Alle artikelen
Kunst is er voor iedereen, maar niet iedereen is voor kunst. In zijn proefschrift Voor sociaal-democratie, smaakopvoeding en verheffend genot schrijft Marc Adang hoe een eeuw geleden de vereniging Kunst aan het Volk tevergeefs het arbeidersproletariaat probeerde te bereiken. Tegenwoordig kampt een kunstcentrum in de Bijlmermeer met vergelijkbare problemen.
‘Kunst is er niet alleen voor de elite. Ook gewone mensen zijn kunst waard.’ Deze uitspraak zou afkomstig kunnen zijn van een van de vooraanstaande sociaal-democraten die in 1903 in Amsterdam de vereniging Kunst aan het Volk (KAHV) oprichtten. Zij wilden arbeiders geestelijk verheffen door hen in aanraking te brengen met kunst.
In werkelijkheid is hier Eva Brinkman aan het woord, stafmedewerker van het Centrum Beeldende Kunst in de Amsterdamse Bijlmermeer. Net als KAHV wil CBK Zuidoost ‘kunst naar de mensen toe brengen.’ Brinkman: ‘Kunst is een verrijking van je leven, of je nu rijk bent of arm.’
CBK Zuidoost is voortgekomen uit de lokale artotheek. Die bereikt al jarenlang een kleine gebruikersgroep van zo’n 500 mensen. ‘De Bijlmer is niet de gemakkelijkste plek voor een kunstuitleen,’ verklaart Brinkman. Het stadsdeel heeft een hoog percentage lageropgeleiden en mensen van allochtone afkomst, voor wie kunst vaak te hoogdrempelig is. ‘Er is wel een nieuwe allochtone elite in Zuidoost die ons weet te vinden. Ook proberen we het aanbod af te stemmen op andere culturen. Maar niet iedereen zit te wachten op kunst. En je kunt mensen nu eenmaal niet dwingen.’
Dit probleem is niet nieuw. Ook KAHV had een eeuw geleden grote moeite om eenvoudige mensen voor kunst te interesseren, zo blijkt uit Marc Adangs proefschrift. ‘Nooit kreeg de vereniging de omvang die het bestuur voor ogen heeft gestaan, en de belangstelling voor het educatieve werk in tentoonstellingen, lezingen en geschriften was gering.’ Ook constateert Adang ‘een oververtegenwoordiging van een arbeiderselite bestaand uit geschoolde en gespecialiseerde ambachtslui en administratief, medisch en onderwijzend personeel. Ongeschoolde arbeiders waren zwaar ondervertegenwoordigd.’
Tegenwoordig probeert CBK Zuidoost meer mensen te bereiken door ook langs andere wegen dan de artotheek kunst aan te bieden, bijvoorbeeld in tentoonstellingen en debatten, lespakketten en kunstprojecten in opdracht. ‘Een goed voorbeeld is Het Bijlmer Licht,’ zegt Brinkman. Ter herinnering aan de Bijlmerramp in 1992 heeft kunstenaar Mark Hosking een lichtsculptuur gemaakt van binnenhuislampen, afkomstig van bewoners zelf. ‘Zo sluiten we aan bij de leefwereld van burgers, zonder concessies te doen aan de artistieke kwaliteit.’
Met zulke activiteiten trekt CBK Zuidoost enkele duizenden bezoekers per jaar méér. Toch moet Brinkman vooral blij zijn met kleine successen. ‘Een ouder echtpaar dat vroeger alleen schilderijen met koeien aan de muur had, werd in onze artotheek verliefd op een abstract werk. Daar doe je het voor.’
Marc Adang, Voor sociaal-democratie, smaakopvoeding en verheffend genot. De
Amsterdamse vereniging Kunst aan het Volk, 1903-1928, 766 p. Aksant, € 39,90
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Ook gewone mensen zijn kunst waard
Kunst is er voor iedereen, maar niet iedereen is voor kunst. In zijn proefschrift Voor sociaal-democratie, smaakopvoeding en verheffend genot schrijft Marc Adang hoe een eeuw geleden de vereniging Kunst aan het Volk tevergeefs het arbeidersproletariaat probeerde te bereiken. Tegenwoordig kampt een kunstcentrum in de Bijlmermeer met vergelijkbare problemen. ‘Kunst is er niet alleen voor...
