Alle artikelen
Den Haag was in de jaren zestig de pophoofdstad van Nederland. Uit een unieke combinatie van gediscrimineerde Indo’s, sociaal bewogen paters en Haagse bluffers ontstond er de Nederbeat. Die zou de basis vormen van de Nederlandse popcultuur.
Haagse beatbands
In de jaren zestig was hofstad Den Haag de popstad bij uitstek. Maar liefst tweeduizend bands telde de stad, waarvan er een groot aantal jarenlang de Nederlandse popscene domineerde. Golden Earring, Groep 1850, de Motions, Q65, Shockin’ Blue, de Shoes en Tee Set waren roemruchte namen. Het chique Den Haag was daarmee niets minder dan het Nederlandse Mekka van de popmuziek.
Journaliste Sarah Verroen, geboren en getogen Haagse, wijst op de overeenkomsten tussen haar geboortestad en de Engelse havenstad Liverpool, thuisbasis van de zogenoemde Merseybeat. Uit de arbeidersklasse in die stad kwamen in de jaren zestig eveneens honderden bands voort, waarvan de Beatles zonder meer de bekendste zijn.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Den Haag telde maar liefst tweeduizend bands, waarvan een aantal de popscene domineerde
Een groot verschil met Liverpool is echter dat de Haagse beatbands uit dezelfde buurt kwamen. Dat was de Zuiderparkbuurt, waar vooral arbeiders, kantoorpersoneel en middenstanders woonden. `Het is het klassieke verhaal,’ aldus Verroen. `Wie het milieu van zijn ouders wilde ontvluchten, had de keuze tussen een carrière in de misdaad, als voetballer of in de popmuziek.’
Maar arbeidersbuurten zijn overal in Nederland te vinden. Toch konden Amsterdam, Rotterdam of, pakweg, Oss, op popgebied niet tippen aan Den Haag. Dat die stad zo’n opmerkelijke voortrekkersrol vervulde, komt vooral doordat er zich sinds de vroege jaren vijftig zoveel `Indo’s’ hadden gevestigd. Indische repatrianten waren na de onafhankelijkheid van Indonesië in groten getale in Den Haag komen wonen.
Indorock in de jaren vijftig
Er ging geen weekend voorbij of her en der in de stad vonden in zaaltjes Indische feesten plaats, waar muziek werd gemaakt. Indische jongeren vormden bands – of combo’s, zoals ze toen heetten. Ze speelden op elektrische hawaïgitaren een mengeling van rock-‘n-roll en traditionele Indische krontjongmuziek, met een speciale manier van `tokkelen’, die later `Indorock’ zou worden genoemd. De Nederbeat-explosie van de jaren zestig werd dus voorafgegaan door een Indorock-explosie in de jaren vijftig.
De Nederbeat-explosie van de jaren zestig werd dus voorafgegaan door een Indorock-explosie
Een van de eerste en meest bekende Indorockbands waren de Bellboys, later omgedoopt tot de Black Dynamites. De Bellboys speelden rock-‘n-roll, een muzieksoort die in Nederland nog volkomen onbekend was. `Wij waren de Nederlanders voor,’ vertelt de nu 71-jarige saxofonist-gitarist Harry Koster. `In Indonesië luisterden we naar de Australische radio, naar de muziek van Les Paul, een vernieuwer op het gebied van elektrische gitaarmuziek.’
Koster woonde al sinds 1952 in den Haag, en Indo’s die na hem arriveerden hadden inmiddels kennisgemaakt met de rock-‘n-rollmuziek van Little Richard, Bill Haley en Elvis Presley. In Nederland was de lichte pop van Cliff Richard en de Shadows in die tijd het ruigste wat je op de radio kon horen.
Bullen en Kikkers
Indische en blanke jongeren troffen elkaar in die tijd echter zelden in dezelfde cafés. In Den Haag voerden de meeste horeca-exploitanten een ronduit racistisch beleid, waarbij Indo’s werden geweerd. Als antwoord richtten Indo’s op hun beurt clubs op waar blanke jongens geen toegang hadden. Blanke meisjes waren wel welkom. Bovendien werd Den Haag geplaagd door een aantal jeugdbendes. Blanke jongens zaten bij de `Bullen’, nozems met leren jacks en verkuiven bij de artistieke `Kikkers’. Indische jongens vormden de `Plu’s’.
Jongerenwerkers trachtten een eind te maken aan de onderlinge rivaliteit door de groepen bij elkaar te brengen in clubs. De inmiddels overleden Black Dynamites-drummer Henny deed dat bijvoorbeeld door dansavonden te houden in club Extase aan de Haagse Groenmarkt. Ook een aantal katholieke paters was zeer actief. In parochiezaaltjes verspreid door Den Haag organiseerden ze jongerensozen waar Indische jongens hun duivelse rock-‘n-roll mochten spelen.
Jongerenwerkers trachtten een eind te maken aan de onderlinge rivaliteit door de groepen bij elkaar te brengen in clubs
`Het ging erom jongeren te laten beseffen dat ze wat waard waren,’ vertelt een van hen, de nu 71-jarige pater Harry Kanters. `Als ze zeiden dat ze niets konden, vroegen we: “Kun je fluiten? Ja? Nou, dan kun je dus tóch wat.”’ Veel publiek trokken de woensdagmiddagen in het katholieke jeugdcentrum Don Bosco, gelegen in een park in de Haagse buurgemeente Rijswijk, vlak bij de grens met het Haagse Laakkwartier. Hier maakte menige Haagse jongere voor het eerst kennis met de Indorock.
Hans van Eijk, bijvoorbeeld. `In 1956 – ik was dertien of veertien jaar – kwam ik regelmatig in Don Bosco,’ aldus Van Eijk. `Daar hoorde ik voor het eerst van mijn leven een elektrische gitaar.’ Van Eijk speelde zelf ook een beetje gitaar, maar wat hij in Don Bosco zag en hoorde was van een geheel andere orde. `Die jongens hadden een heel frisse kijk op lichte muziek. Dat was voor mij een echte eyeopener.’
Haagse pioniers
De Hagenaar maakte zich de Indische manier van spelen eigen en richtte in 1959 de Jumping Jewels op, samen met zanger Johnny Lion, die ook uit de Zuiderparkbuurt kwam en die hij een jaar eerder in Don Bosco had ontmoet. De Jumping Jewels waren een van de voorlopers van de Haagse beatbeweging. Ze waren zo populair dat muziekfans in 1960, in de brievenrubriek van de Haagsche Courant, een discussie voerden over welke band beter was: de Britse band de Shadows of de Jumping Jewels. Ook internationaal was er succes: de Jewels bestormden de hitlijsten in Frankrijk, Japan en Singapore.
`Hans trok met zijn gitaarspel enorm veel bekijks,’ zegt Lion over Van Eijk. `Mensen stonden om hem heen te dringen om maar niks te missen.’ Tussen het inmiddels gemengde publiek van Indo’s en `Belanda’s’ (Hollanders) dat de voorstellingen van de Jumping Jewels bezocht, zaten ook de jonge George Kooijmans en Rinus Gerritsen: de oprichters van de Golden Earrings, vlaggenschip van de Haagse beatmuziek en al veertig jaar de meest gevierde rockband van Nederland. Johnny Lion scoorde overigens na het verlaten van de band, in 1965, nog een aantal Nederlandstalige hits in een heel ander muziekgenre, waaronder het bekende lied `Sophietje’ – `Zij dronk ranja met een rietje, mijn Sophietje, op een Amsterdams terras…’
Wissink raakte zo onder de indruk dat hij besloot zelf een rock-‘n-rollorkest te beginnen
Een andere Haagse pionier van de Nederlandse popmuziek was Willy Wissink. Wissink was in 1958, twintig jaar oud, op een Indische feestavond in de koepelzaal van de Haagse dierentuin. Daar zag hij de Bredase Indorockers de Tielman Brothers spelen. Hij kon zijn oren én ogen nauwelijks geloven. `Die jongens zagen er nogal ruig uit, met zúlke bakkebaarden. Hun manier van spelen was zo rebels – ik dacht: wat is dat voor gajes?’ vertelt Wissink. Hij raakte zo onder de indruk dat hij besloot zelf een rock-‘n-rollorkest te beginnen. Dat werd Willy and the Real Rythm Rockers, later de Real Rythm Folks. In de kantine van rolschaatsbaan De Eekhoorn organiseerde hij dansavondjes waar hij zelf optrad.
