Alle artikelen
Precies twintig jaar geleden verscheen de artikelenbundel Knoeien met het verleden. De titel zei het al: in de bundel werden roemruchte vervalsingen beschreven, variërend van de permanente leugens waarmee de bolsjewieken de Russische Revolutie begeleidden tot de dagboeken van Hitler, die de wereld toentertijd in de ban hielden, maar door een fantast waren geschreven. Kon Knoeien met het verleden nog de indruk wekken dat het vervalsen van het verleden vooral een zaak was die zich buiten de landsgrenzen afspeelde, het historisch tijdschrift Holland (2003-3) toont aan dat er ook in Nederland naar hartenlust op los gefabuleerd werd. Maar wat even zo interessant is: door het vermoeden van vervalsingen waren er ook historici die spoken gingen zien en alles voor een vervalsing hielden.
Zo iemand was de Duitse mediëvist Otto Oppermann, in het interbellum hoogleraar middeleeuwse geschiedenis in Utrecht. Jan Burgers en Marco Mostert beschrijven hoeveel schade de achterdocht van Oppermann de studie van de Middeleeuwen heeft berokkend, doordat hij als autoriteit talloze oorkonden voor vervalsingen aanzag. De oorkonden werden vaak achter slot en grendel gezet om ze te beschermen tegen slijtage. Om ze toch toegankelijk te maken, werd er meteen een afschrift van gemaakt. En daar zit ‘m de kneep. Want hier kwamen Oppermann en zijn leerlingen in actie. Zij onderzochten die documenten op hun authenticiteit en oordeelden vrijwel altijd: vals. Volgens Burgers en Mostert deden ze dat zonder kennis van de schriftontwikkeling, waardoor afkortingen en andere leestekens werden aangevoerd als bewijzen dat de oorkonden niet konden kloppen.
Een van die jagers op valse oorkonden was Coen Brandt, de gedoodverfde opvolger van Oppermann. Hij schreef een proefschrift over de Hollandse stadsrechten uit de dertiende eeuw, waarin hij tal van oorkonden als vervalsingen wegzette. Het kwam hem op een scherpe repliek van niemand minder dan Johan Huizinga te staan. Burgers en Mostert hadden er in hun verder uitstekende artikel wel op mogen wijzen dat Brandt afstand nam van zijn proefschrift en zich later tot de felste criticus van zijn leermeester Oppermann ontwikkelde.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Tijdschrift: Holland
Precies twintig jaar geleden verscheen de artikelenbundel Knoeien met het verleden. De titel zei het al: in de bundel werden roemruchte vervalsingen beschreven, variërend van de permanente leugens waarmee de bolsjewieken de Russische Revolutie begeleidden tot de dagboeken van Hitler, die de wereld toentertijd in de ban hielden, maar door een fantast waren geschreven. Kon...
Recent verschenen januari 2004
Oorlogen Nanda van der Zee bracht een nieuw boek uit: De Trein (Aspekt, euro 12,95). Het handelt over doorgangskamp Westerbork. Centraal staat kampcommandant Albert Konrad Gemmeker. Volgens Van der Zee is Gemmeker na de oorlog veel te laag gestraft (tien jaar cel). Nog steeds worden er resten gevonden van soldaten die sneuvelden tijdens de twee wereldoorlogen...
Televisie. Beginjaren van een nieuw beroep door Leo Akkermans
Winstormen razen over het Media Park in Hilversum. De overheid eist van de publieke omroep vergaande bezuinigingen. Overal zitten zorgelijk ogende omroepmanagers in werkgroepverband sommetjes te maken. Piepjonge McKinsey-medewerkers klappen op hun Hilversumse flexplekken hun laptop open om nieuwe besparingen in te boeken. Er staan banen op de tocht en omroepmedewerkers vrezen de toekomst. Wat...
D-Day 6 juni 1944 door Stephen E. Ambrose
Grote gebeurtenissen hebben genoeg aan weinig woorden. Paul Bremers ‘We’ve got him‘ toen hij de gevangenneming van Saddam Hoessein aankondigde, zal even makkelijk blijven hangen als het ‘OK, let’s go‘ waarmee Eisenhower de knoop doorhakte: op 6 juni 1944 landden bijna 175.000 Amerikaanse, Britse en Canadese militairen op de stranden van Normandië. Die dag begon...
De weg naar Osiris. Leven in het Oude Egypte door John Ray
De zweverige titel doet anders vermoeden, maar dit is niet het zoveelste boek over het oude Egypte. De weg naar Osiris herhaalt nu eens niet de bekende verhalen over geheimen van de piramides, de vloek van de farao’s, de ketterkoning Echnaton en de weergaloze pracht van Toetanchamons graf. Aan de hand van acht levens wandelt...
Gedreven en behoedzaam. Willem Drees 1886-1988. De jaren 1940-1948 door Hans Daalder
Ongeveer vijftien jaar geleden zat ik in een adviescommissie van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), toen nog ZWO geheten. Wij mochten een subsidieaanvraag voor een proefschrift over Willem Drees beoordelen. Prima opzet, uitstekende onderzoeker, belangrijk onderwerp: ja dus! De ZWO-stichting, die het geld moest fourneren, dacht er helaas anders over. Met de onderzoeker...
De Vooruitgang: Valkov had een mooie score
Proefschriften, lezingen en studies kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. In De repatriëring van Sovjetonderdanen uit Nederland, 1944-1956. Mythe en waarheid bestrijdt Feiko Postma dat de naoorlogse Nederlandse regering Sovjetonderdanen bescherming bood tegen gedwongen repatriëring. In de jaren zeventig wijdde de Britse historicus Nicolay Tolstoy in zijn Slachtoffers van Jalta slechts twee regels...
Lifestyle & trends
De hotspots van achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. Dominee Otto Heldring schreef in 1839 het reisboek De Veluwe, eene wandeling. Het was een verslag van een ontdekkingstocht door een totaal onontgonnen gebied,...
De kleine geschiedenis quiz
Hoe staat het met uw historische kennis? Ieder jaar organiseert dit blad samen met de Volkskrant en televisieprogramma Andere Tijden de Grote Geschiedenis Quiz. Bereidt u zich voor op deze quiz en oefen mee. De eerste keer dat hij zijn naam zwart op wit gedrukt zag, was toen hij, ontsnapt naar Frankrijk, in Marseille in...
Stad en Land
Een fototentoonstelling over de wederopbouwwijk, het vastleggen van de verhalen over een verdwenen industrietak, een boek over beroemde plaatsgenoten. In heel Nederland houden historische verenigingen zich bezig met de plaatselijke historie. Hun initiatieven komen hier aan bod. Terwijl jongeren in het revolutiejaar 1968 luidkeels demonstreerden voor radicale democratisering en de vrije liefde, vond in het...
Europees besef
Dat het met de politieke eenwording van Europa op afzienbare termijn niets zal worden is tegenwoordig een algemeen geaccepteerde opvatting. De oorzaken van dit sombere, wellicht voor sommigen juist opgewekt stemmende toekomstperspectief zijn de afwezigheid van een gemeenschappelijke taal, maar vooral de afwezigheid van een gemeenschappelijke identiteit en een Europees besef. Het is echter de...
Stille getuigen
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer de touwtjes van tuinarchitect Mien Ruys (1904-1999) in het Historisch Centrum Overijssel te Zwolle. Tuinarchitect Mien Ruys schilderde met bloemen. Zorgvuldig vulde ze borders met planten met uiteenlopende kleuren en hoogtes, die op...
