Alle artikelen
‘Als buitenlander krijg je nooit echt zicht op wat er in China gebeurt,’ meent oud-ambassadeur Roland van den Berg. Hij werkte begin jaren zestig in Peking. Precies tussen de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie in.
Als zoon van een Nederlandse consul in China is Roland van den Berg (Shanghai, 1930) altijd met het land verbonden geweest. Hij ging Chinees studeren en kreeg er in 1962 zijn eerste diplomatieke post: hij werd tweede handelssecretaris in Peking. ‘Het was fantastisch, we zaten op een compound gebouwd naar het voorbeeld van kasteel Middachten. Daar heb ik vier jaar met mijn gezin gewoond. Wel gingen we ervan uit dat we afgeluisterd werden. De Chinezen beschouwden ons als spionnen en we werden beperkt in onze bewegingsvrijheid.’ Diplomaten mochten zich zonder toestemming niet buiten een straal van 20 kilometer om Peking begeven, contact met de lokale bevolking was niet gewenst.
De Chinezen beschouwden ons als spionnen
‘Veel diplomaten wilden na twee jaar dan ook weg. Maar wij besloten te blijven. Wij leden niet onder de stress. We hadden geen geheimen en ik sprak Chinees, dat maakte het makkelijker. Via onze kinderen hadden we toch wat contact met gewone Chinezen. Als je met de kinderen door een park liep bijvoorbeeld, raakte je wel aan de praat.’
‘Kruidenierswaren lieten we opsturen vanuit Hongkong, benzine werd door een vrachtwagen bezorgd, chocolade kwam uit Zwitserland met de Transsiberië-expres. Verse groenten en vlees betaalden we met bonnen, we hadden er extra veel. Onze kok deed de boodschappen. Alles was goed geregeld. De Chinezen waren trots dat ze geen corruptie kenden. Achteraf zaten we er precies in een rustige periode. De Grote Sprong Voorwaarts was voorbij en de Culturele Revolutie moest nog komen.’ Met beide projecten probeerde leider Mao Zedong het land een duw vooruit te geven, maar dat leidde beide keren tot chaos en enorme aantallen doden.
De Chinezen waren trots dat ze geen corruptie kenden
‘De handelsbetrekkingen met China waren nog beperkt. We hadden geen contact met Mao zelf, wel werd een handelsmissie ontvangen door premier Zhou Enlai. Ik had vooral de taak van waarnemer. Ik probeerde te beschrijven wat ik zag van het leven. Ik heb veel geschreven over culturele ontwikkelingen. Bijvoorbeeld over de Peking-opera, volkstheater waarin oude verhalen werden verteld en kritiek op Mao werd geleverd. Het is altijd moeilijk om te weten wat er in China gebeurt. Ze geven buitenlanders nooit echt inzicht.’
Tekst loopt verder onder de afbeelding
Partijofficieren worden tijdens de Grote Sprong Voorwaarts naar het platteland gezonden
Twee keer per jaar organiseerden de Chinezen een diplomatieke reis voor het buitenlandse ambassadepersoneel. ‘Je zag dat het was geënsceneerd, tegelijk kreeg je toch wel iets mee van het land. Ik was onder de indruk van het platteland. De boeren die het woord voerden waren wel deskundig. De propaganda was deels waar.’
Na de Russische inval in Hongarije in 1956 was Nederland pro-Amerikaans, op een kleine groep communisten na. ‘In de jaren dat ik in Peking werkte, hadden we niets te maken met Nederlandse communisten. Zij waren gasten van de Chinese regering. Het ging om verdwaalde idealisten, politieke naïevelingen en een paar journalisten. Toen wij net terug waren uit China was er in Nederland opeens veel belangstelling voor het land. Er zou een nieuwe mens worden gecreëerd. Pas na een tijd kwamen de verhalen over de onmenselijkheid door – dat was deels gebrek aan informatie.’
Pas na een tijd kwamen de verhalen over de onmenselijkheid door
Maar sommigen lieten zich ook wel graag verkeerd informeren, zoals de Nederlandse filmmaker Joris Ivens. Hij maakte onder meer Hoe Yukong de bergen verzette (1976), waarin Mao’s Culturele Revolutie werd verheerlijkt. ‘Ik heb Ivens twee keer ontmoet. Hij was fel communist, net als zijn vrouw. Bij de opnamen is hij misleid door de Chinezen. Hij kreeg de ellende van de Culturele Revolutie niet te zien.’
Na Mao’s dood in 1976 ging het land open en werd het echt mogelijk zaken te doen. Na posten in onder meer Nederland en Korea werd Van den Berg in 1986 ambassadeur in China. ‘In deze periode heb ik veel kunnen bereiken voor het Nederlandse bedrijfsleven – dat wist bijvoorbeeld niet hoe het een joint venture moest sluiten met een Chinees staatsbedrijf.’ Van den Berg maakte ook mee hoe de opstand op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989 werd neergeslagen, het dieptepunt in zijn loopbaan. ‘Het land staat er nu goed bij, maar dat heeft vooral te maken met het enorme incasseringsvermogen van het Chinese volk.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘Het Chinese volk heeft een enorm incasseringsvermogen’
‘Als buitenlander krijg je nooit echt zicht op wat er in China gebeurt,’ meent oud-ambassadeur Roland van den Berg. Hij werkte begin jaren zestig in Peking. Precies tussen de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie in. Als zoon van een Nederlandse consul in China is Roland van den Berg (Shanghai, 1930) altijd...
