Home Keurslijf

Keurslijf

  • Gepubliceerd op: 21 maart 2005
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Marchien den Hertog

Engelbertha Teljeur Wiggelaar was de overgrootmoeder van schrijfster Nelleke Noordervliet. Ze werd geboren in 1856 en kreeg een onecht kind van een heer van stand. Na haar huwelijk baarde zij nog eens tien kinderen. Strijdbaar en koppig bestuurde ze gezin en huishouden met strenge hand. ‘Ze had geen talent voor ondergeschiktheid’ en probeerde de standaard hoog te houden: altijd roomboter op het brood – dat tussen de middag, niet ’s avonds gegeten werd – en de kinderen fris gewassen.


Engelbertha was de personificatie van de belangrijkste kwesties uit het einde van de negentiende eeuw: de emancipatie van de arbeider en van de vrouw. Noordervliet maakt mooi duidelijk hoe klassenstrijd en vrouwenemancipatie elkaar in de weg konden lopen; voor de arbeidersvrouw was werken geen streven maar een last.

Aan de hand van het leven van haar overgrootmoeder en de generaties na haar beschrijft Noordervliet hoe er in de strijd om het bestaan langzaam ruimte kwam voor persoonlijke ontwikkeling en geluk. Kinderen? Ja, maar geen hok vol. Nelleke’s moeder mag echter niet doorleren en zet het keurslijf van stand en tijd om in de schijnzekerheid van de hypochondrie.

Nelleke is de eerste die de grens overschrijdt en gaat studeren in hetzelfde Leiden waar haar familie aan de burgerzijde stond van de diepe kloof met de Leidse student. Ze voelt het verschil met haar studiegenoten uit Wassenaar en Aerdenhout scherp; twee gescheiden werelden, in geen van beide thuis.

Komt daar de verontwaardiging vandaan die de essayistische gedeeltes van het boek doordringt? Noordervliet probeert leven, persoon en tijd van Engelbertha te reconstrueren, te ‘naderen’ zoals ze het zelf noemt, in een mengeling van biografie, roman en essay. Dat levert een prachtig portret op van vier generaties vrouwen, en curieuze maar amusante fictieve ontmoetingen van Engelbertha met Sigmund Freud en een hoogzwangere koningin Emma, bij wie ze solliciteert als min.

Het gaat echter vaak mis in de essayistische passages. Socialistische retoriek – ‘Het was de massa die meer en meer werd uitgebuit en die verpauperde’ -, merkwaardige vooronderstellingen – ‘de man is van nature polygaam, de vrouw zoekt een sterke en zorgzame en loyale partner’ – , een uitstapje naar kinderarbeid in de Derde Wereld; het ligt er te dik bovenop. Engelbertha’s leven vertelt genoeg over de klassenverschillen, armoede en vrouwenonderdrukking in de negentiende eeuw. 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer