Alle artikelen
Dit boek is een proefschrift. Historicus en cultuurwetenschapper Du Pree opent met een theoretisch hoofdstuk dat bepaald niet uitnodigt tot verder lezen. Gelukkig heb ik dat wel gedaan.
Johan Huizinga wordt tegenwoordig vooral gewaardeerd om zijn historische studies: Herfsttij der Middeleeuwen natuurlijk, maar ook Homo ludens. Over zijn optreden als intellectueel in het openbare debat wordt nogal meewarig gedaan: een hopeloze conservatief, iemand die geen oog had voor de betekenis van het nieuwe. Du Pree bestrijdt dat overtuigend en levert een belangwekkende herwaardering van Huizinga als publiek intellectueel. Huizinga stond voor de liberale democratie en het aristocratische element in de cultuur, maar zijn streven was veel mensen te laten delen in een dergelijke cultuur. Hij was een patriot, maar fel tegen het hypernationalisme van de fascisten, de nazi’s en de communisten, dat de stabiliteit van Europa ondermijnde.
Toen Mussert oprukte en Hitler aan de macht was gekomen publiceerde hij In de schaduwen van morgen (1935). Het werd een enorme bestseller en hij werd ermee de belangrijkste publieke intellectueel van Nederland. Geen enkele andere intellectueel was op vergelijkbare wijze aanwezig in de media. Als enige Nederlander speelde Huizinga in de jaren dertig een belangrijke rol als Europese publieke intellectueel. Hij verkeerde in gezelschap van vooraanstaande intellectuelen die het humanistische erfgoed verdedigden in een tijd van crisis.
Frans Smits is hoofdredacteur van Historisch Nieuwsblad.
Johan Huizinga en de bezeten wereld. De rol van de publieke intellectueel tussen twee wereldoorlogen
Carla du Pree
346 p. ISVW uitgevers, €29,95
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Johan Huizinga en de bezeten wereld – Carla du Pree
Dit boek is een proefschrift. Historicus en cultuurwetenschapper Du Pree opent met een theoretisch hoofdstuk dat bepaald niet uitnodigt tot verder lezen. Gelukkig heb ik dat wel gedaan. Johan Huizinga wordt tegenwoordig vooral gewaardeerd om zijn historische studies: Herfsttij der Middeleeuwen natuurlijk, maar ook Homo ludens. Over zijn optreden als intellectueel...
Christenen streden meer dan een eeuw voor scholen op religieuze grondslag
Een eeuw geleden kwam er een einde aan de schoolstrijd. Eindelijk kregen christenen hun scholen op religieuze grondslag, waarvoor ze meer dan een eeuw hadden gestreden. Het was het begin van een ongekende onderwijsvernieuwing. In 1834 opende in Smilde een gereformeerde school – al was ‘school’ een groot woord voor een boerenschuur, met een varken...
De grote voorbeelden van Poetin
Na onvrije verkiezingen blijft Vladimir Poetin president van Rusland. Hij staat in een eeuwenoude Russische traditie van autocraten. Welke illustere voorgangers kan hij tot zijn voorbeelden rekenen?
Martelaren van Gorcum werden slachtoffer van de Watergeuzen
Op 9 juli 1572 hingen de watergeuzen negentien geestelijken op aan de hanenbalken van een klooster. De slachtoffers gingen de geschiedenis in als de ‘Martelaren van Gorcum’. In katholieke kring werden ze later als helden vereerd; protestanten zwegen er beschaamd over.
Hoe Duitsers worstelen met de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog
Vandaag staat Duitsland stil bij de overgave van de Wehrmacht in 1945. ‘Wir haben es nicht gewußt,’ zeiden veel Duitsers na de Tweede Wereldoorlog. Zo probeerden ze hun medeplichtigheid aan de misdaden van het naziregime te verhullen. Maar die houding is geleidelijk veranderd.
Ontwikkeling van de Rijn als verkeersader
De Rijn bood volop mogelijkheden tot handel met het Duitse achterland. Toch maakten de Nederlanders daar weinig gebruik van. Pas toen de Pruisische koning Wilhelm I in 1867 begon te dreigen, werd Den Haag wakker. 1804 – De eerste directeur Stel je hem eens voor: de arme schipper die begin negentiende eeuw met zijn vrachtje van...
Julius Civilis leidt de Bataven in de opstand tegen Rome
In het jaar 69 pikten de inwoners van de Lage Landen het niet meer. Onder leiding van de Bataaf Julius Civilis kwamen ze in opstand tegen het machtige Rome. In het begin zelfs met succes. Woest uitziende mannen met ontbloot bovenlijf of gehuld in dierenhuiden rijden op paarden over een zompige vlakte. De troep Cananefaten...
Wannseekonferenz. Der Weg zur ‘Endlösung’ – Peter Longerich
Tijdens de Wannsee-conferentie van nazitopmannen op 20 januari 1942 viel niet het besluit voor de Holocaust, zoals vaak is aangenomen. In het Derde Rijk kon alleen Adolf Hitler daartoe beslissen. En hij bepaalde al in de maanden augustus-september 1941 de vernietiging van de Joden níét uit te stellen tot na de oorlog, maar direct aan...
De Duitsers voerden Amsterdamse politieagenten af naar een concentratiekamp
In de herfst van 1944 voerden de Duitsers 38 politieagenten uit Amsterdam af naar concentratiekamp Neuengamme, omdat ze niet loyaal zouden zijn. Ze kwamen bijna allemaal om. ‘BERENS, Johannes Wilhelmus 27.01.1924,’ staat op de grote, dikke envelop. Een kleine naam in de Grote Geschiedenis. De envelop komt uit een archiefkast vol persoonlijke bezittingen...
De Slag om Stalingrad
Poetin trok tijdens de herdenking van de Slag om Stalingrad parallellen tussen de Tweede Wereldoorlog en de huidige strijd met Oekraïne. Bij de Slag om Stalingrad vielen ontelbaar veel doden.
Voorpublicatie: Het verboden boek
Hitlers beroemde werk Mein Kampf uit 1925 is sinds vorig jaar weer verkrijgbaar in Duitsland. Maar wat staat er eigenlijk in? Is het nog steeds gevaarlijk? Of is het gewoon geraaskal? Historicus Ewoud Kieft las het boek en noteerde wat hem opviel. Handboek voor populisten Regel één van populistische politiek volgens Hitler: wees radicaal, verkondig...
Reinhard Heydrich was de ultieme beul
Vijfenzeventig jaar geleden vermoordden twee Tsjechen Reinhard Heydrich. Na een onwaarschijnlijke carrière was Heydrich uitgegroeid tot een van de gevaarlijkste nazi’s, tot ‘de man met het ijzeren hart’. ‘Een van de beste nationaal-socialisten, een van de vurigste gelovers in de Duitse ideologie en een van de grootste tegenstanders voor de vijanden van het Derde Rijk.’...