‘De Atheense democratie leidde tot “links imperialisme”’
Op 12 februari 2018 organiseert Historisch Nieuwsblad in samenwerking met het Rijksmuseum van Oudheden een collegedag over de Oude Grieken. Historicus Fik Meijer zal een inleidend college houden over de opkomst en ondergang van de Atheense democratie. ‘Het waren laagopgeleide burgers die voor de uitbreiding van het Atheense imperialisme stemden.’ ‘Ik ga een beetje een...
‘Het moest de hoogste toren van de Gouden Eeuw worden’
In 1645 stond in het centrum van Amsterdam niet alleen een verouderd stadhuis, maar ook een afgebrande Nieuwe Kerk. Bij de wederopbouw streefde burgemeester Willem Backer ernaar de kerk te verrijken met een toren van meer dan honderd meter hoog. De toren werd echter nooit voltooid. Gabri van Tussenbroek, hoogleraar Stedelijke identiteit en monumenten aan...
De vernieuwende journalistiek van Jan de Koo
Met zijn weekblad De Amsterdammer wilde Jan de Koo onrecht bestrijden en gehuichel ontmaskeren. Maar ook geld verdienen. Eind negentiende eeuw behoorde hij tot de eerste moderne journalisten. Tegenwoordig kent vrijwel niemand hem meer. Ook weinig bewoners van de naar hem vernoemde straat in de Amsterdamse wijk Osdorp zullen een idee hebben wie...
Een virtueel koloniaal museum
Welke voorwerpen moeten er in een Koloniaal Historisch Museum te zien zijn? Zes gastconservatoren maakten daaruit een keuze. Zeven grote Nederlandse musea met koloniale collecties stelden voor Historisch Nieuwsblad een lange lijst koloniale voorwerpen samen. Zes gastconservatoren kozen daaruit voorwerpen die hen aanspraken. Zo ontstaat alvast een begin van een Virtueel Koloniaal...
Tijd voor een koloniaal museum?
Het Nederlandse koloniale verleden staat volop ter discussie. Maar nergens in ons land wordt er in een apart museum aandacht aan besteed. Zou dat niet eens tijd worden? Moet Nederland een eigen Koloniaal Historisch Museum krijgen? Historisch Nieuwsblad legde de vraag voor aan 120 deskundigen. Aan de muren van zijn ouderlijk huis in het Limburgse Echt hingen...
De eerste democratische verkiezingen in de Republiek
In de achttiende eeuw beschouwden veel Nederlanders de komst van de Fransen als een politieke bevrijding. Zo vonden in 1796 de eerste democratische verkiezingen in de Republiek plaats.
Maarten van Rossem over zijn historische held
Historicus Maarten van Rossem werd door Frans Smits gevraagd tijdelijk columns te schrijven voor Historisch Nieuwblad. Dat deed hij uiteindelijk twaalf jaar. Van Rossem is bewonderaar van de filosoof Hannah Arendt, vanwege haar talent om onafhankelijk te denken. Wanneer maakte u kennis met Hannah Arendt? ‘Toen ik eind jaren zeventig aan mijn proefschrift Het radicale...
Frans Killingers staatsgreep in Suriname
De ambtenaren zijn corrupt, de militairen dronken en midden in Paramaribo staat een gesticht voor lepralijders. Tijd voor een staatsgreep, vindt politieman Frans Killinger. In de nacht van 25 op 26 mei 1910 rukt hij met een groep handlangers op naar Fort Zeelandia. Te midden van het publiek in de rechtszaal bespeurt de verslaggever van...
Zwarte Dinsdag in Suriname
In Paramaribo bestormden demonstranten afgelopen vrijdag het parlementsgebouw. In 1933 liet procureur-generaal Frans van Haaren in Paramaribo het vuur openen op een demonstratie.
In de Koude Oorlog gebruikten spionnen geen drones, maar luchtballonnen
Amerika heeft een Chinese spionageluchtballon neergehaald. Tijdens de Koude Oorlog gebruikten westerse inlichtingendiensten luchtballonnen om geheimagenten over de grens te droppen.
Film Tokyo Trial
Het Tribunaal van Neurenberg kent iedereen, maar het vergelijkbare Tokyo Tribunaal leeft veel minder in de collectieve herinnering. De reden is de ongemakkelijke procesgang, waarin de elf rechters uit evenzovele landen elkaar de tent uit vochten. Na 2,5 jaar kwam er in 1948 geen unanieme uitspraak over de 28 aangeklaagden, van wie er zeven de...
