Alle artikelen
Op de Nieuwezijds Voorburgwal te Amsterdam bevindt zich schuin tegenover het Amsterdams Historisch Museum een rijtje huizen met monumentale gevels. Hun hoogte, breedte en de ruime hoeveelheid ramen spiegelden zich ooit trots in het water van de nu gedempte gracht. Aan een van de gevels bevindt zich een schildje met daarop de naam van de achttiende-eeuwse bewoner: Marc Michel Rey.
Niet een naam die meteen bij een groot publiek weerklank vindt. Geen zeeheld, geen schilder, geen denker, geen dominee. Geen Nederlander. Hij werd geboren in Genève in 1720 en vestigde zich in 1744 in Amsterdam om een sleutelfiguur te worden in de internationale Republiek der Letteren tot zijn dood in 1780. Apropos: ik ben van mening dat we in alle steden en dorpen van Nederland veel meer bordjes en schildjes en gevelstenen moeten hebben die memoreren dat op die plek een beroemdheid woonde of de nacht doorbracht.
Amsterdam was na de bloei van de zeventiende eeuw nog steeds een van de zakelijke hoofdsteden van Europa. Het verhaal is een en andermaal verteld: de tolerantie in de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën waarborgde een vrijheid van drukpers die elders niet aanwezig was. Die tolerantie stoelde op welbegrepen eigenbelang. De atmosfeer was open. Denkbeelden en ideeën werden besproken, opgeschreven en uitgewisseld. Rousseau, Voltaire, Diderot, d’Holbach, iconen van de Verlichting, lieten hun werken bij Marc Michel Rey verschijnen.
Wie nu in de catalogi van Nederlandse bibliotheken het trefwoord Rey invult, krijgt zicht op een respectabele fondslijst van wetenschappelijke, literaire en filosofische uitgaven. De man moet niet alleen een handige zakenman zijn geweest, maar ook behept met een grenzeloze nieuwsgierigheid en een enorme dosis lef. We kunnen het belang van de ruimhartige en verlichte sfeer in het Amsterdam van die jaren en de waarde van uitgevers als Marc Michel Rey moeilijk overschatten.
Daarom is het vrij logisch dat Amsterdam door Unesco is aangewezen als Wereldboekenstad 2008. De stad heeft er wel naar moeten solliciteren. Het zou Amsterdam toekomen elk jaar wereldboekenstad te zijn op grond van zijn traditie en geschiedenis (denk ook aan de Exilliteratur in de jaren dertig van de twintigste eeuw), maar dat zal wel een beetje te begrotelijk zijn voor de gemeente, die nu ook maar voor elke inwoner niet meer dan een eurootje ter beschikking stelt.
Zevenhonderdduizend euro. Daarvoor krijgen we tal van manifestaties, symposia en festivals. Drie iconen werden gekozen: Spinoza, Anne Frank en Annie M.G. Schmidt. De boodschap is duidelijk: iedereen kan meedoen, jong en oud, man en vrouw, intellectueel of niet. In het voorlopige programma heb ik helaas nog geen onderdeel gezien dat de Amsterdamse uitgevers uit de zeventiende en achttiende eeuw in het zonnetje zet. Zou toch een mooi idee zijn voor het Amsterdams Historisch Museum.
De traditie van uitgevers die risico namen, die de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van drukpers hoog hielden, die opereerden in een atmosfeer van ondernemingslust en culturele verantwoordelijkheid, heeft behoorlijk aan kracht ingeboet. Amsterdam is nog steeds de stad van uitgevers, maar de ontwikkelingen in de hogere regionen van de concerns doen vrezen voor kaalslag en commercialisering.
De raad van bestuur van PCM, uitgever van kranten en boeken, behandelt de literaire uitgeverijen sinds jaar en dag als parasieten en dwingt hen tot een rendement dat alleen maar kan leiden tot verlies van pluriformiteit, kwaliteit en diversiteit, en uiteindelijk tot opheffing. De cowboys aan de top hebben geen enkele affiniteit met cultuur, literatuur, artisticiteit. Ze hebben uitsluitend interesse in bestsellers, en dan niet vanwege de inhoud maar vanwege de winst.
Ze begrijpen niet dat boeken een geheel ander product zijn dan afwasteiltjes of schoenveters, dat ze andere waarden vertegenwoordigen die niet in geld of procenten zijn uit te drukken. Ze begrijpen niet dat de samenleving zonder boeken, denkers, dichters, ideeën nog onleefbaarder wordt dan zij haar met hun botte materialistische mentaliteit al hebben gemaakt.
Nelleke Noordervliet
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Amsterdam wereldboekenstad
Op de Nieuwezijds Voorburgwal te Amsterdam bevindt zich schuin tegenover het Amsterdams Historisch Museum een rijtje huizen met monumentale gevels. Hun hoogte, breedte en de ruime hoeveelheid ramen spiegelden zich ooit trots in het water van de nu gedempte gracht. Aan een van de gevels bevindt zich een schildje met daarop de naam van de...
