Alle artikelen
In de negentiende eeuw was ze veruit de belangrijkste Nederlandse schrijver van historische romans: Anna Louisa Geertruida (‘Truitje’ voor intimi) Bosboom-Toussaint (1812-1886). De geboren Alkmaarse van hugenootse herkomst gaf niet alleen haar karakters een redelijk geloofwaardig gevoelsleven mee, ook haar uitgebreide geschiedkundige vooronderzoek werd geprezen. Zo sprak de bekende historicus en Republiek-kenner Robert Fruin (1823-1899) vol lof over Bosbooms trilogie over de graaf van Leicester: ‘Niemand zal het ondernemen over den tijd van Leycester te schrijven zonder eerst hare romans gelezen en overdacht te hebben.’
Hoe belangrijk de positie was die de kleine, breekbaar ogende schrijfster binnen het nationale culturele pantheon bekleedde, blijkt uit het album amicorum dat zij in 1882 ontving ter gelegenheid van haar zeventigste verjaardag. Bijna de gehele toenmalige culturele elite was met een bijdrage vertegenwoordigd. Slechts de geringe belangstelling van prominenten uit antirevolutionaire kring vormde een smet. Bosboom-Toussaint was namelijk een aanhangster van het protestants reveil, en gaf daar in haar werk veelvuldig – en uitbundig – blijk van.
Zelf zocht ze de reden achter de antirevolutionaire desinteresse in de aanwezigheid van de in ARP-kringen omstreden letterkundige Jan ten Brink in de organisatiecommissie. ‘Eigenlijk toch klein en bekrompen,’ constateerde ze, ‘want het was niet voor J.t.B. maar voor mij dat zij het zouden doen. Het bewijst ten minste dat men mij niet voor een partijgangster houdt, wat ik gelukkig niet ben.’
Na de dood van Bosboom-Toussaint, vier jaar later in Den Haag, kwam het album in bruikleen bij de Koninklijke Bibliotheek. Maar toen Alkmaar in 1912 Bosbooms honderdste geboortedag uitbundig vierde, schonken de nabestaanden het album – en andere voormalige eigendommen van de schrijfster – aan het Alkmaars gemeentearchief. Dat archief, nu het Regionaal Archief, conserveerde onlangs met steun van het ministerie van OC&W de 684 losse bladen, en plaatste het resultaat in digitale versie op internet.
Nu is dus eindelijk voor het grote publiek na te gaan wat deze lang in de archieven verstofte Alkmaarse schat over de kaasstad te vertellen heeft. Niet veel, zo blijkt. Afgezien van een stadsplattegrond met Bosboom-Toussaints geboortehuis (Mient 6), een foto van het stadhuis en wat terloopse verwijzingen naar haar geboorteplaats in enkele gedichten, is Alkmaar in het album opvallend afwezig.
Mogelijk heeft dat te maken met het feit dat ‘Truitje’ in Alkmaar niet al te gelukkig was. Op haar achtste jaar ontvluchtte ze al het ouderlijk huis – ze kon het niet met haar moeder vinden en ging bij haar grootmoeder in Harlingen wonen. In 1835 keerde ze evenwel terug naar Alkmaar, om zich te wijden aan het vertalen van Franse romans en het schrijven van haar eerste grote werken: De Graaf van Devonshire (1838) – sterk geïnspireerd op Walter Scott – en Het Huis Lauernesse (1840), een beschrijving van de Reformatie. Op het persoonlijk vlak was ze verwikkeld in een ongelukkige relatie met De Gids-redacteur Bakhuizen van den Brink, die haar uiteindelijk, in 1843, voor het buitenland zou verlaten. Ze stortte zich op het schrijven en verliet Alkmaar definitief in 1851 voor Den Haag, bij haar huwelijk met de schilder van kerkinterieurs Johannes Bosboom.
Het zou dus kunnen dat het feestvarken niet herinnerd wilde worden aan die ongelukkige jaren in Alkmaar. Toch ligt het meer voor de hand dat de heersende mode een rol speelde in de onderwerpkeuze van haar bewonderaars. Vóór alles geven de bijdragen een staalkaart van de obsessies van de vertegenwoordigers van de Nederlandse Romantiek. Stedelijke taferelen vielen zeker niet onder de gewaardeerde onderwerpen. Wel geïdealiseerde Hollandse landschappen: veel herders met schapen, vissers en duinlandschappen. En uiteraard verwijzingen naar het roemrijke verleden van de Republiek, al dan niet vermengd met klassieke motieven, zoals een lezende Vondel, gezeten onder een klassieke erepoort en met een werk van Vergilius aan zijn voeten.
