Alle artikelen
Na een veelgeprezen Hitler-biografie komt Volker Ullrich nu met een boek over het voor Duitsland zo turbulente jaar 1923. Dat de democratische Weimarrepubliek weer opkrabbelde uit de crisis, mag een wonder heten.
Honderd jaar geleden, in 1923, kroop de eerste Duitse republiek door het oog van de naald. In het Rijnland riepen separatisten een eigen, door Frankrijk gesteunde republiek uit; in Saksen en Thüringen deden communisten een greep naar de macht, en in Beieren dacht ene Adolf Hitler dat het mogelijk was om samen met de populaire generaal Ludendorff een staatsgreep te plegen. En daarnaast waren er nog tal van ‘respectabele’ politici, ondernemers en intellectuelen die de parlementaire democratie liever vandaag dan morgen de nek om wilden draaien.
Het was niet alleen het politieke bestel dat dreigde te wankelen, maar ook economisch gezien balanceerde Duitsland op de rand van de afgrond. Het Verdrag van Versailles had Duitsland enorme herstelbetalingen opgelegd en het eindeloze gesteggel over hoe dit allemaal geregeld moest worden leidde ertoe dat een Frans-Belgische troepenmacht begin januari 1923 het Ruhrgebied bezette. Frankrijk en België hoopten zo in hoog tempo binnen te halen waarop ze recht meende te hebben.
Terwijl de Duitse overheid oogluikend toestond dat ultrarechtse types door middel van bomaanslagen de Franse transporten saboteerden, was het officiële beleid dat men ‘passief verzet’ bood. Dit hield in dat ambtenaren en het bedrijfsleven niet zouden meewerken aan het wegvoeren van grondstoffen en goederen. Hierop deporteerden de Fransen duizenden overheidsfunctionarissen en legden veel Duitse arbeiders het werk neer. Om de kosten van dit alles op te vangen liet de Duitse regering ongeremd de geldpers draaien, wat leidde tot een hyperinflatie die uniek was in de geschiedenis. Er was daarvoor al sprake van inflatie, maar terwijl men in november 1922 nog ‘slechts’ 9172 mark voor één Amerikaanse dollar had hoeven neertellen, was dat in december 1922 gestegen tot het astronomische bedrag van 4.200.000.000.000 ofwel 4,2 biljoen mark. In Duitsland 1923 schildert de Duitse historicus Volker Ullrich, die ook een tweedelige biografie van Hitler schreef[evr1] , de politieke, internationale, economische, sociale en culturele ontwikkelingen in dit voor Duitsland zo turbulente jaar. Hij beschrijft niet alleen de catastrofe, maar ook wat er goed ging. Want per slot van rekening overleefde de Weimarrepubliek dit crisisjaar en braken er hierna vijf jaar aan waarin het duidelijk de goede kant op ging. De ondergang van de Weimarrepubliek in 1933 was helemaal niet onvermijdelijk, maar deze geschiedenis van 1923 laat wel duidelijk zien welke risico’s ze liep en hoe onzeker veel Duitsers waren geworden.
Duitsland 1923. Het jaar van de afgrond
Volker Ullrich
558 p. Arbeiderspers, €29,99
Bestel bij Libris
Bijna-doodervaring van de Weimarrepubliek
Volker Ullrich schreef een boek over het voor Duitsland zo turbulente jaar 1923. Dat de Weimarrepubliek opkrabbelde uit de crisis, mag een wonder heten.
Vrij en gelijk dankzij de kerk
In de liberale versie van de Europese geschiedenis is de bevrijding van het individu te danken aan denkers uit de Renaissance, die teruggrepen op de Griekse en Romeinse Oudheid. In de tussenliggende periode van de Middeleeuwen zouden de mensen gevangen zijn geweest in traditionele groepsverbanden. Larry Siedentop haalt dat vooroordeel onderuit.
Ruzie in Overijssel ontaardt bijna in burgeroorlog
In 1654 werd Johan de Witt opgeschrikt door een uit de hand gelopen machtsstrijd in Overijssel. Het conflict bedreigde de vrede in de hele Republiek.
Ruimte voor radicalen?
Kan Nederland leren van de eigen omgang met extremisme in het verleden? 'Misschien moeten onze elites dit keer eens naar Vorbild Deutschland kijken.'
Voel je de pijn van je voorouders?
'Door die exponentiële sequentie van voorouders bevat elke stamboom een overvloed aan verhalen. Goed, slecht en alles ertussenin.'
Dertig jaar na Srebrenica houden muurteksten van Dutchbatters de herinnering levend
In de voormalige Dutchbat-basis bij Srebrenica zijn nog muurteksten te zien die de Nederlandse militairen hebben aangebracht. Behandel deze sporen als een historische bron, betoogt archeoloog Ruurd Kok. Eens was het de grootste accufabriek van Joegoslavië. Het ruime, door een hek omgeven fabrieksterrein met hallen en kantoorgebouwen diende vanaf februari 1994 als hoofdkwartier van Dutchbat:...
Vrijheid en gelijkheid; maar niet voor slaven
De Bataafse Revolutie introduceerde in 1795 de beginselen vrijheid en gelijkheid in Nederland. Maar moesten die waarden ook gelden voor slaven in de kolonies?
Nieuwe tentoonstelling Nationaal Archief: iets met kaarten
Het uitgangspunt van de tentoonstelling Op de kaart in het Nationaal Archief is prima, maar de makers lijken het te zijn vergeten.
‘We weten nog lang niet alles over Toetanchamon’
Honderd jaar geleden opende archeoloog Howard Carter de grafkamer van Toetanchamon. Egyptoloog Olaf Kaper legt uit waarom de vondst zo waardevol is.
Vergeten liederen uit de Patriottentijd worden weer gezongen
Het muziekensemble Camerata Trajectina richt zich op historische Nederlandse muziek: van de Middeleeuwen tot de achttiende eeuw. In samenwerking met cultuurhistorica en musicologe Renée Vulto, die onderzoek deed naar de liedcultuur tijdens de Nederlandse patriottentijd, nam het ensemble de CD Revolutie! op. Daarop staan liedjes over de patriotten, orangisten en Napoleon Bonaparte. Deze hadden volgens...
‘Thorbecke zou de Eerste Kamer nog steeds absurd vinden’
Vandaag mogen Nederlanders naar de stembus om de statenleden te kiezen, die op hun beurt stemmen voor de Eerste Kamer. Thorbecke noemde de Eerste Kamer ooit ‘zonder grond of doel’. Zijn biograaf Remieg Aerts geeft hem daar niet helemaal gelijk in. ‘Politieke instituties zoals de Eerste Kamer komen eerder voort uit historische erfenissen dan uit logica, maar ze functioneren wel goed.’
‘De MIVD speelt mee in de Champions League van de inlichtingendiensten’
De archieven van de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) waren jarenlang gesloten voor historici, tot Bob de Graaff in 2019 het archief mocht verkennen. In zijn boek Ongekend en Onderscheidend beschrijft hij de geschiedenis van de dienst.
