Home Doodgewone mannen – Christopher R. Browning

Doodgewone mannen – Christopher R. Browning

  • Gepubliceerd op: 22 februari 2021
  • Laatste update 13 okt 2022
  • Auteur:
    Rob Hartmans
  • 3 minuten leestijd
Doodgewone mannen – Christopher R. Browning

De leden van het Duitse politiebataljon 101 vermoordden in een jaar tijd 38.000 mensen. Ze waren geen felle nazi’s, maar deden hun ‘werk’. Waarom traden deze ‘doodgewone mannen’ op als beul? Daarover gaat de klassieker van Christopher Browning.

De mannen van het reserve-politiebataljon 101 zullen het helemaal niet erg hebben gevonden dat ze te oud werden geacht voor het front. Deze havenarbeiders, vrachtwagenchauffeurs en kantoorklerken uit het overwegend ‘rode’ Hamburg waren in het algemeen geen fanatieke nazi’s, en de orde bewaken in Polen leek heel wat minder riskant dan vechten tegen het Rode Leger.

Maar in de vroege ochtend van 13 juli 1942 werden ze geconfronteerd met het ware gezicht van Hitlers oorlog, en moesten ze ineens meewerken aan het gruwelijkste aspect ervan. In het dorpje Józefów moesten ze 1800 Joodse inwoners oppakken en de gezonde mannen op transport naar een werkkamp zetten. De vrouwen, kinderen, zieken en bejaarden werden in het bos doodgeschoten. Door gebrek aan voorbereiding en ervaring werd het een infernale chaos.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

De bataljonscommandant had zijn mannen vooraf de mogelijkheid gegeven zich aan het beulswerk te onttrekken. Slechts 12 van de 500 mannend deden dit. Al spoedig raakten ze meer bedreven in dit gruwelijke handwerk en in totaal heeft politiebataljon 101 in minder dan een jaar tijd ruim 38.000 mensen vermoord en 45.000 personen naar vernietigingskamp Treblinka gedeporteerd.

Hoe konden deze ‘doodgewone mannen’, die geen moordlustige sadisten of felle nazi’s waren, hieraan meewerken? En waarom onttrokken zo weinigen zich eraan? Gehoorzaamheid, conformisme en solidariteit met de eigen kameraden waren volgens Christopher Browning de belangrijkste factoren. Degenen die weigerden te schieten werden door de anderen met de nek aangekeken; dat waren lafaards die anderen het ‘vuile werk’ lieten opknappen. Want het was wel ‘vuil’, maar toch vooral ‘werk’.

Toen dit boek in 1993 voor het eerst verscheen, betekende het een belangrijke doorbraak in het onderzoek naar de Shoah. Voor het eerst kwam de bijdrage van ‘gewone Duitsers’ aan de genocide vol in de schijnwerpers te staan. Hierna is er nog veel meer onderzoek gedaan naar andere politiebataljons en de rol van de Wehrmacht. Aan deze nieuwe vertaling van Brownings klassieke studie zijn tal van nieuwe foto’s toegevoegd, plus twee nieuwe hoofdstukken die in totaal 100 bladzijden beslaan. In het eerste gaat hij in op het roemruchte boek Hitlers gewillige beulen (1996) van Daniel Goldhagen, die ook naar bataljon 101 had gekeken en tot tegenovergestelde conclusies kwam. Bekwaam veegt Browning diens stelling dat de meerderheid van de Duitsers de Joden wilde uitroeien van tafel. In het laatste hoofdstuk vat hij het wetenschappelijke debat van de afgelopen 25 jaar samen. (RH)

 

Doodgewone mannen. De rol van een Duits politiebataljon in de Endlösung in Polen

Christopher R. Browning

352 p. Omniboek, €25,-

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 3 - 2021

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer