Home Magazines Historisch Nieuwsblad 3 - 2021
November 2022

Historisch Nieuwsblad 3 - 2021

Historisch Nieuwsblad 3 2021 cover
Geroofd, gekregen of gekocht
Geroofd, gekregen of gekocht
Artikel

Geroofd, gekregen of gekocht

Nederland zit in zijn maag met zijn koloniale collecties. Volgens de commissie die in 2020 advies uitbracht aan de minister van Cultuur, komt elk object dat in een koloniale context is verworven in aanmerking voor teruggave aan het land van herkomst. Dus niet alleen voorwerpen die zijn geroofd, maar ook spullen die werden gekocht of...

Lees meer
De strijd om Nefertiti
De strijd om Nefertiti
Artikel

De strijd om Nefertiti

Al decennialang probeert Egypte de prachtige buste van Nefertiti terug te krijgen uit Berlijn. Maar tevergeefs: de Duitsers willen het beeld niet afstaan – zelfs Adolf Hitler was eraan gehecht. En juridisch hebben ze het gelijk aan hun kant. In een top-10 van roofkunst van het Amerikaanse weekblad Time uit 2009 staat de buste van...

Lees meer
Frederick Taylor
Frederick Taylor
Artikel

Frederick Taylor

In negentiende-eeuwse fabrieken heerste chaos. Iedereen werkte langs elkaar heen en overal slingerden gereedschappen en onderdelen. Totdat de Amerikaanse ingenieur Frederick Taylor de ‘wetenschappelijke bedrijfsvoering’ uitvond. Maar dat had één groot nadeel: het ontnam arbeiders hun autonomie en hun status. Alle eer kwam voortaan de managers toe. De 26-jarige Frederick Taylor werkte pas een paar...

Lees meer
Oeigoeren, een verloren volk in China
Oeigoeren, een verloren volk in China
Artikel

Oeigoeren, een verloren volk in China

De Chinezen vinden alles aan de Oeigoeren verdacht, van hun hoofddoeken, sluiers en baarden tot koranlezingen en gezinnen met meer dan drie kinderen. Ze suggereren dat de Oeigoeren nauwe banden hebben met Al Qaida, en dus stevig moeten worden heropgevoed. Ondertussen willen de Oeigoeren maar één ding: een eigen staat met een eigen taal en...

Lees meer
Moeder baart, vader vangt toeslag
Moeder baart, vader vangt toeslag
Artikel

Moeder baart, vader vangt toeslag

In 1938 stelde de katholieke minister Carl Romme voor om kinderbijslag te verstrekken. Maar die bleek niet voor iedereen bestemd: alleen vaders van grote gezinnen hadden er recht op. En wie meer salaris verdiende, kreeg ook een hogere bijslag. Ouders die een vierde kind krijgen, verdienen volgens de SGP een tegemoetkoming van 1000 euro. Het...

Lees meer
De plundering van Lombok
De plundering van Lombok
Artikel

De plundering van Lombok

Tweehonderd kilo goud, 7000 kilo zilver en een overvloed aan edelstenen, waaronder een enorme diamant van 75 karaat. Dat was de buit na een van de laatste grote koloniale veldslagen in 1894. Ruim een eeuw later zit Nederland nog altijd met deze Lombok-schat in zijn maag. Ampenan is een slaperig stadje. Letterlijk. Op een paar...

Lees meer
Meedogenloze vredestichter
Meedogenloze vredestichter
Artikel

Meedogenloze vredestichter

Keizerin Irene van Byzantium ruimde haar eigen zoon uit de weg om in haar eentje over het rijk te heersen. Maar ze was meer dan een meedogenloze schaakspeler. Dankzij haar werd een splijtzwam in de kerk onschadelijk gemaakt en mochten christenen weer iconen aanbidden.   De geschiedenis van het Byzantijnse Rijk telt veel sterke vrouwen....

Lees meer
Samen met Anne tegen racisme
Samen met Anne tegen racisme
Artikel

Samen met Anne tegen racisme

De Anne Frank Stichting liep in de jaren tachtig voorop in de strijd tegen racisme. De medewerkers zagen griezelige parallellen tussen de jaren dertig en de eigen tijd, waarin nieuwe extreem-rechtse groeperingen de kop opstaken. Maar niet iedereen nam de pessimistische waarschuwingen serieus. En was het eigenlijk wel gepast om de nalatenschap van Anne Frank...

Lees meer
‘Water is de basis van alles’
‘Water is de basis van alles’
Interview

‘Water is de basis van alles’

Hoe was een middeleeuwse metropool in het Midden-Oosten van voldoende water te voorzien? Dat onderzoekt een Nijmeegs team onder leiding van historicus en arabist Maaike van Berkel. Door de watervoorziening in kaart te brengen kunnen de onderzoekers toetsen of islamitische steden in de Middeleeuwen minder goed georganiseerd waren dan Europese, zoals vaak is beweerd.  ...

Lees meer
Nederlanders rellen nooit lang
Nederlanders rellen nooit lang
Column

Nederlanders rellen nooit lang

Eigenlijk hadden dit rustige weken moeten zijn. De grote collegereeks is afgesloten, mijn nieuwste boek is naar de drukker. Dan breekt altijd de allermooiste periode aan in de cyclus van onderzoek doen en schrijven: nadenken over de boeken die je zou willen schrijven. In je hoofd kun je meesterwerken bedenken, verhalen alvast uittekenen en archiefreisjes...

Lees meer
De derde tepel van Shakespeare
De derde tepel van Shakespeare
Artikel

De derde tepel van Shakespeare

Hoeveel feiten zijn bekend over William Shakespeare? Volgens rekkelijke Shakespeare-kenners iets meer dan twintig; als je streng bent minder dan tien. Hij werd geboren, trouwde, kreeg kinderen, schreef en stierf: dan heb je de belangrijkste wel gehad. Toch levert een zoektocht bij de British Library naar boeken over Shakespeare liefst 29.571 titels op. En daar...

Lees meer
‘Ik hoorde dievegges en prostituees praten’
‘Ik hoorde dievegges en prostituees praten’
Artikel

‘Ik hoorde dievegges en prostituees praten’

In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak geheel onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand onderzoeker Els Kloek over haar ontmoetingen...

Lees meer
Van de collegezaal naar de straat
Van de collegezaal naar de straat
Artikel

Van de collegezaal naar de straat

Universiteiten in Nijmegen en Amsterdam bemoeien zich op praktische wijze met geschiedenis in de openbare ruimte. De ene laat muren beschilderen, de andere voorziet koloniale straatnaamborden van context. In Nijmegen verschijnen vijftien muurschilderingen die de geschiedenis van de stad zichtbaar moeten maken, van de Romeinen tot de krakersrellen. ‘Het moet een stedelijke identiteit creëren,’ vertelt...

Lees meer
Twenties waren ook somber
Twenties waren ook somber
Artikel

Twenties waren ook somber

Hoopvol speculeerden media van NRC tot Marie Claire onlangs over ‘Roaring Twenties 2.0’: het idee dat het komende decennium net zo optimistisch en vol van vernieuwing zou worden als de jaren twintig waren geweest. Artikelen blikten terug én vooruit op een tijd van vrolijkheid en voorspoed na een zware periode: destijds de Eerste Wereldoorlog en...

Lees meer
Hatelijke postkaarten tegen vrouwenkiesrecht
Hatelijke postkaarten tegen vrouwenkiesrecht
Artikel

Hatelijke postkaarten tegen vrouwenkiesrecht

Britse tegenstanders van het vrouwenkiesrecht brachten rond 1910 ansichtkaarten in omloop met onaantrekkelijke vrouwen, chaotische huishoudens en andere schrikbeelden. Rond 1910 steunden veel Britten de strijd voor het vrouwenkiesrecht, maar mannelijke én vrouwelijke leden van de National League for Opposing Women’s Suffrage hadden bezwaren. Die verspreidden ze via goedkope, cartooneske prentbriefkaarten waarop een huiveringwekkend toekomstbeeld...

Lees meer
Versplintering is heel gewoon
Versplintering is heel gewoon
Artikel

Versplintering is heel gewoon

Maar liefst 89 partijen registreerden zich voor de Tweede Kamerverkiezingen in maart van dit jaar. Een recordaantal, dat aanleiding is voor zorgen over politieke versplintering en polarisering. Maar een veelheid aan politieke partijen is typisch voor Nederland, stelt de Nijmeegse hoogleraar parlementaire geschiedenis Carla van Baalen. Op dit moment zitten er al vijftien fracties in...

Lees meer
Snouck – Wim van den Doel
Snouck – Wim van den Doel
Artikel

Snouck – Wim van den Doel

Christiaan Snouck Hurgronje ging tot het uiterste voor zijn onderzoek naar de islam. Hij liet zich zelfs besnijden en nam deel aan de hadj. Maar hij waarschuwde ook voor de gevaren van deze religie. Wim van den Doel is niet de eerste biograaf van Christiaan Snouck Hurgronje (1857-1936), de ‘oriëntalist’ die de islamstudie in Nederland...

Lees meer
Erasmus: dwarsdenker. Een biografie – Sandra Langereis
Erasmus: dwarsdenker. Een biografie – Sandra Langereis
Recensie

Erasmus: dwarsdenker. Een biografie – Sandra Langereis

De humanist Desiderius Erasmus geldt als een icoon van kritisch denken en verdraagzaamheid. Maar hij is altijd controversieel geweest. In haar prachtige biografie toont Sandra Langereis zijn verdiensten en gebreken. Toen vorig jaar de Canon van de Nederlandse geschiedenis werd ‘herijkt’, moesten onder meer Karel V, de Amsterdamse grachtengordel en Willem Drees plaatsmaken voor nieuwe...

Lees meer
Voorliefde voor het proletariaat
Voorliefde voor het proletariaat
Recensie

Voorliefde voor het proletariaat

Schrijver Jef Last zocht de spanning. Hij vocht tijdens de Spaanse Burgeroorlog, kreeg ruzie met de communisten en had een onstuimig liefdesleven. Dat leverde een boeiende biografie op. Bij een schrijver denken mensen vaak aan een bleekneuzig, aamborstig type dat zich in zijn met boeken volgestouwde werkkamer angstvallig afsluit voor het straatrumoer om zijn diepste...

Lees meer
Doodgewone mannen – Christopher R. Browning
Doodgewone mannen – Christopher R. Browning
Artikel

Doodgewone mannen – Christopher R. Browning

De leden van het Duitse politiebataljon 101 vermoordden in een jaar tijd 38.000 mensen. Ze waren geen felle nazi’s, maar deden hun ‘werk’. Waarom traden deze ‘doodgewone mannen’ op als beul? Daarover gaat de klassieker van Christopher Browning. De mannen van het reserve-politiebataljon 101 zullen het helemaal niet erg hebben gevonden dat ze te oud...

Lees meer