• Mijn account
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    ‘Nederlanders wilden gruwelen  Culturele Revolutie niet zien’

    Carolijn Visser wint Libris Geschiedenis Prijs 2017

    Carolijn Visser heeft het beste historische boek van het jaar geschreven. Ze kreeg de Libris Geschiedenis Prijs 2017 voor Selma. Aan Hitler ontsnapt, gevangene van Mao over een Nederlandse vrouw die het slachtoffer wordt van de Culturele Revolutie. Volgens het juryrapport brengt Selma de verschrikkingen van deze periode heel dichtbij.

    Door: Mirjam Janssen

    De Libris Geschiedenis Prijs is een initiatief van Historisch Nieuwsblad, Libris, Nederlands Openluchtmuseum, Rijksmuseum Amsterdam, de VPRO en de Volkskrant en bestaat uit een geldbedrag van 20.000 euro. Dit jaar dongen 320 boeken mee naar de prijs. Carolijn Visser (1956) schrijft al vijfendertig jaar reisverhalen en boeken, vooral over China en Azië.

    Het waren de kinderen van Selma Vos, Greta en Dop, die Visser op het bijzondere leven van hun moeder attendeerden, vertelt ze. ‘Ik gaf in 2007 een lezing in Castricum, toen ze in de pauze naar mij toe kwamen. Selma wekte meteen mijn belangstelling: ze had een Joodse achtergrond, hield van taal en literatuur en ging na de oorlog in Cambridge studeren – wat toen voor jonge Nederlandse vrouwen hoogst ongebruikelijk was. En het verhaal speelde in China. Bovendien bleek er ook goed materiaal te zijn. Ze hadden brieven van Selma en van haar vader. Op zich heeft Selma niet zoveel brieven verstuurd, een stuk of twintig, maar die zijn zo gecondenseerd geschreven dat ik er veel aan had. Ik kon haar stem laten klinken en ik kon alles wat zij vertelde naast de gebeurtenissen uit die tijd leggen. Ook had ik de namen van haar vrienden en daarop kon ik verder zoeken.’
     

    ‘Er is geen graf van Selma; het boek is een monument voor haar’

    Greta en Dop zijn blij met de bekroning van het boek. ‘Ze wilden graag dat het verhaal van hun moeder bekend zou worden. Haar dood voltrok zich onder zulke dramatische omstandigheden dat ze haar lichaam niet durfden op te eisen. Er is geen graf van Selma. Het boek is een monument voor haar.’
     

    Tweede Wereldoorlog

    Visser heeft het leven van Selma Vos nauwkeurig gereconstrueerd. Selma ontsnapte tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de nazi’s door samen met haar vader uit de trein naar Westerbork te springen. Ze kon onderduiken en ging na de oorlog in Cambridge studeren. Daar werd ze verliefd op de Chinese communist Chang Tsao. Ze kregen twee kinderen en verhuisden naar China. Chang was een vooraanstaand lid van de Communistische Partij en leidde een psychologisch instituut. Selma werd lerares aan een talenschool. Tijdens de Culturele Revolutie – die in 1966 begon – werden ze beiden in diskrediet gebracht, wat hen uiteindelijk het leven kostte. Pas in 1979 slaagden Greta en Dop erin in naar Nederland te gaan.

    Vier jaar lang sprak, mailde en telefoneerde Visser volop met hen. ‘Ze bleken zich de kleinste details nog te herinneren. Dat komt volgens hen omdat er in veel periodes weinig gebeurde. Ieder bezoek, ieder uitstapje herinneren ze zich daardoor nog goed. Vooral Dop heeft een fotografisch geheugen, Greta herinnert zich meer een sfeer en een gemoedstoestand. Verder heb ik met Dop een reis gemaakt door China langs alle plaatsen die een rol hebben gespeeld in hun leven.’
     

    Selma’s vader hoopte dat zijn dochter door de ambassade in Peking nog te helpen was

    Zo is een boek ontstaan dat precies laat zien wat er met Selma en Chang gebeurde. Hoe het net zich langzaam rond hen sloot en hoe ze het slachtoffer werden van de Rode Gardisten. Toen Selma’s vader, Max Vos, merkte dat zijn dochter steeds meer in de problemen kwam, probeerde hij via brieven aan het ministerie van Buitenlandse Zaken aandacht te vragen voor haar lot. Hij hoopte dat zijn dochter door de ambassade in Peking nog te helpen was.
     

    Diplomatieke rel

    ‘Ze hebben hem lang niet geantwoord en niets voor Selma gedaan, hoewel ze op dat moment de enige Nederlandse in China was die in moeilijkheden verkeerde. Diplomaten uit die tijd beweren dat ze niets konden doen. Misschien was dat ook wel zo. Door een diplomatieke rel was de Nederlandse ambassade in Peking omsingeld en had de zaakgelastigde huisarrest.’

    ‘Veel Nederlanders wilden in die tijd de gruwelen van de Culturele Revolutie niet zien. Die waren wel bekend, maar er bestond een soort consensus dat je positief moest zijn over China, anders werd je weggezet als reactionair. Dan maakte je “propaganda voor de CIA” of was je “een vriend van het kapitalisme”. Halverwege de jaren zeventig stelde Renate Rubinstein deze houding aan de kaak.’

    Voor haar volgende boek heeft Visser een onderwerp dichterbij huis gekozen: Zeeland. ‘Daar kom ik zelf vandaan. Het is gebaseerd op mijn eigen herinneringen, maar ook op die van ouderen. Ik heb een paar weken in verzorgingshuizen gelogeerd en met de bewoners over hun herinneringen gesproken, onder meer aan de Watersnoodramp.’ Het schrijfwerk gebeurt niet in Nederland, maar in Panama. ‘Ik schrijf graag in het buitenland. Dat geeft een productieve afstand.’
     
     

    Selma. Aan Hitler ontsnapt, gevangene van Mao
    Carolijn Visser

    224 p. Atlas Contact, € 19,99
    Bestellen

     


    Bestellen

    15,00 Aantal: