Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Arita Baaijens en Jan Brokken, schrijvers van reisboeken, doen een poging.
‘In mijn jeugd las ik boeken over koppensnellers in Papoea-Nieuw-Guinea,’ vertelt Arita Baaijens, ‘én over jonge bestuursambtenaren die met gevaar voor eigen leven de jungle in gingen om de oerwoudbewoners manieren bij te brengen. Het tafereel doet me denken aan Nieuw-Guinea, in de tijd dat Nederland het daar nog voor het zeggen had.’ Jan Brokken bekijkt de foto, maar is het niet met haar eens: ‘De foto is gemaakt in Zuid-Amerika, want de man in het midden is een indiaan.’

Baaijens laat haar gedachten gaan: ‘De mannen in safarikleding zijn wetenschappers die net terugkomen van een expeditie in het binnenland van Nieuw-Guinea. Ze hebben weer een witte plek op de kaart ingetekend.’ ‘De bebaarde man is in elk geval de leider van de expeditie,’ haakt Brokken in. ‘Stevige schoenen, kaki shirt en broek, en een gedecideerde blik. Dat moet Julian Steyermark zijn, een bioloog die in de jaren veertig in contact trad met indianen in de Amazone.’

Volgens Brokken gaat de expeditie net van start. ‘De foto is gemaakt op een vliegveld, aan het begin van een tocht door de jungle. Dat de indiaan links pijlen in de hand houdt, doet vermoeden dat de mannen aan een expeditie beginnen.’ Baaijens begrijpt zijn gedachtegang: ‘De overhemden van de wetenschappers zien er nog te netjes uit voor mannen die zich wekenlang zwetend een weg hebben gehakt door doornig struikgewas. Waar zijn de moddervlekken en de zweetplekken?’

Aandachtig bekijkt Baaijens de attributen van de expeditieleden: ‘Ik kan de spullen van de wetenschappers niet thuisbrengen. Draagt de blanke man in kaki kleding een verrekijker en een houten doos met opgeprikte insecten? En wat is dat witte ding dat de donkere man in het midden van de foto vasthoudt?’ Brokken heeft het antwoord: ‘Dat is een transistorradio, een oud model uit de jaren vijftig. Maar dat zegt nog weinig over het moment waarop de foto is genomen. In de oerwouden van Zuid-Amerika trof ik dikwijls heel oude radio’s aan,’ put hij uit zijn reiservaring.

Nu Brokken wat langer naar de foto heeft gekeken, moet hij Baaijens toch gelijk geven: ‘De tweede donkere man van links heeft brede lippen en een brede neus. Is dat geen Papoea? Jawel, deze foto is in Nieuw-Guinea genomen.’ Over de nationaliteit van de mannen rechts op de foto zijn Baaijens en Brokken het eens. ‘Dat zijn Nederlanders,’ stelt Brokken. ‘De man met de handen op de rug is een minister. De andere, met de hand in de zak, diens kabinetschef.’ ‘De kleding is informeel- netjes, kapsel en schoenen ogen degelijk ouderwets,’ grapt Baaijens instemmend. ‘Het zijn vast bestuursambtenaren.’

‘Dit zijn de eerste safarigangers die de geheimzinnige Baliem-vallei hebben verkend,’ concludeert Baaijens. ‘Ze werden door een vliegtuigje gedropt met een kist vol apparatuur en voedsel, en enkele weken later opgehaald. De missie is geslaagd en trots doen de expeditieleden verslag van hun heroïsche onderneming.’ Maar Brokken heeft andere gedachten: ‘We zien een Nederlandse overheidsfunctionaris die enkele Amerikanen begroet op het vliegveld. De Amerikanen gaan op zoek naar de in Nieuw-Guinea verdwenen David Rockefeller. Deze antropoloog werd vermist nadat hij alleen op expeditie was vertrokken.’

‘Het is grappig,’ merkt Baaijens ten slotte op, ‘dat de expeditieleden wat hun kleding betreft ook in onze tijd zouden passen. De andere heren stammen echter overduidelijk uit de periode dat het Koninkrijk der Nederlanden uitsluitend door mannen werd bestuurd en vrouwen thuis de matten uitklopten.’

Uitleg:

In 1959 organiseerde het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap een expeditie naar het Sterrengebergte op Nieuw-Guinea. Dit gebied was nog niet eerder in kaart gebracht. Op 1 oktober 1959 keerde een aantal deelnemende wetenschappers terug op het vliegveld Sibil.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Artikel

Beeldgeheim

Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Arita Baaijens en Jan Brokken, schrijvers van reisboeken, doen een poging. ‘In mijn jeugd las ik boeken over koppensnellers in Papoea-Nieuw-Guinea,’ vertelt Arita Baaijens, ‘én over jonge bestuursambtenaren die met gevaar voor eigen leven de jungle in gingen om de oerwoudbewoners manieren bij te brengen. Het tafereel...

Lees meer
Artikel

Mijn verhaal

In ‘Mijn verhaal’ vertellen lezers over een historische gebeurtenis waarbij zij betrokken waren. Roelf Tillart (74) trok als 16-jarige tijdens de Hongerwinter van 1944-’45 naar Groningen om voedsel te zoeken. ‘Pas toen ik zelf kinderen kreeg, dacht ik: hoe hebben ze ons in godsnaam kunnen laten gaan? Maar destijds vond ik het heel normaal dat...

