• Mijn account
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Juryrapport Libris Geschiedenis Prijs 2012

    In 2012 waren er 320 inzendingen, verschenen tussen juli 2011 en juli 2012. Frans Smits, hoofdredacteur van Historisch Nieuwsblad, en Volkskrant-redacteur Martin Sommer selecteerden uit deze lijst 57 titels die voor nadere beoordeling in aanmerking kwamen. Uiteindelijk bleven er tien boeken over, die als longlist door de hele jury zijn gelezen.
    Afgezien van Smits en Sommer bestond de jury dit jaar uit Carla Boos, tot voor kort eindredacteur voor NTR-televisie, Henri Beunders, hoogleraar Geschiedenis, Maatschappij en Cultuur aan de Erasmus Universiteit, Martine Gosselink, hoofd van de afdeling Geschiedenis van het Rijksmuseum Amsterdam en Johannes Houwink ten Cate, hoogleraar Holocaust en Genocide-studies aan de Universiteit van Amsterdam. Annemarie Lavèn was de secretaris van de jury. Voorzitter was Pieter Broertjes, burgemeester van Hilversum en oud-hoofdredacteur van de Volkskrant.

    Uit de longlist van tien boeken heeft de jury er vijf gekozen voor de shortlist die op 15 september is gepubliceerd. Wat valt er op? Allereerst diversiteit: op de shortlist staan dit jaar naast een familiegeschiedenis een klassieke biografie en een biografisch portret. Nog opmerkelijker: ook bij de inzendingen die niet zover kwamen, zit dit keer nogal wat ‘geschiedenis over geschiedenis’. 2012 is het jaar van de historische introspectie, zou je kunnen zeggen. Twee voorbeelden daarvan haalden de top vijf.

    Dames en heren, vanavond zal de winnaar van de Libris Geschiedenis Prijs bekend worden gemaakt. Zoals elk jaar was de keuze niet gemakkelijk en is er stevig gedebatteerd. In alfabetische volgorde van de auteurs luidt het samengevatte oordeel van de jury over de vijf boeken van de shortlist als volgt.


    Bart van der Boom
    ‘Wij weten niets van hun lot.’ Gewone Nederlanders en de Holocaust
    Uitgeverij Boom

    Dit is een actueel en prikkelend boek, waarin de auteur de zogeheten mythe van de schuldige omstander aansnijdt. Die mythe houdt in dat Nederland in de Tweede Wereldoorlog bestond uit een volk van daders. Men was dramatisch tekort geschoten bij de bescherming van Nederlandse burgers die door het nationaal-socialistische bezettingsbestuur als Joden en dus als veronderstelde vijanden waren gedefinieerd. Die stelling lijkt plausibel vanwege het hoge percentage vermoorde Nederlandse Joden. Maar schuld of onverschilligheid veronderstelt dat men wist – of kon weten – wat er met de Joden gebeurde. Van der Boom toont, in het voetspoor van Loe de Jong, aan dat dit idee onhoudbaar is.

    Zijn boek is dapper, omdat hij een weinig gangbaar standpunt inneemt. Hij gebruikte origineel bronnenmateriaal, 164 dagboeken, die hij geduldig en liefdevol bestudeerde. Dit is een moeilijk en gevoelig thema, toch is Van der Boom nergens drammerig. Hij neemt de lezer mee als een gids en doet dat volgens de jury zeer overtuigend.


    Jos Palm
    Moederkerk. De ondergang van rooms Nederland
    Uitgeverij Contact

    Aan de hand van het door en door katholieke gezin waarin hij opgroeide, behandelt Jos Palm de complexe geschiedenis van de razendsnelle secularisatie van Nederland. Twee van de kinderen, onder wie Jos Palm zelf, stapten van de moederkerk over naar de toen nog zeer radicale SP. De ouders vonden zichzelf, tot hun eigen bitterheid, terug aan de zeer behoudende kant van de rooms-katholieke kerk. Dat is een mooi en dramatisch gegeven voor een zedenschets.

    Jos Palm maakt knap de overstap van familiegeschiedenis naar de grote lijn. Hij weet een ingewikkelde situatie als het Tweede Vaticaans Concilie in een paar alinea’s neer te zetten. De research is degelijk, aldus de jury. Het verhaal leest als een roman en zal door veel mensen die los raakten van hun kerk als herkenbaar en troostrijk worden ervaren.


