Alle artikelen
Begin jaren dertig kwamen 5 à 7 miljoen Oekraïners om tijdens de zogeheten Holodomor, een enorme hongersnood. De voedselschaarste was opzettelijk veroorzaakt door Sovjetleider Jozef Stalin. Oekraïne ijvert al jaren voor de erkenning van de Holodomor als genocide. Maar veel landen, waaronder Nederland, hebben dat tot nu toe niet gedaan, vertelt hoogleraar geschiedenis aan de UvA en het NIOD Nanci Adler.
Wat gebeurde er tijdens de Holodomor?
‘Toen Oekraïne een Sovjetrepubliek was heeft Stalin er miljoenen boeren laten verhongeren. Het graan werd van hen afgepakt en aan de steden gegeven. De acties waren speciaal tegen de boerenklasse gericht.’
Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Nederland heeft de Holodomor niet als genocide erkend omdat internationale gerechtshoven dat vooralsnog ook niet doen. Wat vindt u daarvan?
‘Nederland is niet het enige land. De neiging bestaat om zware massamoorden meteen tot genocide te bestempelen. De misdaden waren inderdaad gigantisch, maar niet alles heeft dit etiket nodig om de ernst ervan te benadrukken. Je kunt de hongersnood ook zien als een onderdeel van het stalinisme, dat bestond uit massale repressie en politieke moorden. Tijdens het bewind van Stalin zijn in de hele Sovjet-Unie miljoenen doden gevallen.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Waarom is erkenning belangrijk voor Oekraïne?
‘Het stempel genocide zegt iets over Rusland, de rechtsopvolger van de Sovjet-Unie. Het past ook in het patroon van beschuldigingen over en weer. Het is goed dat er over de Holodomor wordt gesproken, dat we ons afvragen wie deze hongersnood heeft veroorzaakt. Wie de slachtoffers en wie de daders zijn. En wie de schade eventueel moet vergoeden.’
Hoe kijkt Rusland ertegenaan?
‘Tot de Sovjet-Unie in 1991 uiteenviel, mocht er niet over de Holodomor worden gesproken. President Poetin kiest voor een selectieve geschiedschrijving over Stalin: hij benadrukt de industrialisatie en de overwinning in 1945. Hij wil zo het patriottisme en het nationalisme aanwakkeren.’
Roep om erkenning
In 2021 vroeg Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma (D66) aan toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Sigrid Kaag waarom Nederland de Holodomor niet als genocide erkent. Kaag antwoordde dat internationale gerechtshoven de Holodomor nog niet als zodanig hadden gekwalificeerd. En dat tijdens de gebeurtenissen in 1932 en 1933 de ‘juridische norm ten aanzien van genocide’ nog niet bestond. Het kabinet volgt de definitie van het Genocideverdrag uit 1948. Genoegdoening en excuses laat het kabinet over aan de betrokken partijen. In 2022 deed oud-politicus Roel van Duijn een oproep de Holodomor ‘juist nu’ als genocide te erkennen.
‘Niet alles hoeft genocide te heten’
Frankrijk heeft de hongersnood in Oekraïne in de jaren dertig, de zogenoemde Holodomor, erkend als genocide. Nederland heeft dat nog niet gedaan, vertelt hoogleraar Nanci Adler.
Oorlogstaferelen in een iconisch jaar
Het jaar 1572 staat nu volop in de aandacht. Het was cruciaal in de Opstand. Raymond Fagel en Judith Pollmann schreven een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen, van de inname van Den Briel tot het Beleg van Haarlem. Door de oorlog in Oekraïne staat het weer helder op ons netvlies: wat er gebeurt als er...
Vele uren turen naar het brein
De Spanjaard Santiago Ramón y Cajal was de grondlegger van de moderne neurowetenschap, maar is inmiddels vrijwel vergeten. Toch verdient hij een ereplaats naast Charles Darwin en Louis Pasteur, meent zijn biograaf Benjamin Ehrlich. In 1906 won Santiago Ramón y Cajal (1852–1934) de Nobelprijs omdat hij de structuur van neuronen had beschreven. Hij leverde als...
Kwaadaardig uit opportunisme
Ze waren slechts een radertje in een grote machine. Ze deden wat hun was bevolen. Zo verdedigden veel oorlogsmisdadigers zich na de Tweede Wereldoorlog. Onder hen de Nederlander Sjaak Lentz, die minder onschuldig was dan hij zich voordeed. Uit zijn biografie blijkt dat hij actief bijdroeg aan het kwaadaardige bestuur van de Duitse bezetter. In...
Vier filosofen over vrijheid
Vier vrouwelijke filosofen dachten rond 1940 na over het begrip ‘vrijheid’. Hannah Arendt, Simone de Beauvoir, Ayn Rand en Simone Weil getuigden van hun opvattingen in fictie en non-fictie. Wolfram Eilenberger verklaart hun ideeën. Vier jaar geleden publiceerde de Duitse filosoof Wolfram Eilenberger Het tijdperk van de tovenaars, over een ‘gouden decennium’ (1919-1929) in de...
Oeroude wortels van de Brexit
Ian Morris beschrijft de geschiedenis van het Britse eilandenrijk vanuit de geografie.
Slavernijverleden ABN AMRO was al jaren bekend
Uit onderzoek van het Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) bleek onlangs dat rechtsvoorgangers van ABN AMRO in de achttiende en negentiende eeuw betrokken waren bij slavenhandel. De bank heeft hiervoor haar excuses aangeboden. In 2006 verscheen ook al een rapport over het slavernijverleden van de bank, maar daar is nooit iets mee gedaan. Waarom niet?...
Mislukte opstand tegen de tsaar
In 1825 kwamen jonge Russische officieren in verzet tegen de tsaar. Ze eisten een grondwet en hervormingen, maar hun eisen werden beantwoord met kanonskogels.
Livestream debatavond met Geert Mak en Jonathan Holslag
Op deze pagina volgt u op 27 mei om 20.00 uur de livestream van het debat Een nieuwe Koude Oorlog? tussen Geert Mak en Jonathan Holslag.
De Myceense beschaving werd gekenmerkt door geweld
Tijdens de collegedag over de oude Grieken op 30 mei vertelt dr. Gert Jan van Wijngaarden over de Myceense beschaving. De Myceners leefden vanaf ongeveer 1700 v.Chr. in Griekenland, maar na een eeuwenlange bloeiperiode stortte hun rijk snel ineen. Van Wijngaarden buigt zich over de vraag hoe die ineenstorting zich verhoudt tot de Trojaanse Oorlog....
Griekse schilders wilden de natuur overtreffen
Ruurd Halbertsma vertelt over de artistieke kant van de Grieken. ‘De Griekse kunst leeft door in onze cultuur.’ Waar gaat u het tijdens uw college over hebben? ‘Ik behandel het kunstzinnige aspect van de Grieken: ik geef een overzicht van de beeldhouwkunst, schilderkunst, architectuur en vaasschilderkunst. Die Griekse kunst heeft een enorme doorwerking gehad in...
Amerikaanse historici slaan alarm over verbod op ‘woke’ onderwijs
Een schooldistrict in Houston verbiedt hoofdstukken over klimaatverandering en vaccins. Amerikaanse historici sloegen al eerder alarm over de overheidscensuur op scholen.