Lees meer
Artikel

De kleine geschiedenis quiz

Hoe staat het met uw historische kennis? Elk jaar organiseert dit blad samen met de Volkskrant en Andere Tijden de Grote Geschiedenis Quiz. Bereid u voor op deze quiz en oefen mee. In 1845 werd Ierland, sinds 1801 met Engeland in de Union verbonden, getroffen door een catastrofe van ongehoorde ecologische dimensies. Een schimmelziekte, de...

Lees meer
Artikel

Het hoge woord

Een sterke staat is een voorwaarde voor vruchtbaar overleg tussen werkgevers, werknemers en overheid. En hoewel juist links verzot is op dit poldermodel, is het rechts dat ervan profiteert.  Het is net een duikelaartje: op het moment dat je het het minst verwacht, is het poldermodel weer helemaal terug van weg geweest. Gedurende de ‘paarse’ euforie...

Lees meer
Artikel

Het imperialisme van de Verenigde Staten

Hoedt u! De Amerikanen hebben zich bekeerd tot het imperialisme! Dit is de algemene teneur in de recente golf van publicaties over de Verenigde Staten. Toch wortelt Bush’ internationale dadendrang in een oude Amerikaanse traditie. De vraag is bij elke nieuwe regering opnieuw: hoe gaat zij haar enorme macht gebruiken? Het antwoord blijkt vaak een...

Lees meer
Artikel

De Geschiedenis top-20 van 2003

Wie deden ertoe als geschiedenisman of -vrouw in 2003? Wie was niet van de televisie weg te branden? Wie schreef het meest spraakmakende boek? Een top-20 samengesteld door de redactie van Historisch Nieuwsblad in samenspraak met deskundigen en journalisten. 20  Ruth Oldenziel (-) Amerika-deskundige van NOVA. Pikte dit felbegeerde baantje in van Maarten van Rossem...

Lees meer
Berlijn als decor voor totalitaire grootheidswaan
Berlijn als decor voor totalitaire grootheidswaan
Artikel

Berlijn als decor voor totalitaire grootheidswaan

Veertien jaar na de val van de Muur nadert de herbouw van het Berlijnse centrum zijn voltooiing. Maar een handvol wolkenkrabbers kan de sporen van twee totalitaire regimes niet zomaar uitwissen. Adolf Hitler mijmerde over brede assen en triomfbogen, de DDR-leiders wilden reusachtige pleinen en flats voor de volksmassa. In Berlijn ligt de megalomane architectuur...

Lees meer
Dat je van roken kanker kunt krijgen, werd voor het eerst aangetoond in 1964
Dat je van roken kanker kunt krijgen, werd voor het eerst aangetoond in 1964
Artikel

Dat je van roken kanker kunt krijgen, werd voor het eerst aangetoond in 1964

Op 11 januari 1964 verscheen in de Verenigde Staten Smoking and Health, het eerste gezaghebbende rapport waarin een relatie werd gelegd tussen longkanker en roken. Tiemen Helperi Kimm van het Nederlandse tabaksbedrijf Niemeyer: ‘Wij werden daarna benaderd door verpleegsters die wilden dat wij het dieet van een zekere heer Moerman zouden propageren.’  Over alles was...

Lees meer
Boeren in Nederland
Boeren in Nederland
Artikel

De weerbaarheid van de Nederlandse boer

De uitspraak in de Greenpeace-rechtszaak over de stikstofaanpak heeft grote gevolgen voor boeren. Het einde van het Nederlandse platteland leek in het verleden vaker nabij.

Lees meer
Artikel

Een eredoctoraat voor Stalin, dat heeft pas stijl!

Vijf hoogleraren stemmen in 1946 over een eredoctoraat van de Amsterdamse universiteit. Ze zijn weinig eensgezind over de kandidaten, en veldmaarschalk Smuts vist daarom achter het net. Maar het voorstel van hun collega, een bekende historicus, wordt zelfs buiten de notulen gehouden. Op vrijdag 10 mei 1946, de dag dat de Leidse universiteit Winston Churchill...

Lees meer
Artikel

Brieven november 2003

Kleine letters De kleine gele letters van de kaders in het artikel over de geschiedenis van het weer (Historisch Nieuwsblad 2003/8) zijn problematisch voor de vooral oudere lezers. De drukker vindt de gekleurde feiten misschien erg mooi. Maar wij wensen duidelijke letters, zwart op wit.J. Bloot, Leiden Noot van de redactie De redactie worstelt al...

Lees meer
Artikel

Boeken Top Tien november 2003

1. Het menselijk web. De wereldgeschiedenis in vogelvlucht door J.R.McNeill en W.H. McNeillhet Spectrum, Euro 24,95 2. Mevrouw de minister. het persoonlijke verhaal van de machtigste vrouw van de VS door M. AlbrightAmbo/Anthos, Euro 22,90 3. Goelag. Een geschiedenis door A. ApplebaumAmbo/Anthos, Euro 36,90 4. De ondergang van de Batavia. Het ware verhaal door M....

Lees meer
Loginmenu afsluiten