Alle artikelen
Voor een verhaal over Hendrik Koot, de martelaar van de NSB die bij gevechten in de Amsterdamse jodenhoek in februari 1941 gedood werd, sprak ik met een van zijn zoons. Ik noemde hem Rob. Hij wilde niet dat zijn voornaam bekend werd; met die achternaam had hij na de oorlog al narigheid genoeg gehad. Hendrik Koot was een fanatieke nazi. In de etalage van zijn manufacturenwinkeltje aan de Vijzelstraat hing een portret van Mussert; Hendrik was enthousiast lid van de WA.
Rob was vijftien toen zijn vader stierf. Hij meldde zich meteen bij de SS – rancune, meende Rob later zelf. Hij moest nog liegen over zijn leeftijd, want eigenlijk moest je zestien zijn. Vier jaar lang vocht hij aan het oostfront, via een Sovjet-kamp raakte hij in Nederlandse gevangenschap. Hij werkte in de mijnen en na zijn vrijlating in de bouw.
Rob Koot bleek een aardige man. Hij had enorme spijt, werd wars van geweld en stemde zijn hele leven op de PvdA.
En zijn vader? Rob kon geen kwaad over hem horen. Hendrik Koot was een alleraardigste man geweest. Met aandacht voor de kinderen; het gezin liep naar Nijmegen om daar aan de vierdaagse deel te nemen. Er werd gelezen – meer Tom Mix dan de Camera Obscura, maar toch –, er werd gemusiceerd: twee broers speelden mondharmonica, eentje gitaar, de zusjes accordeon. Een en al harmonie, in de breedste zin des woords. Het zat Rob dan ook hoog dat zijn vader na de oorlog als een onmens werd afgeschilderd.
Gelukkig was er één uitzondering. En Rob haalde een aflevering tevoorschijn van een door Waanders samen met het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie uitgegeven reeks over de oorlog. Hij sloeg hem open en toonde een fotootje van zijn vader en het onderschrift. Er stond: ‘De “rechtschapen” NSB’er Hendrik Koot.’
Toch iets van erkenning, vond Rob. Ik zag al snel dat dat ‘rechtschapen’ ontleend was aan een daarnaast afgedrukt citaat uit NSB-propaganda; de redactie had het woord uit sarcasme in het onderschrift verwerkt. Ik wees hem daarop.
En nu, jaren later, vraag ik me af: waarom? Waarom liet ik hem die illusie niet? Uit overdreven waarheidszin, omdat ik het een mooie afsluiting vond van mijn verhaal voor de krant? Het zijn particuliere beslommeringen, ik weet het, maar het zit me niet lekker. Aardig was het in elk geval niet.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Koot
Voor een verhaal over Hendrik Koot, de martelaar van de NSB die bij gevechten in de Amsterdamse jodenhoek in februari 1941 gedood werd, sprak ik met een van zijn zoons. Ik noemde hem Rob. Hij wilde niet dat zijn voornaam bekend werd; met die achternaam had hij na de oorlog al narigheid genoeg gehad. Hendrik...
Papegaai
Met de politieke geschiedenis van de papegaai werd ik geconfronteerd toen studentenleider Rudi Dutschke naar Amsterdam kwam. In zeer opgewonden en verontwaardigd Duits sprak hij Krasnapolski toe. Het was denk ik in 1969 en van wat hij gezegd heeft staat me nog maar weinig bij. Interessant werd het pas toen ik later die avond iemand...
Neplandingen
Rond de moord op John F. Kennedy is een omvangrijke, door paranoia gedreven industrie ontstaan. Het waanidee dat deze industrie voortdrijft, is dat Kennedy is vermoord door een samenzwering van vrijwel alle duistere krachten in de wereld. Een wat minder bekend waanidee, waar toch miljoenen Amerikanen in geloven en waar in Nederland bij lezingen regelmatig...
