Alle artikelen
Verzet tegen de Spaanse overheersers of in beestenvel naar het carnaval. De afgelopen eeuwen hebben de Bataven de Nederlanders tot veel geïnspireerd. Museum Het Valkhof toont feiten en mythes over onze ‘voorouders’.
Batavenleider Soranus staat op een schild, omhooggehouden door zijn mannen. Een zeventiende-eeuwse kunstenaar portretteerde hem als een gespierde held. Volgens een tekst op zijn graf zwom hij eens in volle wapenrusting de Donau over. Op de tentoonstelling hangt zo’n wapenrusting, een maliënkolder en een helm. Ze zijn niet te tillen.
De Bataven, of Batavieren, kwamen rond het jaar nul naar de Betuwe en zijn ongetwijfeld de verre voorouders van veel Nederlanders. Het waren roemruchte ruiters en soldaten. In plaats van schattingen te betalen vochten ze voor de Romeinen. Ze hielpen hen Engeland te veroveren. Maar toen ze zich slecht behandeld voelden, verzetten ze zich. Batavus-fietsen en de Batavierenrace – vanaf ongeveer 1500 inspireerden deze ‘voorouders’ talloze Nederlanders tot het vernoemen van clubs en voorwerpen, én tot verkleedpartijen en het schrijven van boeken.
Door archeologisch onderzoek weten we steeds meer over de échte Bataven. De tentoonstelling toont zowel mythes als feiten, op een heldere, afwisselende manier. Elke zaal heeft een thema dat wordt ingeleid door een citaat uit Romeinse geschriften. De citaten zijn in grote letters op de wand geschilderd.
De objecten zijn heel divers. Zo liggen er in het deel over de aankomst in de Betuwe archeologische vondsten, maar er hangen ook schoolplaten. Volgens de schoolplaten kwamen de nieuwelingen in holle boomstammen, volgens de laatste inzichten te voet. Elders is een computeranimatie van een begrafenis te zien.
In de laatste zaal hangt Batavier de Grote Sof, een creatie van Annie M.G. Schmidt. Ook hij inspireerde tot grote daden. Toen hij per ongeluk in de twintigste eeuw belandde, staken keurige buren botjes in hun haar en roofden speren uit een museum.
De Bataven. Verhalen van een verdwenen volk Tot en met 9 januari 2005. Museum Het Valkhof, Kelfkensbos 59, Nijmegen. Open: di-vr 10-17 uur, za-zo zo 12-17 uur. Info: 024-36 08 656 of www.museumhetvalkhof.nl
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Gezien
Verzet tegen de Spaanse overheersers of in beestenvel naar het carnaval. De afgelopen eeuwen hebben de Bataven de Nederlanders tot veel geïnspireerd. Museum Het Valkhof toont feiten en mythes over onze ‘voorouders’. Batavenleider Soranus staat op een schild, omhooggehouden door zijn mannen. Een zeventiende-eeuwse kunstenaar portretteerde hem als een gespierde held. Volgens een tekst op...
Oltmans
Op 28 mei 2001 mocht ik een avondje in het Parool Theater voorzitten over de controversiële journalist Wim Klinkenberg (1923-1995). Klinkenberg was een bevlogen aanhanger van de Sovjet-Unie en van het vrije woord. Althans, het vrije woord hier. In de Sovjet-Unie lag dat weer wat anders, vond hij. Deze dialectiek kon hij trouwens met groot...
De Vooruitgang
Proefschriften, lezingen en studies kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Guus Veenendaal ontdekt in zijn eerste overzicht van de geschiedenis van de Nederlandse Spoorwegen dat Nederland op technisch gebied in de negentiende eeuw niet altijd achterbleef. De treinreiziger die zich kwaad maakt over de grote vertraging van zijn trein, kan zich troosten met...