Die dansavonden trokken veel publiek. Wissink ging spelen bij een andere band, de Giants – vanaf dat moment Willy and His Giants -, die vooral in Oost-Azië succes had. Maar Wissink trof louche managers en platenbazen op zijn pad en hield er halverwege de jaren zestig gedesillusioneerd mee op. `Ik had ook niets met de beatmuziek, die toen opkwam en waarbij het meer om het ritme draaide,’ zegt Wissink nu. `Te veel lawaai, te weinig melodie.’ Willy and His Giants zijn een bijna vergeten band, maar popkenners Ton van Steen en Bert Bossink noemen Wissink in hun boek over de Haagse popmuziek, Het Liverpool van Nederland, vanwege zijn voortrekkersrol `de godfather van de Haagse rock’.
De Haagse beat
Pas aan het begin van de jaren zestig had ook de Nederlandse radio echte popzenders, zoals Radio Luxemburg. Daarop waren Britse bands als de Beatles en de Rolling Stones te horen. Zij speelden beatmuziek, herkenbaar aan de `beatslag’ – een stuwende beweging van de vingers op de bovenste snaren van de slaggitaar.
De `beat’ kreeg veel navolgers in de hofstad, en zo werd de `Haagse beat’ geboren.
Intussen hadden zich in Den Haag honderden bandjes gevormd. Horeca-uitbaters sprongen handig op de rage in. In elk café, elke dansschool, elke club, kegelbaan of rolschaatsbaan speelde een band. De hele middenstand spon er garen bij.
De `beat’ kreeg veel navolgers in de hofstad, en zo werd de `Haagse beat’ geboren
De muziekhandel Servaas aan de Groenmarkt groeide uit tot de grootste leverancier van instrumenten en versterkers in de regio, en jonge muzikanten ontmoetten elkaar daar om kennis en ervaring uit te wisselen. De platenzaken Bolland en Caminada waren eveneens trefpunten; jongeren bestelden er de platen die ze op de radio hadden gehoord.
Concertorganisatoren en impresario’s als Paul Acket, de latere organisator van het Haagse North Sea Jazzfestival, organiseerden popfestivals en tienershows. Acket droeg ook met zijn muziekbladen Muziek Express en Popfoto, die de laatste ontwikkelingen op popgebied volgden, in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling van de Nederlandse popmuziek.
Chique bril
Haagse ritselaars probeerden een graantje mee te pikken. Zo wierpen Herman Batelaan en Freddie Haayen zich op als manager van bands als de Jumping Jewels, de Motions, Q65 en de Golden Earrings. Behept met een neus voor talent en een mengeling van zakeninstinct en Haagse bluf wisten ze optredens en platencontracten te regelen. Legendarisch is het verhaal van Haayen.
Den Haag werd het Mekka van de Nederpop
Die was magazijnmedewerker bij platenmaatschappij Polydor en deed zich, getooid met een chique bril, voor als directeur van dat bedrijf. Zo wist hij uiteindelijk een platencontract voor de Golden Earrings te versieren.
Dankzij deze pikante combinatie van de fijne neus van mensen als Paul Acket en Freddie Haayen voor wat hip was, en rockende Indische jongens, katholieke paters en de doodse saaiheid van de Haagse arbeidersbuurten werd Den Haag het Mekka van de Nederpop.
Met dank aan Ton van Steen en Bert Bossink, auteurs van `Het Liverpool van Nederland’, uitgeverij Bergboek.nl, en aan Piet Muys van de website Indo-Instro-Rock.
Den Haag: bakermat van de Nederlandse popcultuur
Den Haag was in de jaren zestig de pophoofdstad van Nederland. Uit een unieke combinatie van gediscrimineerde Indo’s, sociaal bewogen paters en Haagse bluffers ontstond er de Nederbeat. Die zou de basis vormen van de Nederlandse popcultuur. Haagse beatbands In de jaren zestig was hofstad Den Haag de popstad bij uitstek. Maar liefst tweeduizend bands...
Karel de Grote bad en vocht zijn rijk bij elkaar
De volksvertegenwoordigers die in Brussel sleutelen aan een Europese grondwet beseffen het waarschijnlijk niet, maar hun werk is al eens eerder gedaan. In 789 schreven geleerden de Admonitio Generalis, waarmee zij orde trachtten te scheppen in het immense rijk van Karel de Grote. Door de Kerk te gebruiken als politiek wapen smeedde de `barbaarse’ Frankische...
