Alle artikelen
Vanaf de eerste pagina vraagt dit boek iets van de lezer. Het vraagt niet minder dan met de auteur het geloof te delen dat de jaren zeventig van de vorige eeuw een ‘unieke periode vormen in de Nederlandse geschiedenis, een episode die wezenlijk verschilt van wat eraan voorafging en wat erna kwam’.
Dat is geen geringe opgave. Gelukkig is de schrijver van Tien rode jaren, filosoof en voormalig adjunct-hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer Antoine Verbij, zeker van zijn zaak. ‘In de jaren zeventig leerden burgers,’ betoogt hij, ‘de vrijheid die in de jaren zestig was bevochten maatschappelijk vorm te geven.’ In dit decennium gingen ‘vrijheid en verantwoordelijkheid hand in hand’. En: ‘Nederland was in de jaren zeventig een morele proeftuin […] een laboratorium voor de civil society […] een progressief paradijs.’ Kortom, het was ‘de linkse, progressieve consensus die de Nederlandse jaren zeventig uniek maakt’. Sterker nog: de jaren zeventig ‘verdienen een herwaardering’ en een verdediging ’tegen de massieve aanvallen van de laatste tien jaar’.
U begrijpt het. Meteen ook vanaf de eerste pagina verlaten we de geschiedwetenschap en betreden we het domein van de journalistieke apologie van de eigen linkse jeugdjaren. Dit is in Nederland geen onbekend genre en het pleit voor Tien rode jaren dat het woord ‘ik’ niet zo pathologisch vaak voorkomt als in Alles moet anders (met stukken van onder meer Anet Bleich, Anja Meulenbelt, Max van Weezel en Elsbeth Etty), De man die faalde van Gijs Schreuders of Springtij van Ton Regtien. Met nadruk schrijft Verbij dat hij geen ‘whitewash‘ van de jaren zeventig wil geven, maar zich wil bezighouden met de ‘ernstige ontsporingen’ en de ‘uitwassen van de rode jaren’. Zijn boek, schrijft hij, ‘gaat over revolutionaire en radicale activisten die uittesten hoeveel mondigheid een democratie kan verdragen’.
Maar wie de navolgende hoofdstukken over de maoïstische, trotskistische, anarchistische, terroristische en andersoortige bewegingen en splintergroepen leest, kan zich moeilijk aan de indruk ontrekken dat de activisten bovenal uittestten hoeveel mondigheid en democratie zijzelf konden verdragen. Of het in dit boek nu handelt over de KEN, het Rood Verzetsfront, de Kommunistiese Studenten Bond, de Rode Jeugd, de Marxistisch-Leninistische Partij Nederland, Proletarisch Links of gewoon de CPN, men krijgt niet bepaald een beeld van brede intellectuele horizonten, laat staan van een civil society. Het riekt vooral naar sektarisme, fundamentalisme, egocentrisme en elitisme.
Wie nauwkeurig toekijkt, ziet zelfs helemaal geen decennium vol diepmenselijk verlangen naar ‘een samenleving waarin mondigheid en solidariteit de hoogste waarden’ zijn, maar alleen geflirt met dogmatisme en geweld door verwende jongeren, dat qua verblindheid doet denken aan het geflirt met geweld van sommige moslimjongeren vandaag de dag.
Dit waren de jaren van het polderextremisme. Verbij mag dan beklemtonen dat er in Nederland niemand om het leven is gekomen door het revolutionaire activisme, maar dat verhult dat er wel degelijk mensen zijn vermalen als mest op de akkers van de toekomst die nooit kwam. Nu ja, voor sommige hoofdrolspelers kwam die toekomst wel, want velen van hen zijn blijkens dit boek behoorlijk bovenmodaal terechtgekomen.
Belangrijker is dat in Tien rode jaren vrijwel elke historische, sociologische en sociaal-economische context ontbreekt. Het verhaal is gemaakt op basis van interviews met hoofdrolspelers en een beperkte boekenlijst, maar we lezen niets over de elitewisseling die zich in Nederland voltrok, en die in vele studies zeer nauwkeurig is vastgelegd. Zo is in 1973 vrij plotseling nog maar 0,7 procent van de Nederlandse parlementariërs van beroep ‘arbeider’, en is het percentage Kamerleden dat uit ‘het onderwijs’ afkomstig is in een decennium verdrievoudigd tot 17 procent (van de PvdA-fractie kwam zelfs 25 procent uit het onderwijs).