Lifestyle & Trends
De hotspots van achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Deze keer: de beha. Het was steeds wat anders. Borsten moesten bol zijn, dan weer hemelpriemend, dan liefst afwezig. De beha’s voegden zich. Ze verleenden de buste de gewenste vorm, in het ene decennium...
Stad & Land
Een fototentoonstelling over de wederopbouwwijk, het vastleggen van de verhalen over een verdwenen industrietak, een boek over beroemde plaatsgenoten – overal houden historische verenigingen zich bezig met de plaatselijke geschiedenis. Hun initiatieven komen hier aan bod. Deze maand het herdenkingsboek van de St. Jan de Doperkerk in Huizum. Café Tivoli in het Friese tuindersdorp Huizum,...
Beeldgeheim
Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Schrijvers van historische kinderboeken Benny Lindelauf en Simone van der Vlugt doen een poging. ‘Ik denk dat de foto gemaakt is tegen het eind van de jaren zestig,’ steekt Lindelauf van wal. ‘Hij is namelijk zwart-wit. En bovendien heeft de man linksvoor een bril met zwaar zwart...
‘Hij heette José Raul, maar wij noemden hem Peter’
In ‘Mijn verhaal’ vertellen lezers over een historische gebeurtenis waarbij zij aanwezig waren. Els Prins-Barendse (67) en haar man hoorden in de jaren zeventig bij de eerste Nederlandse echtparen die een buitenlands kind adopteerden. Historisch Nieuwsblad interviewde het echtpaar in 2004. ‘We hadden op televisie een programma van Mies Bouwman gezien over zielige kindertjes in Zuid-Korea....
Brieven: Fortuyn verdient zijn uitverkiezing
Historici hekelden het historisch besef van degenen die hun stem uitbrachten op Pim Fortuyn. ‘Als Pim Fortuyn objectief de grootste Nederlander zou zijn, dan zou Nederland een land van debielen zijn en dat is het toch niet,’ zo maakt H.W. von der Dunk een aanvechtbare vergelijking. Helaas voor hem: geschiedschrijving is geen exacte wetenschap en...
Geert Mak, historicus van 2004
Wie deden ertoe als geschiedenisman of -vrouw in 2004? Wie was niet van de televisie weg te branden? Wie schreef het meest spraakmakende boek? Een top-20 samengesteld door de redactie van Historisch Nieuwsblad in samenspraak met deskundigen en journalisten. 20 Johannes Houwink ten Cate (18)‘Onzin, maar vermakelijke onzin,’ oordeelde hoogleraar en directeur van het Amsterdamse...
Het Hoge Woord: De Nieuwe Bijbelvertaling is net iets te alledaags
Wie het bijbelse verhaal niet kent, kan goed terecht bij de Nieuwe Bijbelvertaling, hoewel die poëtische kracht ontbeert. Maar als historische bron is deze vertaling niet betrouwbaar, vindt A.Th. van Deursen. Voor mij op tafel ligt een bijbel in de nieuwe vertaling. Aan de binnenzijde van de kaft staat een stempel in zwarte inkt: ‘RECENSIE-EXEMPLAAR.’...
Strijders van de Eerste Wereldoorlog
In hun memoires en romans over de Eerste Wereldoorlog manoeuvreerden oud-strijders zich in de slachtofferrol. Zij legden de verantwoordelijkheid voor het bloedvergieten bij de bevelhebbers; tussen de vijandelijke soldaten zelf heerste een stille solidariteit. Maar of dat werkelijk zo was, is hoogst twijfelachtig. De Duitse dichter Heinrich Heine was misschien wat al te optimistisch toen...
De kroning van Napoleon
Meer dan tweehonderd jaar geleden, op 2 december 1804, vond de kroning van Napoleon Bonaparte tot Keizer der Fransen plaats. Om indruk te maken op het publiek had ‘de kleine korporaal’ zijn kroning zelf geregisseerd, met oog voor het kleinste detail. Ook de Notre-Dame speelde een belangrijke rol. Op 18 mei 1804 droeg de senaat...