Lifestyle & Trends: in de put
De hotspots van achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute Couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. De herberg op 19, de put op 31, de doolhof op 42, de gevangenis op 52 en de dood op 58 – de indeling...
De Hoop Scheffer krijgt het zwaarder dan Luns
De Koude Oorlog was nog in volle gang toen de Nederlandse zwaargewichten Dirk Stikker en Joseph Luns secretaris-generaal van de NAVO werden. Hun minder ervaren opvolger Jaap de Hoop Scheffer krijgt een veel lastiger taak. Ondanks de hijgerige berichtgeving over een mogelijke benoeming van Jaap de Hoop Scheffer tot secretaris-generaal van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie NAVO...
Cornelis Joppensz werd een van de helden van het Leidens Ontzet
450 jaar geleden werd Leiden bevrijd van de Spanjaarden. De weesjongen Cornelis Joppensz werd in 1574 bejubeld toen hij als eerste durfde te kijken of de Spanjaarden waren vertrokken.
Het verkleurde verleden
In tal van films schijnt in het verleden een heel andere zon dan in het heden. Het licht is daardoor anders, het heeft de kleur van oude foto’s. Er hangt over dat verfilmde verleden een sluier van sepia of grijs. Kennelijk is dit voor een regisseur de meest effectieve methode om duidelijk te maken dat...
De kaping van KLM-Boeing Mississippi
Op 25 november 1973 kaapten drie Arabische terroristen een KLM-vliegtuig met bijna 250 passagiers. Ze eisten dat Nederland zijn pro-Israëlische politiek zou beëindigen. Antiterrorisme-expert W.F.K.J.F. Frackers: ‘De terreurbestrijding uit die tijd is eigenlijk nooit veranderd.‘ Tot dat moment was het internationale terrorisme aan Nederland voorbijgegaan. Maar op 25 november 1973, ruim een maand na het...
Historicus James Kennedy over Nederland
Hij schreef dikke boeken over de jaren zestig en euthanasie in Nederland, en heeft een mening over uiteenlopende onderwerpen, van Pim Fortuyn tot de gekozen burgemeester. De Amerikaanse historicus James Kennedy (1963) werd in september benoemd tot hoogleraar in de geschiedenis van de nieuwste tijd aan de Vrije Universiteit. U bent onlangs verhuisd van Amerika...
‘Verzuiling is geen recept dat je overal en altijd kunt toepassen’
De verzuiling leeft in ons geheugen als de Dark Ages van Nederland. Een mogelijke nieuwe moslimzuil is velen daarom een gruwel. Maar is dat terecht? Volgens sommigen was de verzuiling, die onze samenleving ruim honderd jaar in haar greep hield, juist een model voor de succesvolle integratie van minderheden. De komst van met name islamitische...
Een bleek en frêle genie
Requiem voor Chopin door Benita Eisler. 287 p. De Bezige Bij, euro 23,50 Frederyck Chopin werd in 1810 in Polen geboren als zoon van een verarmde adellijke jongedame en een arme boer uit de Vogezen. Na korte tijd furore te hebben gemaakt als muzikaal wonderkind verliet Frederyck zijn moederland om in Frankrijk een nieuw bestaan...
Geen ontaarde moeder
Een koningin met mannenbenen. Fanny Blankers-Koen, atlete van de eeuw door Kees Kooman. 240 p. L.J. Veen, euro 16,50 ‘In dit boek krijgt u antwoord op de vraag of Fanny Blankers-Koen zich in haar privé-leven net zo koninklijk heeft gedragen als in het atletiekstadion,’ zegt Kees Kooman dreigend in zijn voorwoord. Moet je dan doorlezen,...
Een blonde Vlaamse collaborateur
Hij was een zwarte. Over oorlog en collaboratie door L.P. Boon. 156 p. Meulenhoff/Manteau, euro 12,50 Tussen 22 juni en 6 juli 1946 verschenen in De roode vaan, de partijkrant van de Belgische communistische partij, acht korte artikelen van de hand van L.P. Boon (1912-’76). De auteur was toentertijd een jonge, gedreven redacteur, die de...