En dan vergeet Verbij ook nog te melden dat in de jaren zeventig de allergrootste demonstratie in Den Haag niet werd gehouden door enige linkse beweging, noch door de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen, die 20.000 handtekeningen aanbood vanwege de gestegen koffieprijzen, maar door een half miljoen Nederlanders die op 18 april 1973 betoogden voor het behoud van Radio Veronica. Nu weten we dat zij hun zin hebben gekregen, en de Marxistisch-Leninistische Partij Nederland niet. Daarmee vervalt ook elke claim op uniekheid voor dit decennium. Het was treurnis as usual.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Polderextremisme
262 p. Ambo, euro 16,95Vanaf de eerste pagina vraagt dit boek iets van de lezer. Het vraagt niet minder dan met de auteur het geloof te delen dat de jaren zeventig van de vorige eeuw een ‘unieke periode vormen in de Nederlandse geschiedenis, een episode die wezenlijk verschilt van wat eraan voorafging en wat erna...
Bezield van goede bedoelingen
548 p. Balans, euro 35,00Ettelijke tientallen jaren heeft de Leidse hoogleraar Hans Daalder besteed aan de ‘politieke biografie’ van Willem Drees sr. Deze is wel kleinerend ‘wethouder van Nederland’ genoemd, maar ook getypeerd als begenadigd politicus en zelfs geëerd als wijs en groot staatsman. Door zijn markante persoonlijkheid en onmiskenbaar grote maatschappelijke betekenis was Drees...
De Vooruitgang
Proefschriften, lezingen en studies kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Remco van Diepen beschreef de massale protesten tegen de kruisraketten in de jaren tachtig en verbaasde zich over de hoog oplopende emoties. Meer dan een half miljoen mensen demonstreerden in oktober 1983 in Den Haag tegen plaatsing van 48 kruisraketten op Nederlandse bodem....
Brieven
Gezien
Een wenteltrap af, een ondergrondse gang door, een wenteltrap op. De nieuwe permanente tentoonstelling Geschiedenis van de joden in Nederland 1600-1890 in het Joods Historisch Museum bevindt zich op een galerij in de Grote Synagoge, boven een tentoonstelling over religie. Ver van de straat en de waan van de dag. De tentoonstelling is niet groot...
Carmiggelt
Columnisten, zo maakte Parool-hoofdredacteur Sytze van der Zee mij bij zijn komst eind jaren tachtig duidelijk, moeten controversieel zijn. Gedonder in de glazen, debat in het café, spraakmakendheid, daar ging het om. En zo verdwenen goedaardige, verstandige figuren als de schrijvers Willem van Toorn en A.L. Snijders uit de kolommen. En Theo van Gogh kwam...
Lifestyle & Trends
De hotspots van achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Deze keer: op bedevaart. Eerst denk je aan een broodje aap. Een tien jaar oude tosti die 28.000 dollar opbrengt? Ha ha ha! Maar het is waar. De heilige boterham werd eind vorig jaar...
Stad & Land
Een fototentoonstelling over de wederopbouwwijk, een boek over beroemde plaatsgenoten – in heel Nederland houden mensen, archieven en historische verenigingen zich bezig met de plaatselijke historie. Hun initiatieven komen hier aan bod. Deze maand: archeologisch onderzoek naar het onder water verdwenen dorp Rielant. Veelkleurige oceaanreuzen wurmen zich door het Nauw van Bath, de vaargeul richting...
Veiligheidsraad
Eind vorig jaar verscheen een rapport waarin Kofi Annan werd geadviseerd de Verenigde Naties ingrijpend te hervormen. Het lastigste onderdeel van dit rapport is het voorstel de samenstelling van de Veiligheidsraad te veranderen. De Veiligheidsraad is het enige onderdeel van de VN dat kan besluiten tot het gebruik van geweld. Over de hervorming van de...
Beeldgeheim
Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Dichters Rutger Kopland en Driek van Wissen doen een poging. ‘Dit is een foto van een heel jonge prins Willem-Alexander achter de bok van een wagen,’ begint Rutger Kopland zelfverzekerd. ‘Nee,’ valt Driek van Wissen hem in de rede. ‘Bij een eerste vluchtige blik meende ik de...
Bloedwraak in middeleeuws Zeeland
Bloedwraak was in de Middeleeuwen een geaccepteerde manier om doodslag op een familielid te vergelden. De machthebbers probeerden de rust te handhaven, maar in afgelegen gebieden liepen de vetes niet zelden uit de hand. Omstreeks 1466 sloeg Adriaan Heinenzoon een Zierikzeese poorter dood. Adriaan werd door het gerecht van Zierikzee verbannen. Desondanks bleef hij in...
De coup van Desi Bouterse
Desi Bouterse is overleden. In 1980 pleegde de militair sportinstructeur een staatsgreep. ‘Het eerste wat ik dacht was: nu zijn we echt een Zuid-Amerikaans land geworden.’