Territoriumdrift
Op 19 mei 1991 vierde Karel van het Reve zijn zeventigste verjaardag. Een groot feest, een etentje. Tussen hoofd- en nagerecht zorgde journalist Theodor Holman voor een verrassing. Samen met zijn uitgever Kees Aerts opende hij een aantal dozen met exemplaren van een boek dat Holman over Van het Reve had geschreven: Karel. Holman, een...
Rare lijst
Dit najaar kunnen wij Nederlanders in een omvangrijk, door de KRO georganiseerd mediaspektakel de grootste Nederlander aller tijden kiezen. Dergelijke verkiezingen zijn ook al in Engeland en Duitsland gehouden en hebben daar veel discussie veroorzaakt. Aangezien elk nationaal debat over het verleden in principe welkom is, is er geen reden dit KRO initiatief hooghartig van...
Bijna-theorietjes
Van nabij ken ik een conservator annex tentoonstellingsmaker. Ze is meestal een jaar bezig met de voorbereiding van een expositie. Inlezen, archieven raadplegen, interviews afnemen. Ze maakt er altijd iets prachtigs van, maar voor het zover is moeten er heel wat tegenvallers worden verwerkt. Bij dat ene aardige verhaal ontbreekt een plaatje, en ja, wat...
Collaboratiemuseum
Je hoeft niet precies te weten wanneer de Slag bij Nieuwpoort zich afspeelde, maar wat je wel moet weten is dat Van Oldenbarnevelt en Hugo de Groot tijdgenoten waren. Dat vind ik niet, dat vindt Nelleke Noordervliet, en ze zei het 28 maart in een debat in radioprogramma OVT. De discussie ging over het Nationaal...
Een ideologie met gebreken
In de eerste drie decennia na de oorlog had de politieke elite een groot vertrouwen in de overheid. Die was verantwoordelijk voor het oplossen van maatschappelijke problemen. Een actief overheidsbeleid was mogelijk doordat de Nederlandse economie in deze periode groeide als nooit tevoren. Zo kreeg Nederland een omvangrijk systeem van sociale voorzieningen en een oerwoud...
Meiden plant-dag
Verhalen over succes zijn meestal een stuk minder boeiend dan die over heroïsche mislukkingen. Er wordt alleen weinig gretig over verteld. Een paar jaar geleden organiseerde ik enkele bijeenkomsten waar journalisten over hun liefst hilarisch falen werden ondervraagd. Wel, over het algemeen konden ze zich daar toch weinig van herinneren. ‘Nee, ik geloof niet dat...
Oorlogshelden
Sedert de verkiezingen van 1992 speelt de mislukte Amerikaanse interventie in Vietnam telkens een rol als ethisch ijkpunt in de presidentsverkiezingen. In 1992 werd kandidaat Clinton door de Republikeinen scherp bekritiseerd omdat hij zich in de late jaren zestig handig had weten te onttrekken aan de dienstplicht. Zo iemand was ongeschikt voor het presidentschap, omdat...
Toekomstvoorspellingen
Wie als historicus meewerkt aan radio- en televisieprogramma’s merkt al snel dat programmamakers helemaal niet geïnteresseerd zijn in het verleden. Het gaat ze om de toekomst. Ze willen niet weten hoe de Amerikaanse voorverkiezingen zijn ontstaan, ze willen weten wie aanstaande november de verkiezingen gaat winnen. Daarom deze maand een betrouwbare voorspelling van de veranderende...
Europees besef
Dat het met de politieke eenwording van Europa op afzienbare termijn niets zal worden is tegenwoordig een algemeen geaccepteerde opvatting. De oorzaken van dit sombere, wellicht voor sommigen juist opgewekt stemmende toekomstperspectief zijn de afwezigheid van een gemeenschappelijke taal, maar vooral de afwezigheid van een gemeenschappelijke identiteit, een Europees besef. Hoewel dat niet ontkend kan...
