Alle artikelen
In het recente verleden werd er door historici nog wel eens geklaagd over een gebrek aan historisch besef in Nederland. Daar is naar mijn idee nu geen reden meer voor. Dat ligt niet aan de Week van de Geschiedenis of het thema van de Boekenweek. Die beide fenomenen zijn niet de oorzaak van deze verheugende ontwikkeling, maar eerder een symptoom. Net als ook de fenomenale verkoop van de boeken van Geert Mak een indicatie is van een toegenomen historische belangstelling.
Daarbij is niet geheel duidelijk welk deel van de vaderlandse geschiedenis onze voorkeur geniet. Vroeger sprak die vanzelf: het enige deel van het verleden dat ons werkelijk interesseerde was de Gouden Eeuw, toen het vaderland meetelde als grote mogendheid en bovendien op wetenschappelijk en artistiek gebied ongekend creatief was.
Ik heb de indruk – maar die ruil ik graag in voor een betere, want ik heb geen enkel onderzoek naar deze kwestie verricht – dat de Gouden Eeuw nog steeds veel aandacht trekt, maar toch niet het lievelingsverleden is van historisch geïnteresseerden. Dat lievelingsverleden is een lastig te definiëren tijdperk dat precies op de rand van de collectieve herinnering balanceert.
Het is de tijd waarin de huidige bejaarden jong waren, waarbij ik in het midden laat hoe ‘bejaard’ en ‘jong’ hier moeten worden gedefinieerd. Het is een tijd die herkenbaar is, maar toch anders, die velen nog kunnen bekijken in de fotoalbums van hun eigen familie. Het is vooral een tijd die vergeleken met de onze een paradijselijke indruk maakt – geluk was nog heel gewoon. Hoewel hij in de meeste opzichten veel gruwelijker was dan de onze, lijkt dat er niets toe te doen, want het is een mythische tijd.
De voorkeur voor dit lievelingsverleden speelt ook in andere sectoren waar het verleden centraal staat een belangrijke rol, namelijk in de monumentenzorg en het natuurbehoud. Moet een gebouw dat er al vier eeuwen staat teruggebracht worden in zijn oorspronkelijke staat of is het beter het rommelige en complexe eindresultaat te conserveren? Al te vaak is het resultaat van een ingrijpende renovatie een dooie boel, waaruit alle rimpels en verzakkingen van vier eeuwen geschiedenis zijn geëlimineerd.
Ook in het natuurbehoud is de vraag welk verleden van onze natuur de voorkeur heeft. Is dat de natuur die de bejaarden zich nog herinneren, die uit dat lievelingsverleden, of juist de natuur zoals die hier bestond voor de mens zijn zware hand op het landschap legde?
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Lievelingsverleden
In het recente verleden werd er door historici nog wel eens geklaagd over een gebrek aan historisch besef in Nederland. Daar is naar mijn idee nu geen reden meer voor. Dat ligt niet aan de Week van de Geschiedenis of het thema van de Boekenweek. Die beide fenomenen zijn niet de oorzaak van deze verheugende...
On-Nederlands
Zelden zo’n machteloos en nietszeggend bijvoeglijk naamwoord gezien als `on-Nederlands’. Niettemin wordt het sinds enige tijd te pas en te onpas gebruikt om gebeurtenissen en eigenschappen te omschrijven die aan een preciezere kwalificatie ontsnappen. Wie `on-Nederlands’ zegt, veronderstelt bij zichzelf en bij de ander een gedeeld begrip van wat Nederlands is. Indien de spreker van...
Beeldenstorm
In de nacht van 16 op 17 maart werd het laatste standbeeld van Franco (1892-1975) uit Madrid verwijderd. Het verbeeldde de dictator in zijn beste dagen, martiaal te paard gezeten. Het beeld werd eerst opgetakeld en vervolgens op een dieplader gezet met een witte doek eroverheen, alsof het elders weer onthuld zou worden. Er was...
Helse toekomst
Wie het publieke debat de laatste jaren een beetje heeft gevolgd, slaapt al enige tijd niet rustig meer. Wat staat ons de komende dertig jaar in Nederland niet allemaal te wachten? Heel westelijk Nederland loopt spoedig onder water, dat staat volgens de deskundigen vast. Dit komt door de stijging van de zeespiegel en die wordt...
De waarheid
Jan Campert was geen held. Hij schreef een gedicht over helden. Kon een verrader zo schrijven? Dat kon niet. Dat mocht niet. Er was behoefte aan helden. Dankzij het zuivere gedicht werd de dichter gezuiverd. Na de oorlog schijnen velen geweten te hebben hoe het zat met Jan Campert, maar men heeft gezwegen om het...
Inburgeringsinstrument
Ruim veertig jaar hebben overheid en politici het geschiedenisonderwijs verwaarloosd. Geschiedenis was ouderwets en nergens goed voor. Het aantal lesuren kon altijd weer worden gereduceerd. Plotseling is er in deze droevige toestand verandering opgetreden. De voorzitter van de nationale onderwijsraad, daarin bijgevallen door diverse politici en opinieleiders, vindt dat er veel meer aan het onderwijs...
Moeder
Columnisten, zo maakte Parool-hoofdredacteur Sytze van der Zee mij bij zijn komst eind jaren tachtig duidelijk, moeten controversieel zijn. Gedonder in de glazen, debat in het café, spraakmakendheid, daar ging het om. En zo verdwenen goedaardige, verstandige figuren als de schrijvers Willem van Toorn en A.L. Snijders uit de kolommen. En Theo van Gogh kwam...
Veiligheidsraad
Eind vorig jaar verscheen een rapport waarin Kofi Annan werd geadviseerd de Verenigde Naties ingrijpend te hervormen. Het lastigste onderdeel van dit rapport is het voorstel de samenstelling van de Veiligheidsraad te veranderen. De Veiligheidsraad is het enige onderdeel van de VN dat kan besluiten tot het gebruik van geweld. Over de hervorming van de...
Het digitale boekenparadijs
Bij mijn eerste bezoek aan de universiteitsbibliotheek in Utrecht – ruim veertig jaar geleden – liep ik een ernstig trauma op. Onhandig als ik ben en verlegen als ik was, begreep ik niet direct hoe het systeem van de catalogus werkte. De dames achter de balie bespraken mijn onhandigheid op luide en geamuseerde toon, zodat...
Dwaze moeders
Elke donderdagmiddag om 15.30 uur lopen op de Plaza de Mayo in Buenos Aires de Dwaze Moeders met de witte hoofddoekjes hun rondjes. Ze willen weten waar hun kinderen en kleinkinderen of hun broers en zussen zijn gebleven. Ze willen degenen die verantwoordelijk zijn voor hun verdwijning doen berechten. Onder het bewind...
Canons zingen
De deadlines en verschijningsdata van Historisch Nieuwsblad sporen niet lekker met de discussie over de Canon. Sowieso ligt er een behoorlijke tijd tussen mijn deadline en het moment dat het blad bij u in de bus ligt. Dat geeft me vaak het gevoel mosterd na de maaltijd te serveren. Dat hoeft niet zo erg te...
Gevaren van de canon
Op 16 oktober presenteerde de veelbesproken Canoncommissie het resultaat van haar werkzaamheden. Kern van de historische en culturele Canon is een wandkaart met vijftig onderwerpen die gebruikt kunnen worden als uitgangspunt bij de behandeling van de Nederlandse geschiedenis. De verleiding is natuurlijk groot om de keuze voor deze onderwerpen te bekritiseren, al was het maar...
