boomsma
Als je rekening houdt met de royale bladspiegel van A. Alberts’ bestseller De vergaderzaal kun je wel zeggen dat Graa Boomsma in zijn recent verschenen biografie Leven op de rand er meer woorden aan besteedt dan oorspronkelijk in deze roman van 77 bladzijden staan. Alberts (1911-1995) is een merkwaardige eenling in het land der letteren....
Alexander Pechtold over zijn held Winston Churchill
D66-leider Alexander Pechtold is fan van Winston Churchill. Hij roemt Churchill – premier van Groot-Brittannië van 1940 tot 1945 – als belangrijkste pleitbezorger van het Europese eenwordingsideaal. Waarom noemt u Winston Churchill als historische held? ‘Ik heb hem altijd een intrigerende man gevonden. Een schilderachtige figuur met zijn dikke sigaren, voorliefde voor borrels en gevoel...
Zo bereidde Atatürk de weg voor Erdogan
Streamingdienst Disney+ gaat een documentaire over Mustafa Kemal Atatürk niet uitzenden na boze reacties van een Armeense belangengroep.
Deze markante vrouwelijke Kamerleden volgden hun eigen weg
In 1917 kregen Nederlandse vrouwen passief kiesrecht; vijf jaar later mochten ze ook actief stemmen. Maar daarmee waren ze er niet. De afgelopen eeuw was het bikkelen voor vrouwen met politieke ambities, zo laten zeven eigenzinnige Kamerleden zien. Het is een rumoerige dag, die 17de september 1918. De eerste zitting van de Tweede Kamer valt...
Van conservatief naar progressief: hoe de vrouwelijke kiezer van mening veranderde
Tot in de jaren zeventig stemden Nederlandse vrouwen behoudender dan mannen. Daarna zwenkten ze naar links en kozen ze vaker voor progressieve partijen. Waarom gebeurde dat? En is er nu weer een kentering zichtbaar? 5 juli 1922 was niet het feest van de democratie waarop velen hadden gehoopt. Op die dag mochten voor het eerst...
De moord op Jesse Washington in 1916
Eeuwenlang kenden de Verenigde Staten al lynchpartijen. Maar pas toen in mei 1916 de gruwelijke moord op de zwarte Jesse Washington tot in de details werd vastgelegd, gingen de ogen open. Sommige historische gebeurtenissen zijn bijna te gruwelijk om over te lezen of om te beschrijven. Dat geldt ook voor de lynching van...
Kruisvaarders uit Holland
In 1217 vertrekken duizenden inwoners van de Lage Landen op kruistocht naar Jeruzalem. Graaf Willem van Holland wil eerst niet mee, maar ontpopt zich al snel tot een succesvolle krijger en plunderaar. Rome, mei 1213 Paus Innocentius III legt de laatste hand aan een belangrijke brief. ‘Omdat er nu een dringender noodzaak...
De meedogenloze strijd van Nederland in Atjeh
Vanaf 1873 probeerden Nederlanders het opstandige Atjeh te ‘pacificeren’. Maar wat ze ook deden, nooit kregen ze het dwarse gebied er helemaal onder. De strijd ging bijna zeventig jaar lang door en kostte tienduizenden levens. In zijn Max Havelaar (1860) laat Multatuli de 15-jarige Saïdjah ronddolen door ‘een dorp dat pas was veroverd door Nederlandsche...
