Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
Nederland speelt al eeuwen een vooraanstaande rol op het gebied van watermanagement. Toch wisten we ons geen raad met onze rivieren en kwamen veel oplossingen uit het buitenland. ‘We moesten leren van onze eigen fouten,’ aldus Wilfried ten Brinke in zijn boek Land in zee. De watergeschiedenis van Nederland.

Onze eerste waterwerken danken wij aan een Germaanse stam, de Cananefaten. Zij leefden op hoge terpen langs de kust en maakten met uitgeholde boomstammen de eerste ‘duikertjes’: holle buizen door een dam om de afwatering van het daarachter liggende land te regelen. EN waarschijnlijk leverde het graafwerk van de Romeinse bevelhebber Drusus ons de verbinding van de Rijn met de IJssel op.
Onze grootschalige waterwerken waren er niet gekomen zonder de hulp van weer andere buitenlanders: de Engelsen. De stoommachine maakte het baggeren van het Noordzeekanaal en de Nieuwe Waterweg mogelijk. De Duitsers waren weer veel beter in het ‘beteugelen’ van de rivieren. ‘Maar je proeft in de literatuur over die tijd dat wij hun kennis over de Rijn niet zomaar wilden overnemen,’ vertelt Wilfried ten Brinke, fysisch geograaf bij Rijkswaterstaat. ‘Duitse oplossingen pasten niet bij Nederlandse problemen, terwijl het gewoon over dezelfde rivier ging.’
Natuurlijk kwamen de Nederlanders zelf ook met oplossingen, al waren die meestal bedoeld voor zelfgecreëerde problemen. ‘De veenwinning droeg bij aan de Gouden Eeuw, maar zorgde ook voor gedaald land dat om bescherming vroeg,’ aldus Ten Brinke. ‘De dijken die we vervolgens bouwden werden na iedere overstroming opgehoogd. Dat betekende minder overstromingen, maar als de dijk een keer doorbrak was de ramp des te groter. Men zocht telkens oplossingen voor de problemen van het moment. Onze watergeschiedenis is duizend jaar kortetermijndenken.’
Momenteel wordt in het Nederlandse beleid rekening gehouden met de verwachte zeespiegelstijging binnen tweehonderd jaar. ‘We hebben de strengste veiligheidsnormen ter wereld. Maar dat is niet altijd vanzelfsprekend geweest. Het is de vraag of er tot de oprichting van Rijkswaterstaat in 1798 überhaupt gesproken kan worden van waterschappen zoals wij ze nu kennen.’
Tijdens de Middeleeuwen werd de bescherming tegen het water op dorpsniveau geregeld. Dijken werden ‘verhoefslaagd’: iedere boer verzorgde het stukje dijk achter zijn land. Ten Brinke: ‘Dat onderhoud was best zwaar, de dijken waren hoog en al het materiaal moest met de kruiwagen worden aangevoerd. Omdat de boeren het er een beetje bij deden, reed eens per jaar de schouw in. De notabelen uit het dorp controleerden dan de dijk. Weigerde een boer de weggeslagen grasstukjes snel te vervangen, dan logeerde de hele groep controleurs op zijn kosten in de plaatselijke herberg tot hij dat wel gedaan had. Moest het waterschap de dijk zelf herstellen, dan gold het gezegde “wie niet wil dijken, moet wijken”. De boer moest zijn land verlaten.’
Het kleinschalige bestuur leverde vooral problemen op met de rivieren. Volgens Ten Brinke was het rivieronderhoud een zootje. ‘Omdat de rivieren “vrij” waren, kon iedereen grond aanwinnen waar hij wilde. De buurman zat vervolgens met de wateroverlast. Tijdens de Hoekse en Kabeljauwse Twisten was men zelfs zo druk met vechten en werden de verantwoordelijkheden zo betwist dat bij de stormvloed van 1421 veel dorpen verdronken. De Grote Waard veranderde toen in de Biesbosch. Wie weet, was het gebied zonder die burgeroorlog nooit verdronken en hadden wij nu nog een grote stad bij Dordrecht gehad.’ Pas in de achttiende eeuw werd onder leiding van de Duitser Christiaan Brunings, de eerste directeur van Rijkswaterstaat, een begin gemaakt met de beteugeling van de rivieren.
Toch waren er in de Nederlandse watergeschiedenis ook veel successen, bijvoorbeeld de Zuiderzeewerken van Cornelis Lely en de Deltawerken, gebaseerd op de plannen van Johan van Veen. Ten Brinke meent dat de Nederlanders als geen ander van het verleden geleerd hebben. ‘Nederland behoort tot de top van de baggernaties. Goed georganiseerde bescherming tegen het water is nu ons exportproduct. Alleen in 1953 ging het nog een keer fout. Door de versnippering van de waterschappen waren de dijken toen slecht onderhouden. Veel houten palen, die paraat moeten liggen om bij stormvloeden de doorgangen van wegen door de dijken af te sluiten, waren in de Tweede Wereldoorlog opgestookt als brandhout. We moeten nooit vergeten dat de dreiging van het water blijft bestaan.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Artikel

De Vooruitgang

Nederland speelt al eeuwen een vooraanstaande rol op het gebied van watermanagement. Toch wisten we ons geen raad met onze rivieren en kwamen veel oplossingen uit het buitenland. ‘We moesten leren van onze eigen fouten,’ aldus Wilfried ten Brinke in zijn boek Land in zee. De watergeschiedenis van Nederland. Onze eerste waterwerken danken wij aan...

