Alle artikelen
In 1845 werd Ierland, sinds 1801 met Engeland in de Union verbonden, getroffen door een catastrofe van ongehoorde ecologische dimensies. Een schimmelziekte, de potato blight, veroorzaakt door de Phytophthera infestans, vernietigde de helft van de aardappeloogst.
En juist de aardappel was het hoofdbestanddeel van het dagelijks menu voor tweevijfde van de bevolking, dat wil zeggen: voor 3 miljoen Ieren. Een volwassen man at negen tot elf pond aardappelen per dag, aangevuld met karnemelk en soms wat havermout. Brood, boter, suiker, melk en vlees waren ongekende heerlijkheden.
Het beeld dat is overgeleverd van de hongersnood, die in de winter van 1846-’47 een hoogtepunt bereikte, wordt gekenmerkt door visioenen van uitgeputte mensen die op de kale akkers naar aardappelen zoeken, van wanhopigen die in de havens een schip probeerden te vinden dat hen uit Engeland kon wegvoeren – naar Amerika, Canada of Australië.
Met de aanbesteding van openbare werken en het inrichten van werkhuizen, armenhuizen en soepkeukens werd geprobeerd de nood te lenigen. Maar om verschillende redenen werd er in de praktijk maar weinig bereikt: in Londen ontbrak het aan politieke wil en de heersende principes omtrent zelfverzorging werkten ook niet mee. Er kwam een ‘dwangbuis van voorschriften’ omtrent de handel; de maïs die werd geïmporteerd om de honger te bestrijden gaf wel voeding, maar geen maagvulling. En aan die volle maag was men juist gewend.
In de kranten werden niet alleen de hulpprogramma’s bekritiseerd, maar werd ook het karakter van de Ieren onder de loep genomen. In maart 1847 beschreef The Times de Ieren als ‘een volk dat sinds onheuglijke tijden is geboren en getogen in hardnekkige traagheid, zorgeloosheid, wanorde en de daaruit resulterende nooddruft’. Maar wie kon nog werklust en uithoudingsvermogen van de uitgehongerde mannen, vrouwen en kinderen verwachten?
De vraag is: hoeveel inwoners van Ierland emigreerden er in de jaren 1845-’51:
A) 50.000
B) 500.000
C) 1 tot 1,5 miljoen
D) 4 miljoen.
De oplossing uit nr. 9 was: B) Lodewijk XIV. Het leven aan het Franse hof tijdens het leven van de Zonnekoning (1638-1715), zoals zijn bijnaam luidde, werd in de vorm van memoires beschreven door Louis de Rouvray, hertog van Saint-Simon, kortweg Saint-Simon genaamd. Lodewijk XIV was de zoon van Lodewijk XIII. Omdat Lodewijk XIV zijn zoon en ook zijn kleinzoon overleefde, werd hij opgevolgd door zijn achterkleinzoon, Lodewijk XV. Diens kleinzoon en opvolger was Lodewijk XVI, die in 1793 onder de guillotine het leven liet.
Winnaar van de vorige prijsvraag is Tieneke Verheijen uit Groningen. Weet u de oplossing van deze maand? Inzendingen graag vóór 22 december naar de redactie van Historisch Nieuwsblad, Postbus 256, 1110 AG Diemen, of redactiehn@vug.nl. Onder de juiste inzenders verloten wij Van de wieg tot volwassenheid. 500 jaar culturele geschiedenis van het westen door Jacques Barzun.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
De kleine geschiedenis quiz
Hoe staat het met uw historische kennis? Elk jaar organiseert dit blad samen met de Volkskrant en Andere Tijden de Grote Geschiedenis Quiz. Bereid u voor op deze quiz en oefen mee. In 1845 werd Ierland, sinds 1801 met Engeland in de Union verbonden, getroffen door een catastrofe van ongehoorde ecologische dimensies. Een schimmelziekte, de...
Het hoge woord
Een sterke staat is een voorwaarde voor vruchtbaar overleg tussen werkgevers, werknemers en overheid. En hoewel juist links verzot is op dit poldermodel, is het rechts dat ervan profiteert. Het is net een duikelaartje: op het moment dat je het het minst verwacht, is het poldermodel weer helemaal terug van weg geweest. Gedurende de ‘paarse’ euforie...