    Peter Raedts
    De ontdekking van de Middeleeuwen. Geschiedenis van een illusie
    Uitgeverij Wereldbibliotheek

    Dit zeer erudiete boek gaat eigenlijk niet zozeer over de Middeleeuwen als wel over de totstandkoming van ons idee over de Middeleeuwen. De auteur stelt de angsten en bedreigingen aan de orde die samengaan met modernisering. In de Romantiek waren de Middeleeuwen een tijd van ruwe eenvoud, vervolgens leenden ze zich even gemakkelijk als voertuig voor de eigenheid van de natie – of die nu Duits, Frans of Brits was.

    Dit originele, hier en daar polemische boek kon alleen geschreven worden met fantasie en vooral een overweldigende intellectuele bagage. Raedts schakelt met even groot gemak van de Middeleeuwen naar de negentiende eeuw als van Italië naar Nederland. De jury stelde vast dat hij op bewonderenswaardige wijze boven de stof staat en vooral dat uit dit boek een bevlogen ambitie spreekt.


    Jan Willem Stutje
    Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Een romantische revolutionair
    Uitgeverij Atlas Contact / Houtekiet

    Deze knappe biografie beschrijft de bezielde revolutionair Domela Nieuwenhuis, aanbeden en gerespecteerd door zijn nog beroemdere geestverwanten overal in Europa. Maar ook de echtgenoot en vader, die thuis onthand was en bepaald niet voor het geluk geschapen. Stutje slaagt erin Domela Nieuwenhuis zowel in zijn politieke als huiselijke omgeving warm en overtuigend neer te zetten.

    Leerzaam en ook in het huidige politieke krachtenveld van belang, is de biografie in de beschrijving van het uiteenvallen van de socialistische beweging. Aan de ene kant stond de stroming die de SDAP werd en eigenlijk alleen de georganiseerde arbeiders wilde vertegenwoordigen. Aan de andere kant Domela Nieuwenhuis zelf, die weigerde zijn neus op te halen voor het lompenproletariaatachtige klootjesvolk. Jan Willem Stutje schreef volgens de jury een echte mens-achter-de-mythe-biografie.


    H.L. Wesseling
    De man die nee zei. Charles de Gaulle 1890-1970
    Uitgeverij Bert Bakker

    In Henk Wesseling heeft Nederland een historicus die als geen ander verhalende geschiedenis kan schrijven: beknopt, helder, educatief en met humor. Ook ditmaal bezorgt hij zijn lezers aangename en leerzame avonden met de avonturen van de eigengereide generaal. Charles de Gaulle maakte voordat hij eind jaren vijftig in Frankrijk aan de macht kwam een lange mars. Tijdens de oorlog langs Londen en Afrika, daarna door de Franse instituties. En vervolgens door de politieke woestijn.

    De Gaulle komt tot aan zijn tafelmanieren bij Wesseling tot zijn recht. Dit is niet alleen een biografie maar ook een tijdsbeeld: van de naoorlogse wereld met zijn Koude Oorlog en de beginjaren van de Europese Unie. De jury vindt het van groot belang dat ook deze kennis telkens weer wordt overgedragen aan een breed publiek. Henk Wesseling schreef een heerlijk geschiedenisboek.

    Wat de jury betreft was 2012 weer een mooi jaar, waarvan we met de vijf nominaties alleen de top te zien kregen. Alle vijf genomineerde boeken kwamen in aanmerking, maar het is niet anders, de prijs kan maar één winnaar hebben.
    De jury heeft unaniem gekozen: voor een boek met een persoonlijke inzet, dat stelling neemt tegen gangbare standpunten, dat consciëntieus gebruik maakte van bijzondere bronnen, rustig is opgebouwd, helder is geschreven en voor alles een belangwekkende bijdrage levert aan een historisch debat over een even belangrijke als omstreden periode uit de Nederlandse geschiedenis.

    De Libris Geschiedenis Prijs 2012 wordt toegekend aan: ‘Wij weten niets van hun lot’. Gewone Nederlanders en de Holocaust van Bart van der Boom.