Zie www.archiefalkmaar.nl/album.htm
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Stad & Land
Een fototentoonstelling over de wederopbouwwijk, een boek over beroemde plaatsgenoten – in heel Nederland houden mensen, archieven en verenigingen zich bezig met de plaatselijke historie. Hun initiatieven komen hier aan bod. Deze maand: het album amicorum voor Anna Bosboom-Toussaint. In de negentiende eeuw was ze veruit de belangrijkste Nederlandse schrijver van historische romans: Anna Louisa...
Souvenir
In de serie ‘Souvenir’ tonen bekende Nederlanders hun aandenken aan een roerige periode in hun leven. Dit keer Dries van Agt met een boek over de treinkaping door Molukkers bij De Punt. ‘Je kunt ervan uitgaan dat wat hij schrijft bijna zeker waar is,’ zegt Dries van Agt. De voormalig minister-president heeft De Molukse acties...
Mijn verhaal
In ‘Mijn Verhaal’ vertellen lezers over een historische gebeurtenis waarbij zij aanwezig waren. Bob Bakker (72) kwam in de nazomer van 1944 als twaalfjarige jongen met zijn familie terecht in kamp Vught. ‘”Zoekt u hem maar op,” zei mijn moeder tegen de Duitse officier die haar op het SD-kantoor verhoorde. “Ik vind het ook schandelijk...
Historische lichaamsdelen
De vlecht van Jacoba van Beieren, het hart van Lodewijk XVII, de middelvinger van Galileo Galilei en de haarlok van Beethoven. Door de jaren heen zijn er veel lichaamsdelen van historische figuren bewaard gebleven. De twaalf bizarste verhalen op een rijtje. 12. De vlecht van Jacoba van Beieren (1401-1436) Uitgerekend in Dordrecht, in het museum...
De oude Grieken wisten al dat het volk ongelijk kon hebben
Het Nederlandse volk, dat per referendum over de Europese grondwet besliste, maakte een grote vergissing, meent classicus Anton van Hooff. Dat het volk ook ongelijk kan hebben, beseften de Atheners al in de zomer van 427 v.Chr. ‘Het volk heeft altijd gelijk.’ Als een mantra herhaalden Nederlandse politici op de avond van woensdag 1 juni...
Het verbod op ambtenarenstakingen in Nederland
Met de worgwetten van Abraham Kuyper was het ambtenaren en rijdend spoorwegpersoneel tussen 1903 en 1981 verboden te staken. Nog in 1955 werden 62 ‘onrustige elementen’ na een staking oneervol ontslagen, onder wie enkele helden van de Februaristaking. In 2005 stond het stakingsrecht in ons land staat nog steeds onder druk. Nederlandse stakers moesten het vooral hebben...
Problematische denazificatie van Oostenrijk na de Tweede Wereldoorlog
Hoewel de massa Adolf Hitler in 1938 op de Heldenplatz had toegejuicht en veel Oostenrijkers verantwoordelijk waren voor de holocaust, bleef in het land de mythe bestaan dat Oostenrijk in de Tweede Wereldoorlog het eerste slachtoffer was van Hitler-Duitsland. Maar in het naoorlogse Oostenrijk waren de deuren voor joden gesloten en werden voormalige nazi’s massaal...
‘Het Joegoslavië Tribunaal heeft de oorlog niet humaner gemaakt’
Op 9 oktober 1995 vond de eerste hoorzitting van het Joegoslavië Tribunaal plaats tegen de Servische Dragan Nikolic. ‘Je merkte dat achter de schermen allerlei politieke belangen speelden. Westerse inlichtingendiensten die informatie achterhielden, VN-onderhandelaars die niet mochten getuigen.’ `Gaat dit interview over Srebrenica?’ vraagt Cees Hindriks (63) voorzichtig. `Ik denk niet,’ zegt hij na een...
De mislukte poging een nationale omroep te vormen
De coalitiepartners willen honderd miljoen bezuinigen op de publieke omroep. In de jaren vijftig stuitten hervormingsplannen op hevige tegenstand.
Het Nederland van koning Willem I
Wat moeten we weten van onze vaderlandse geschiedenis? Historici Piet de Rooy en Jan Bank maakten een canon van het Nederlandse verleden. Hoogtepunten uit dit overzicht treft u aan in Historisch Nieuwsblad. Deze maand: de centralistische regering van koning Willem I. In het voorjaar van 1821 deed zich in Amsterdam een incident voor dat zowel onder...
De eerste grote blokkade bij Dodewaard
Extinction Rebellion bezette dit weekend de A12. In 1980 blokkeerden duizenden betogers de wegen naar de kernenergiecentrale in Dodewaard.
Eelco Runia over het Srebrenica-rapport
Psycholoog en historicus Eelco Runia liet een psychologische theorie los op de totstandkoming van het Srebrenica-rapport van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). Een aantal karakteristieken van de Dutchbat-missie heeft zich tijdens het onderzoek van het NIOD herhaald, meent hij. Volgens Peter Romijn, hoofd Onderzoek van het NIOD, is Runia’s beschrijving van de gang van...
