Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
EERSTE WERELDOORLOG ‘Het verwildert je, de oorlog. Je kunt niet zoveel sympathie voor anderen opbrengen. Het enige waar je de hele tijd mee bezig bent, is het redden van je eigen huid. Je gedeisd houden.’ Een citaat uit de schitterende studie Somme 1916 (Anthos/Manteau, euro 24,90) van de Engelse Eerste Wereldoorlog-specialist Lyn Macdonald. Aan de hand van ooggetuigenverslagen en grondig bronnenonderzoek beschrijft Macdonald meeslepend de vergeefse poging van de Engelsen bij de Franse rivier de Somme een doorbraak te forceren. Gevolg: een hele generatie jongemannen werd weggevaagd. Het verhaal gaat dat veel soldaten het werk van de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche in hun ransel droegen en daar troost of kracht uit putten. Oorlogsvrijwilliger Adolf Hitler was een van hen. Nadat hij in 1933 aan de macht was gekomen, bezocht Hitler verscheidene malen het Nietzsche-archief in Weimar en gaf hij Mussolini de verzamelde werken cadeau. Maar na de oorlog wenste geen filosoof ook maar enig verband te zien tussen Nietzsche en de Führer. In Engeland en Amerika werd zijn werk niet grondig gelezen; Fransen hielden hem voor een speels criticus van de cultuur en Nederlandse theologen zijn nog dagelijks bezig Nietzsches beroemde aforisme ‘God is dood’ te overdenken. In zijn voortreffelijke proefschrift Nietzsches weerklank in Nazi-Duitsland (Aspekt, euro 28,50) vult politicoloog Jaap Hagen een leemte en ontleedt hij hoe geforceerd filosofen Nietzsche van elke blaam trachten te zuiveren. SLAVERNIJ Susanna du Plessis is met afstand de meest beruchte slavenhoudster van Suriname geweest. Over Du Plessis (1739-’95) doen sterke verhalen de ronde. Toen haar man eens zijn begerige ogen liet vallen op de borsten van een slavin, zou Susanna die hebben afgesneden en als maaltijd aan haar man hebben opgediend met de woorden: ‘Je wilde de borsten van Alida – nou, hier heb je ze dan.’ In Susanna du Plessis. Portret van een slavenmeesteres (KITpublishers, euro 21,50) is dit verhaal samen met andere door Hilde Neus-van der Putten zorgvuldig onderzocht en beschreven. De slavernij in Suriname werd in 1863 afgeschaft. Rijkelijk laat, aangezien de Britten Nederland al dertig jaar eerder waren voorgegaan. Patricia Gomes bespreekt in Over ‘natuurgenooten’ en ‘onwillige honden’. Beeldvorming als instrument voor uitbuiting en onderdrukking in Suriname 1842-1862 (Aksant, euro 14,50) de discussie die aan de afschaffing voorafging. De inhoud van deze studie is heel wat beter dan de langdradige en politiek correcte titel doet vermoeden. Blanken hebben zwarten lange tijd als exotische dieren beschouwd. En misschien worden zwarten nog wel steeds zo beoordeeld. Maar wat niet meer is toegestaan: dit laten merken. Vroeger gebeurde dat wel, zoals bioloog Midas Dekkers in zijn schitterende catalogus Rare snuiters (Contact, euro 14,90) laat zien. Het befaamde tijdschrift Eigen haard kon rond 1910 rustig over Surinaamse bosnegers schrijven: ‘Over het algemeen zijn zij vadsig en lui en werken alleen wanneer zij door de noodzakelijkheid daartoe worden gedwongen.’ Geen haan die ernaar kraaide. Deze catalogus behoort bij de gelijknamige tentoonstelling in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, die nog tot 26 oktober te zien is. Aanbevolen. ONTDEKKINGSREIZEN Nu de wereld een dorp is geworden, is het bijna onvoorstelbaar dat eenderde van de aarde driehonderd jaar geleden nog onbekend was. In 1768 reisde de Engelse kapitein James Cook naar de Stille Oceaan. Hij legde 200.000 kilometer af en voer van de noordpool tot Antartica en van Paaseiland tot Siberië. Journalist Tony Horwitz deed de reis over en schreef er een meeslepend boek over, waarin hij ervaringen op zee afwisselt met historische beschouwingen over de ontdekkingsreiziger: De ongetemde wereld. Op reis met kapitein Cook (De Bezige Bij, euro 29,90). Een heel andere ontdekkingsreis maakt cultuurhistoricus Thomas von der Dunk. Op verzoek van instituut Clingendael schreef hij een boek over Ruslands positie binnen Europa. Von der Dunk, geen slavist of ‘russoloog’, geeft toe een nieuwe wereld te betreden. Hij doet het met verve. Met Rusland en Europa. Over de betekenis van oude culturele scheidslijnen (Van Gennep, euro 19,50) schreef hij een toegankelijke studie over het arbeidersparadijs dat na 1989 veranderde in een kapitalistisch wingewest. Europa moet niet te hard van stapel lopen met de uitbreiding, anders jaagt het de Russische beer tegen zich in het harnas, concludeert Von der Dunk. EN VERDER… Kan de liefhebber in de voetsporen treden van Vincent van Gogh nu Reindert Groot en Teio Meedendorp in Vincent van Gogh over Amsterdam (Thoth, euro 9,90) een stadswandeling hebben uitgezet.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Artikel

Recent verschenen oktober 2003

EERSTE WERELDOORLOG ‘Het verwildert je, de oorlog. Je kunt niet zoveel sympathie voor anderen opbrengen. Het enige waar je de hele tijd mee bezig bent, is het redden van je eigen huid. Je gedeisd houden.’ Een citaat uit de schitterende studie Somme 1916 (Anthos/Manteau, euro 24,90) van de Engelse Eerste Wereldoorlog-specialist Lyn Macdonald. Aan de...

