Rob Hartmans

ONDERZOEK: Altijd geld van goede kwaliteit

Buitenlandse economen en kooplieden keken in de zeventiende eeuw vaak met afgunst naar de Republiek der Verenigde Nederlanden, waar de economie een ongekende bloei doormaakte. Ze schreven dat succes vaak toe aan twee dingen: de sluwe en gewetenloze listen van de Hollandse kooplieden én het bestaan van de Amsterdamse Wisselbank. De...

BOEKEN: Slordig schrijven is slordig denken

Frank van der Goes (1859-1939) was een interessante figuur. Als telg van een familie die reeds in de vijftiende eeuw regenten had geleverd behoorde hij tot de elite van het negentiende-eeuwse Amsterdam. Na de dood van zijn vader nam hij diens assurantiebedrijf over, maar ondertussen hield hij zich meer bezig met literatuur, toneel en...

ONDERZOEK: Haagse pikorde

Het is goed mogelijk dat voor de negentiende-eeuwse arbeider al die heren en dames uit de ‘betere kringen’ die met hun dure hoeden en mantels door de stad flaneerden of zich in rijtuigen lieten vervoeren één pot nat zijn geweest. Een buitenstaander ziet immers zelden welke scheidslijnen binnen een bepaalde groep een rol spelen....

ONDERZOEK: Tegen de regentenkliek

De patriotse revolutie van de jaren 1780 wordt vaak geplaatst in de traditie van de strijd tussen regenten en de stadhouder. Hierdoor zou de patriottenbeweging een typisch stedelijk verschijnsel zijn geweest: de gegoede, hoogopgeleide burgerij kwam in conflict met de adel, de conservatieve plattelandsbevolking en het stedelijk gepeupel, dat zich onder invloed van gratis...

ONDERZOEK: Karels verbeterslag

Aan het eind van de achtste eeuw lanceerde Karel de Grote een grootscheeps hervormingsprogramma dat tot doel had zowel het bestuurlijke als het religieuze peil van het Frankische Rijk te verhogen. Tussen de wereldlijke en kerkelijke organisatie werd in de vroege Middeleeuwen nauwelijks onderscheid gemaakt. Beide waren volgens Karel dringend toe aan correctio (correctie) en...

BOEKEN: Een lijst met uitschieters

Geschiedenis gaat over wat er in het verleden is gebeurd. Punt. Het draait alleen om historische feiten. Klaar. Voor wie zo verstandig is geweest geen geschiedenis te gaan studeren, maar een ‘echt vak’ heeft geleerd, is het allemaal vrij eenvoudig. Vandaar dat niet-historici zich vaak verbazen als er alweer een boek over de Jodenvervolging...

ONDERZOEK: Loyaal aan patria

In tijden van crisis – of het nu een echte is of een die politici verzinnen – duiken vaak begrippen als ‘natie’ en ‘nationale identiteit’ op. Hoewel talloze historici, politicologen en sociologen hebben aangetoond dat het hier om ‘constructies’ gaat, zijn er nog altijd mensen die doen alsof er zoiets bestaat als het Nederlandse...

BOEKEN: De baron is geen burger

‘Geschiedenis is de geestelijke vorm, waarin een cultuur zich rekenschap geeft van haar verleden,’ luidt een beroemde definitie van Huizinga, die men zou kunnen aanvullen met: ‘en van het heden.’ Historische studies zijn immers vrijwel altijd een reflectie van de politieke en culturele preoccupaties van de samenleving waarbinnen de historicus leeft en werkt. Zo...

Hoe de SDAP afscheid nam van het marxisme

Eind jaren dertig, terwijl de dreiging van het nazisme steeds groter werd, herzag de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij haar beginselen radicaal. De voorloper van de PvdA wist zich snel te moderniseren, onder zware externe druk. Een partij waar het goed mee gaat, zal nooit besluiten zich te vernieuwen. Ingrijpende veranderingsprocessen binnen politieke partijen worden altijd veroorzaakt...

Investeren in oorlogstijd

Productie groeide tijdens bezetting Toen in 1945 in de Britse en Amerikaanse pers foto’s verschenen van Nederlandse meisjes die samen met geallieerde militairen de bevrijding vierden, was dit aanleiding tot kritische vragen. De meisjes zagen er namelijk volstrekt gezond en doorvoed uit. Hoe was dat mogelijk? Nederland was toch door de nazi’s leeggeplunderd...

Onderzoek: Opoffering was een plicht

Toen Ivan Dobrobabin, veteraan van het Rode Leger, eind 1945 terugkeerde in zijn woonplaats, trof hij een standbeeld aan van zichzelf. Hij zou een van de 28 helden zijn die zich in de herfst van 1941 onder aanvoering van generaal Panfilov hadden doodgevochten tegen een immense overmacht, waarbij zij zo veel mogelijk ‘Duitse fascisten’ hadden...

De klassieken in de achttiende eeuw

De achttiende eeuw wordt door veel historici gezien als de bakermat van de moderniteit. Het was de eeuw van de Verlichting, waarin de ratio een einde maakte aan een manier van denken waarin autoriteit en traditie een dominante rol speelden. Niet alleen God was zo’n autoriteit, ook veel auteurs uit de Oudheid waren dat. Een...