Lees meer
Artikel

Geschiedenis in de media

En toen reisde minister van Cultuur Ronald Plasterk op 8 mei jongstleden naar Arnhem, Amsterdam en Den Haag. Het was een nieuwe episode in de continuing story van het Nationaal Historisch Museum (NHM). Vorig jaar nam de Tweede Kamer een motie aan van Jan Marijnissen (SP) en Maxime Verhagen (CDA) om zo’n museum op te...

Lees meer
Artikel

De Stelling

Anton van Hooff:‘Op het eerste gezicht denk ik van wel. Nederland heeft gefaald in het beschermen van de echtgenoten van deze vrouwen, terwijl hun was beloofd dat men tot het uiterste zou gaan in het bieden van een safe haven. Dat heeft men niet waargemaakt. Nederland heeft de zaak wel heel gemakkelijk uit handen gegeven...

Lees meer
Artikel

Lessen

Concurrentie om vis was de voornaamste reden waarom Nederlanders vierenhalve eeuw lang op zeehonden joegen. Nog wordt de relatie tussen zeehonden en vissers bepaald door botsende belangen. Ieder kind leert dat jagen op zeehondjes zo’n beetje het laagste en gemeenste is wat mensen ooit hebben kunnen bedenken. Aan een historische studie naar de zeehondenjacht in...

Lees meer
Artikel

De Vooruitgang

Dat Cornelis Lely (1854-1929) de grote man is achter de totstandkoming van de 75-jarige Afsluitdijk, weten de meeste mensen wel. Maar dat hij ook de hand heeft gehad in het Nederlandse wegennet, de spoorwegen, landbouw, het onderwijs en zelfs de sociale zekerheid is minder bekend. Zijn biograaf Willem van der Ham ziet Lely als de...

Lees meer
Artikel

De stelling

James Kennedy:‘Het valt mij als Amerikaan op dat de slavernij maar een kleine rol speelt in de manier waarop Nederlanders naar hun geschiedenis kijken. Amerikaanse presidenten laten zich al enige tijd expliciet uit over het slavernijverleden. Het is in dit opzicht interessant dat de laatste twee presidenten het voormalige slaveneiland Gorée bij Senegal – dat...

Lees meer
Het gedrag van Mugabe bewijst dat Afrika beter niet gedekoloniseerd had kunnen worden
Het gedrag van Mugabe bewijst dat Afrika beter niet gedekoloniseerd had kunnen worden
Artikel

Het gedrag van Mugabe bewijst dat Afrika beter niet gedekoloniseerd had kunnen worden

Anton van Hooff: ‘Ik vind dit een onhistorische stelling. Je kunt niet achteraf beweren dat er in de geschiedenis iets fout is gegaan. De geschiedenis is gelopen zoals zij is gelopen. Het lijkt op de bewering dat als de neus van Cleopatra iets minder lang was geweest, de geschiedenis geheel anders was verlopen. Dat is...

Lees meer
Artikel

Lessen

Wereldvrede, voor minder deden de statistici van de negentiende eeuw het niet. Maar onderlinge ruzies deden hun ideaal verschralen. In Het onberekenbare Europa. Macht en getal in de negentiende eeuw vertelt Nico Randeraad over de opkomst van de statistiek als internationale wetenschap in de negentiende eeuw. Overheden gebruikten steeds vaker statistische gegevens bij het maken...

Lees meer
Artikel

De Vooruitgang

Werkende vrouwen waren tijdens de Gouden Eeuw een belangrijke pijler van de florerende economie van de Republiek. Vrouwen waren met name actief in de textielnijverheid. Maar spinnen was, anders dan velen denken, geen exclusief vrouwenberoep, ontdekte Elise van Nederveen Meerkerk. door Marianne WilschutBij het woord ‘spinster’ denk je tegenwoordig misschien net iets eerder aan de...

Lees meer
Artikel

Geschiedenis in de media

Pot verwijt ketel in zaak troostmeisjes door Judith Stalpers/ TokyoHet is meer dan droevig wat vandaag de dag weer aan ‘historische’ geluiden uit Tokyo komt. De minister-president Shinzo Abe ontkende aanvankelijk de officiële rol van het Japanse leger in het rekruteren van seksslavinnen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Abes eigen kabinetssecretaris bleef de onschuld van het...

Lees meer
Artikel

De mislukking van de Nationale Minderhedenshow

Dertig jaar geleden stond het Nederlandse integratiebeleid nog in de kinderschoenen. Tijdens de Nationale Minderhedenshow, een groots opgezet driedaags evenement in de Amsterdamse RAI, wilden Surinamers, Antillianen, de eerste generatie gastarbeiders en andere migranten zich presenteren aan de Nederlandse bevolking. Het evenement liep uit op een fiasco. door Karin Lakeman‘Tropisch, exotisch, bruisend’, dat zou de...

Lees meer
Wie zat er achter de moord op Patrice Lumumba?
Wie zat er achter de moord op Patrice Lumumba?
Artikel

Wie zat er achter de moord op Patrice Lumumba?

Congo was nog maar net onafhankelijk toen de eerste democratisch gekozen premier van het land werd vermoord. Wie waren schuldig aan de dood van Patrice Lumumba? Opstandige Congolezen, België of de Verenigde Staten? Eind januari 1961 graven twee Belgen met hulp van enkele Afrikaanse assistenten drie lijken op in het Afrikaanse oerwoud. De Belgen zijn...

Lees meer
Loginmenu afsluiten