Lees meer
Column

Amerikaanse doden

Iedere Amerikaanse dode die in Irak valt, komt in de krant. Er zijn zelfs kranten die het aantal gewonden bijhouden. Voor de Amerikaanse regering is die enorme aandacht voor de gesneuvelden en gewonden in Irak een politieke ramp. De president is dan ook begonnen de verantwoordelijkheid voor het ongelukkige avontuur in Irak af te schuiven...

Lees meer
Recensie

Nederland was geen meisjesinternaat

Nederland en Duitsland in het interbellum. Wisselwerking en contacten; van politiek tot literatuur onder redactie van Frits Boterman en Marianne Vogel. 256 p. Verloren, euro 23,00 Het interbellum is hot. Ook in Nederland staat die fascinerende periode tussen de beide wereldoorlogen sinds enige tijd weer in de belangstelling – en terecht. Het heersende beeld van...

Lees meer
Recensie

Een bleek en frêle genie

Requiem voor Chopin door Benita Eisler. 287 p. De Bezige Bij, euro 23,50  Frederyck Chopin werd in 1810 in Polen geboren als zoon van een verarmde adellijke jongedame en een arme boer uit de Vogezen. Na korte tijd furore te hebben gemaakt als muzikaal wonderkind verliet Frederyck zijn moederland om in Frankrijk een nieuw bestaan...

Lees meer
Recensie

Geen ontaarde moeder

Een koningin met mannenbenen. Fanny Blankers-Koen, atlete van de eeuw door Kees Kooman. 240 p. L.J. Veen, euro 16,50 ‘In dit boek krijgt u antwoord op de vraag of Fanny Blankers-Koen zich in haar privé-leven net zo koninklijk heeft gedragen als in het atletiekstadion,’ zegt Kees Kooman dreigend in zijn voorwoord. Moet je dan doorlezen,...

Lees meer
Recensie

Een blonde Vlaamse collaborateur

Hij was een zwarte. Over oorlog en collaboratie door L.P. Boon. 156 p. Meulenhoff/Manteau, euro 12,50 Tussen 22 juni en 6 juli 1946 verschenen in De roode vaan, de partijkrant van de Belgische communistische partij, acht korte artikelen van de hand van L.P. Boon (1912-’76). De auteur was toentertijd een jonge, gedreven redacteur, die de...

Lees meer
Recensie

Het domineesland is toch niet zo wereldvreemd

De Nederlandse buitenlandse politiek in de twintigste eeuw onder redactie van Bob de Graaff, Duco Hellema en Bert van der Zwan. 200 p. Boom, euro 19,90 Hoe realistisch was de Nederlandse buitenlands politiek in de twintigste eeuw? Nog nooit zijn er zoveel studies over allerlei deelgebieden van het buitenlands beleid verschenen als in de afgelopen...

Lees meer
Duizend jaar weer in de Lage Landen
Duizend jaar weer in de Lage Landen
Artikel

Duizend jaar weer in de Lage Landen

Waarom verloren de Spanjaarden de Slag bij Nieuwpoort? En bombardeerden de Engelsen Keulen in plaats van Hamburg? Weerhistoricus Jan Buisman reconstrueert meer dan duizend jaar weer in de Lage Landen. Hij worstelt vooral met tolrekeningen en schaalindelingen, maar ontdekt ook de momenten dat wind en regen een beslissende wending aan de geschiedenis gaven. Julius Caesar...

Lees meer
Het hoge woord: De laatste restjes tropisch Nederland
Het hoge woord: De laatste restjes tropisch Nederland
Artikel

Het hoge woord: De laatste restjes tropisch Nederland

De recente politieke spanningen tussen Den Haag en de Antillen zijn terug te voeren naar het Statuut dat in 1954 de onderlinge Koninkrijksrelaties regelde. Nederland kan hierdoor geen bestuurlijke knopen doorhakken zonder instemming van de andere twee landen, die op hun beurt vasthouden aan de status-quo. Een klassieke patstelling. Het is een...

Lees meer
De gevleugelde woorden van Marcus Tullius Cicero
De gevleugelde woorden van Marcus Tullius Cicero
Artikel

De gevleugelde woorden van Marcus Tullius Cicero

Zijn kracht lag in het gesproken woord, in een tijd dat gewapende generaals het voor het zeggen hadden. De Romeinse politicus Cicero klom op tot het hoogste ambt, maar vond een gewelddadig einde. Op 29 juni 2003 kwam ik in Berlijn Cicero tegen. Bij de zijstraat van Unter den Linden die naar de Amerikaanse ambassade...

Lees meer
Interview

Veertig jaar na het aftreden van Konrad Adenauer

Veertig jaar geleden, op 15 oktober 1963, nam Konrad Adenauer afscheid als bondskanselier van West-Duitsland. Tijdens de veertien jaren van zijn regering zette hij het verslagen land weer op de kaart als een stabiele democratie en trouwe bondgenoot van het Westen. Oud-Parool-correspondent in Bonn Herman Sandberg was erbij. Herman Sandberg, de nu 84-jarige oud-hoofdredacteur van...

Lees meer
Artikel

Onderwijs is de beste remedie tegen kinderarbeid

Kinderarbeid roept bij velen heftige emoties op. Deels is dat een erfenis uit de negentiende eeuw, toen in Nederland een met de nodige drama omgeven strijd werd gevoerd tegen ‘kinderexploitatie’. Opmerkelijk is dat er sterke overeenkomsten zijn met de huidige acties tegen kinderarbeid. ‘Ja, die arme fabriekskinderen, ze worden vermoord naar ziel en naar lichaam,’...

Lees meer
Loginmenu afsluiten