Plaatsnamen, de Nederlandse taal en het wetboek van strafrecht. Wat resteert er in de voormalige koloniën nog van de Nederlandse aanwezigheid? Een interview met de ambassadeur van Indonesië en de staatsraad van Suriname in Nederland.
Suriname en Indonesië dragen nog steeds de fysieke sporen van de Nederlandse aanwezigheid: spoorlijnen en irrigatiekanalen, de botanische tuin in het Indonesische Bogor. Maar vooral bestuur en cultuur hebben hun stempel op de twee landen gedrukt. Is er sinds de onafhankelijkheid van de staten, nu respectievelijk bijna 30 en 55 jaar geleden, nog iets over van die Nederlandse erfenis?
'Laat ik allereerst zeggen dat er natuurlijk ook een grote Indonesische invloed was op de Nederlandse cultuur,' zegt Mohammed Jusuf, de Indonesische ambassadeur in Den Haag. 'Maar het omgekeerde geldt zeker ook. De Nederlanders hebben heel veel toegevoegd aan de Indonesische maatschappij, bijvoorbeeld de boekdrukkunst, wetenschap en technologie. Dat ik een broek draag, komt door de Nederlandse aanwezigheid. Nederland heeft zijn stempel gedrukt op de architectuur, vooral in Jakarta. En de beroemdste schilder van Indonesië, Raden Saleh, was in Holland opgeleid.'
Jusufs Surinaamse collega, ambassaderaad Johan Karsowidjojo, valt hem bij. 'Ons wetboek van strafrecht is op een paar kleine aanpassingen na puur Nederlands. En dat geldt ook voor ons onderwijssysteem en het ordereglement van het parlement, hoewel er nu op geheel Nederlandse wijze een commissie komt die dit gaat aanpassen. Maar het zijn zaken die goed functioneren, dus waarom zou je het wiel opnieuw uitvinden?'
De Nederlandse taal was een machtig bindmiddel in openbaar bestuur en onderwijs. In het Bahasa Indonesia komen volgens Jusuf nog ongeveer 2300 Nederlandse woorden voor. '"Klok", "precies", "bril" - die woorden kennen we in Indonesië ook. Mijn moeder sprak, zoals veel bejaarde Indonesiërs, Nederlands; ik niet meer.'
In Suriname is de invloed van het Nederlands vele malen groter. Karsowidjojo: 'Het is in Suriname het officiële communicatiemiddel tussen de verschillende bevolkingsgroepen. Misschien dat het Engels deze functie in de toekomst overneemt. Suriname is het enige Nederlandstalige land in de regio; we zijn een beetje een vreemde eend in de bijt. Wellicht wil de volgende generatie hier iets aan doen.'
'In Indonesië studeren duizenden jongeren juist weer Nederlands,' vertelt Jusuf. 'Ook gaan veel Indonesiërs in Nederland met vakantie, omdat ze zich bewust zijn van de historische band tussen de landen. Omgekeerd zullen Nederlandse toeristen in Indonesië merken dat ze vriendelijk worden ontvangen en dat oudere mensen graag Nederlands met ze spreken.'
De Indonesische onafhankelijkheid wiste niet alle sporen van de Nederlandse identiteit uit, denkt Jusuf. De strijd om zelfstandigheid heeft de landen niet van elkaar vervreemd. 'In het conflict om Nieuw-Guinea moest Soekarno alle revolutionaire krachten bundelen en zich van zijn meest anti-Nederlandse kant laten zien. Maar dat was slechts een middel, niet het doel. In werkelijkheid hield Soekarno van Nederland, de Nederlandse bevolking en cultuur - met uitzondering van het koloniale aspect.'
Karsowidjojo, zelf van Javaanse afkomst: 'Wij hebben in Suriname slechts 500.000 inwoners, en geen merkbare last van de resten Nederlandse invloed. Vanwege de heterogene samenstelling van de bevolking heeft het land nog geen eigen, overkoepelende Surinaamse cultuur. Indonesië is veel langer onafhankelijk. Het grote verschil zit 'm bovendien in manpower, material en money. Daarop bouw je een land, en een identiteit.'
