Alle artikelen
De jongste getuigen van WO2
In 2015 kreeg de Wit-Russische Svetlana Alexijevitsj de Nobelprijs voor de literatuur. Dat bevreemdde hier toen menigeen: waarom de hoogste literaire onderscheiding voor een onderzoeksjournalist? Maar de vier boeken die sindsdien in Nederlandse vertaling verschenen, schroeien die twijfel weg. Het zijn in aanpak identieke documentaires-in-boekvorm over ingrijpende gebeurtenissen uit de recente geschiedenis van haar vaderland. Ze gaan over vrouwen in de Tweede Wereldoorlog, over veteranen in de Russisch-Afghaanse oorlog, over getuigen van de Tsjernobyl-kernramp, en nu in De laatste getuigen (uit 1985) over kinderen uit de Tweede Wereldoorlog. Elk boek bestaat uit korte verhalen in de taal van de betrokkenen, die een mozaïek vormen. Vanuit een ‘klein’ perspectief ervaren we de grootste drama’s in de geschiedenis mee.In De laatste getuigen zien we Russische kinderen die van hun ouders gescheiden raakten, die hen aan de oorlog verloren, die in kindertehuizen terechtkwamen, die hongerleden, die slechte en goede ervaringen met Duitse soldaten hadden, die getraumatiseerd verder moesten in het bestaan. En dat massaal. Een hele generatie getekend door de oorlog. Vrijwel elk fragment begint met het woord ‘mama’ en zelden komt het goed: ‘We worden gebombardeerd… De aarde beeft, ons huis ook… Mama zei dat het met de luiken dicht niet meer eng was.’
Onder de titel van zo’n fragment staat de naam van de verteller, zijn of haar leeftijd op het moment dat de verhaalde gebeurtenis zich afspeelde, en het huidige beroep. Bijvoorbeeld: ‘Rimma Pozjnjakova, 6 jaar. Nu arbeidster.’ Aldus wordt na die vaak traumatische kerngebeurtenis nóg een verhaal verteld, in de witte ruimte na het laatste uitgesproken woord: dat van een beschadigd leven dat doorging. Alexijevitsj toont zo het verborgen gezicht van de oorlog, zoals ze in haar boeken altijd het verborgene in de menselijke geschiedenis toont. Ze tekent aldus niet alleen superieure orale geschiedenis op, maar schrijft tegelijkertijd literatuur met een levensgrote L.
Jeroen Vullings is biograaf en criticus.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
De laatste getuigen – Svetlana Alexijevitsj
De jongste getuigen van WO2 In 2015 kreeg de Wit-Russische Svetlana Alexijevitsj de Nobelprijs voor de literatuur. Dat bevreemdde hier toen menigeen: waarom de hoogste literaire onderscheiding voor een onderzoeksjournalist? Maar de vier boeken die sindsdien in Nederlandse vertaling verschenen, schroeien die twijfel weg. Het zijn in aanpak identieke documentaires-in-boekvorm over ingrijpende gebeurtenissen uit de...
Friends Divided – Gordon S. Wood
De moeizame relatie tussen Adams en Jefferson De karakters en achtergrond van John Adams en Thomas Jefferson, de twee hoofdspelers in de Amerikaanse Revolutie, waren zeer verschillend. De lange en elegante Jefferson uit Virginia was grootgrondbezitter, slaveneigenaar, en verslaafd aan literatuur, kunst, wijn en vrouwen. Door zijn eruditie werd hij de auteur van de...
De kracht van katoen
Dankzij de productie van katoen kon Europa een voorsprong nemen op de rest van de wereld. De grondstof vormde een belangrijke pijler onder de Industriële Revolutie. Maar aan dat succes zat volgens Annegreet van Bergen een donkere kant. T-shirts worden tegenwoordig in Nederland in grote aantallen weggegeven als reclamemateriaal of herinnering aan een evenement. Toch...
Barry Atsma over zijn historische held Walraven van Hall
Acteur Barry Atsma bewondert verzetsheld Walraven van Hall (1906-1945), die miljoenen guldens bij elkaar bracht om het Nederlandse verzet te financieren. Hij vertolkt Van Hall in de film Bankier van het verzet, die op 8 maart in première gaat. Wanneer maakte u kennis met Walraven van Hall? ‘Zo’n vier, vijf jaar geleden, tijdens de voorbereidingen...
‘Nederlandse historici zijn te braaf’
In de ‘stelling’ reageert een vast panel van historici op een actuele gebeurtenis. Martin Sommer: ‘Ik zie dat Nederlandse historici wel heel braaf achter elkaar aan lopen en weinig eigenzinnigheid vertonen. Dat zagen we laatst weer eens in de discussie rond het Oost-Indisch Huis in Amsterdam. In dit voormalige hoofdkwartier van de...
Orbáns Hongarije leek op de ‘geleide democratie’ van zijn grote voorbeeld Miklós Horthy
Met de verkiezingsoverwinning van Peter Magyar komt er in Hongarije na zestien jaar een einde aan het tijdperk Orbán. Zijn ‘illiberale staat’ vertoonde grote gelijkenis met de ‘geleide democratie’ die Hongarije tussen 1920 en 1944 onder regent Miklós Horthy was. De rest van Europa is het alweer vergeten, maar in Hongarije is het na de...
Hoe zwarte Joden toevlucht vonden in Israël
Al eeuwenlang leefde in Ethiopië een groep zwarte Joden. Ze werden er achtergesteld en vervolgd. Begin jaren tachtig was hun situatie zo schrijnend dat Israël in actie kwam.
Het gewelddadige ontstaan van Israël
Israël kwam gewelddadig tot stand. Meteen na de oprichting raakte de Joodse staat verzeild in een gevecht op leven en dood.
Ontsnapt aan Fidel Castro
Het Nederlandse ambassadeursechtpaar Gideon en Maria Boissevain heeft begin jaren zestig Cuba als standplaats. En daar gedragen ze zich allesbehalve neutraal. Ze openen hun deuren voor Fidel Castro’s tegenstanders en steunen een operatie om kinderen het land uit te krijgen. Maar opeens verandert Maria van mening. Als Gideon Walrave Boissevain op 16 augustus 1963 op...
De opkomst van lokale partijen
Sinds de jaren negentig zijn lokale partijen in opmars. Hoe kan dat? En waarom begon hun succes in het zuiden van het land? Dat heeft alles te maken met de opstelling van de Katholieke Volkspartij. Gesloten politieke cultuur Een raadslid van een lokale partij die een schadeclaim indient bij de gemeente waar hij vervolgens als...
Frankenstein waarschuwt: de wetenschap moet niet voor God spelen
Wat gebeurt er als een geleerde op de stoel van de Schepper gaat zitten? Om die vraag draait de beroemde roman Frankenstein van Mary Shelley. Dit eerste sciencefictionboek verscheen meer dan 200 jaar geleden en is nog altijd actueel. Soms wordt een roman groter dan de schrijver zelf, en dat geldt bij uitstek voor Frankenstein van Mary Shelley....
De slechtste keizer ooit
Het Engelse North Hertfordshire Museum heeft besloten om voortaan de voornaamwoorden ‘zij’ en ‘haar’ te gebruiken als het over de Romeinse keizer Heliogabalus gaat. De keizer zou zich namelijk hebben geïdentificeerd als vrouw. Wie was Heliogabalus precies, en waarom wilden de Romeinen zo snel mogelijk van deze keizer af?