Europees opstelletje
Het Verdrag van Rome, waarmee in 1957 de Europese Economische Gemeenschap werd opgericht tussen de Beneluxlanden, Frankrijk, Duitsland en Italië, werd vijftig jaar geleden ondertekend. Dat schijnt nog een heel gedoe geweest te zijn, omdat de tekst niet klaar was en de goederentrein met de te bewerken documenten in Zwitserland was blijven steken. Zelfs een...
Nationale paranoia
Na de terroristische aanslagen van 11 september 2001 verklaarde de Amerikaanse president dat de bestaanszekerheid van de Amerikaanse natie in het geding was. Daarom was een ‘mondiale oorlog tegen het terrorisme’ noodzakelijk. Die oorlog, expliciet gezien als een grootschalig militair conflict, waren de Amerikanen ook van plan te winnen. Terwijl de Amerikaanse interventie in Afghanistan...
Gemeenschapszin
Op het moment dat ik dit schrijf wordt de bordesscène voorbereid. Koningin bij de kapper. Bos zoekt stropdas uit. Balk duwt bril vaster op brug van de neus. Rou gaat thuis voor in gebed. Balkenende IV treedt aan met grote instemming van het volk. Ik zal het volk daar over drie jaar nog eens aan...
De Europese Unie, een ongekend succes
Een halve eeuw geleden, op 25 maart 1957, tekenden de ministers van Buitenlandse Zaken van Frankrijk, Duitsland, Italië, Nederland, België en Luxemburg het Verdrag van Rome, dat per 1 januari 1958 in werking zou treden. Zo kwam de Europese Economische Gemeenschap tot stand, in eerste instantie een opgetuigde douane-unie. In de afgelopen halve eeuw is...
De jamaarders
Met een hardnekkigheid die naar fanatisme zweemt houdt de moreel verontruste burger, die eerlijkheid hoog in het vaandel voert, zijn landgenoten een spiegel voor: ‘De VOC was een multinational geleid door boeven en uitbuiters’, ‘Nederland was het laatste land waar slavenhandel werd afgeschaft’, ‘In de oorlog zaten er meer Nederlanders bij de SS dan in...
Het paard en de fondueset
Verloopt de ontwikkeling van de technologie sneller dan ooit tevoren? Zijn we kortgeleden begonnen aan een geheel nieuw tijdperk van de wereldgeschiedenis? Zal internet eindelijk vrede op aarde brengen en zal de biotechnologie ons op afzienbare termijn eeuwige jeugd en schoonheid garanderen? Wie gelooft in deze koortsvisioenen van het technologisch optimisme doet er verstandig aan...
Een museum voor ons allemaal
Het schijnt er nu toch van te komen – althans, de wil ertoe is uitgesproken door volksvertegenwoordiging en regering. Over plan en geld moet nog stevig worden gediscussieerd. De lobby voor een nationaal-historisch museum (kan dat niet gewoon Nederlands Historisch Museum heten?) zegt het ijzer te moeten smeden, want het is nu heet. De belangstelling...
Fascistische praktijken
Historici zijn over het algemeen niet gelukkig met het lichtzinnig gebruik van de nazi-analogie. Zij vinden dat het geen pas heeft elke gewelddadige dictator met Hitler te vergelijken en bij elke politieke misstand aan het fascisme te refereren. Eind november vorig jaar vroeg Diane McWhorter zich in het internetmagazine Slate af of deze weigering om...
De Canon en de tijdvakken
Maria van der Hoeven is de meest onzichtbare minister in kabinet-Balkenende IV. Na haar jaren op Onderwijs is ze geparkeerd op het ministerie van Economische Zaken, dat sinds haar aantreden nog meer aan belang schijnt te hebben ingeboet. En je kunt bepaald niet zeggen dat de economie er florissant bij staat. Het is een beetje...
De toekomst van Obama
De verkiezing van Barack Obama was op zichzelf al een revolutionaire gebeurtenis. Wie voor 2008 zou hebben voorspeld dat in 2008 een zwarte kandidaat zou worden gekozen, zou voor gek zijn versleten. Vergelijking met Roosevelt De voorspeller zou nog veel meewariger zijn bekeken als hij ook zou hebben voorzien dat de twee meest...
1873
‘Diegenen onder ons die de jaren van de depressie hebben meegemaakt, kunnen haast niet begrijpen hoe die orthodoxe principes van een geheel vrije markt, die zo duidelijk in diskrediet waren gebracht, toch weer konden overheersen tijdens een periode van wereldwijde depressie eind jaren tachtig, begin jaren negentig, waar men zich ook nu weer geen raad...