Het imperialisme van de Verenigde Staten
Hoedt u! De Amerikanen hebben zich bekeerd tot het imperialisme! Dit is de algemene teneur in de recente golf van publicaties over de Verenigde Staten. Toch wortelt Bush’ internationale dadendrang in een oude Amerikaanse traditie. De vraag is bij elke nieuwe regering opnieuw: hoe gaat zij haar enorme macht gebruiken? Het antwoord blijkt vaak een...
De Geschiedenis top-20 van 2003
Wie deden ertoe als geschiedenisman of -vrouw in 2003? Wie was niet van de televisie weg te branden? Wie schreef het meest spraakmakende boek? Een top-20 samengesteld door de redactie van Historisch Nieuwsblad in samenspraak met deskundigen en journalisten. 20 Ruth Oldenziel (-) Amerika-deskundige van NOVA. Pikte dit felbegeerde baantje in van Maarten van Rossem...
Berlijn als decor voor totalitaire grootheidswaan
Veertien jaar na de val van de Muur nadert de herbouw van het Berlijnse centrum zijn voltooiing. Maar een handvol wolkenkrabbers kan de sporen van twee totalitaire regimes niet zomaar uitwissen. Adolf Hitler mijmerde over brede assen en triomfbogen, de DDR-leiders wilden reusachtige pleinen en flats voor de volksmassa. In Berlijn ligt de megalomane architectuur...
Dat je van roken kanker kunt krijgen, werd voor het eerst aangetoond in 1964
Op 11 januari 1964 verscheen in de Verenigde Staten Smoking and Health, het eerste gezaghebbende rapport waarin een relatie werd gelegd tussen longkanker en roken. Tiemen Helperi Kimm van het Nederlandse tabaksbedrijf Niemeyer: ‘Wij werden daarna benaderd door verpleegsters die wilden dat wij het dieet van een zekere heer Moerman zouden propageren.’ Over alles was...
De weerbaarheid van de Nederlandse boer
De uitspraak in de Greenpeace-rechtszaak over de stikstofaanpak heeft grote gevolgen voor boeren. Het einde van het Nederlandse platteland leek in het verleden vaker nabij.
Een eredoctoraat voor Stalin, dat heeft pas stijl!
Vijf hoogleraren stemmen in 1946 over een eredoctoraat van de Amsterdamse universiteit. Ze zijn weinig eensgezind over de kandidaten, en veldmaarschalk Smuts vist daarom achter het net. Maar het voorstel van hun collega, een bekende historicus, wordt zelfs buiten de notulen gehouden. Op vrijdag 10 mei 1946, de dag dat de Leidse universiteit Winston Churchill...
Aalders
Op de lijst van publicitair succesvolle historici is een ereplaats weggelegd voor Gerard Aalders. Aalders is een aangenaam mens en een degelijk onderzoeker, maar hij had al vroeg in de gaten dat daar de schoorsteen niet van kan roken. Dus als Aalders een nieuw boek op stapel heeft staan zorgt hij voor pasklare nieuwtjes. Als...
Brieven november 2003
Kleine letters De kleine gele letters van de kaders in het artikel over de geschiedenis van het weer (Historisch Nieuwsblad 2003/8) zijn problematisch voor de vooral oudere lezers. De drukker vindt de gekleurde feiten misschien erg mooi. Maar wij wensen duidelijke letters, zwart op wit.J. Bloot, Leiden Noot van de redactie De redactie worstelt al...
Boeken Top Tien november 2003
1. Het menselijk web. De wereldgeschiedenis in vogelvlucht door J.R.McNeill en W.H. McNeillhet Spectrum, Euro 24,95 2. Mevrouw de minister. het persoonlijke verhaal van de machtigste vrouw van de VS door M. AlbrightAmbo/Anthos, Euro 22,90 3. Goelag. Een geschiedenis door A. ApplebaumAmbo/Anthos, Euro 36,90 4. De ondergang van de Batavia. Het ware verhaal door M....
Tijdschrift november 2003
Tirade. euro 17,50. E-mail: verkoop@vanoorschot.nl Het tijdschrift Tirade is het geesteskind van de roemruchte uitgever Geert van Oorschot. Alle pretenties ten spijt – Tirade zou na de oprichting in 1957 een van de belangrijkste, zo niet hét belangrijkste tijdschrift van letterkundig Nederland moeten worden – werd het niet wat Van Oorschot ervan verwachtte. Toen in...