Koop Nederlandse waar
Jugendstil heet in het Nederlands ook wel ‘slaoliestijl’. Dat komt doordat de schilder Jan Toorop in 1894 een echt kunststukje maakte van een affiche voor Delftsche Slaolie. Door de mooie krullende lijnen in Jugendstil kreeg het affiche zowel in binnen- als buitenland veel aandacht. Voor Nederlanders was Jugendstil sindsdien synoniem aan ‘slaoliestijl’. Reclame komt in...
Afrikanen in het circus
Gipsafdrukken van hoofden en bovenlichamen van Congolezen waren de basis voor de beelden van de Belgische kunstenaar Arsene Matton. De Congolezen vonden het procedé griezelig en ongemakkelijk, maar het leverde wel levensechte portretten en sierlijke beelden op. Een aantal staat op de tentoonstelling De exotische mens in het Teylers Museum. Een ervan is een hoofd...
Nachtmerries van wraakzuchtige honden
De strip en de animatiefilm zijn allang de kinderschoenen ontgroeid, maar als je Cartoon Channel of andere zenders volgt, lijken tekenfilms voornamelijk voor kinderen bedoeld. Toch zijn animatiefilms al lang voor ‘volwassen’ doeleinden ingezet; van zowel Amerikaanse als Japanse zijde zijn veel propaganda-, maar ook instructieanimatiefilms uit de Tweede Wereldoorlog bekend. In diezelfde tijd werd...
Weeen in de nacht
‘Neem welk dogma gij wilt en ga er mede rond bij de verschillende eeuwen en gij zult zien dat het niet hetzelfde blijft,’ schrijft Ferdinand Domela Nieuwenhuis in zijn Handboek van den vrijdenker. Niet een werk dat in ieders boekenkast staat, maar nu kan iedereen Domela Nieuwenhuis’ wereldbeschouwingen op zijn beeldscherm lezen. Samen met tal...
De zachtmoedige adalbertus
Tegenwoordig bestaat Egmond uit drie kleine dorpjes met samen ongeveer 6000 inwoners. In de Middeleeuwen echter was het een belangrijk centrum van religie en wetenschap, beroemd om zijn abdij en zijn kasteel. Over dit Egmond gaat Macht en Mystiek. Egmond in de Middeleeuwen, in het Stedelijk Museum van Alkmaar. De bezoeker moet eerst een trap...
‘Balkenende wil zijn hachje redden’
Regeringen zijn onwillig om verantwoording af te leggen na militaire missers. Dat schrijft Christ Klep in zijn proefschrift over de nasleep van onder meer het Srebrenica-debacle. Die vertoonde grote overeenkomsten met het huidige debat over het Irak-onderzoek. In Somalië, Rwanda, Srebrenica onderzoekt Christ Klep de nasleep van drie ‘ontspoorde’ vredesmissies van respectievelijk Canadese, Belgische en...
‘We gaan niet voor de zon naar Israel’
Voor protestanten is geen plek heilig. Daarom doen zij niet aan bedevaarten. Er is één uitzondering: Israël trekt jaarlijks honderden Nederlanders die met eigen ogen willen zien waar Mozes de rots spleet en waar Johannes doopte in de Jordaan. Die protestantse ‘massapelgrimage’ begon zo’n anderhalve eeuw geleden. In de negentiende en begin twintigste eeuw was...
Het is oorlog tussen Cruise en Hitler
De geallieerde historici kwamen destijds – net als Hitler – tot de conclusie dat het slechts ‘eine kleine Clique ehrgeiziger Offiziere’ van de Wehrmacht was geweest die op 20 juli 1944 een mislukte bomaanslag en staatsgreep had gepleegd. Ze zetten hen weg als militaristen die niet zo heel veel verschilden van de dictator, en hun...
Brengt onze jongens weer veilig thuis
‘Ons volk zal dus zijn zonen weer voor ten minste twee jaar naar de gevechtsfronten in de tropen zien vertrekken. Meer dan honderdduizend man wil de Beel-regering daar samentrekken, waartoe zelfs de lichting van 1944, de drie-en-twintigjarigen, wordt opgeroepen.’ De gewelddadige periode tussen 1940 en 1950 heeft in Nederlands-Indië veel slachtoffers geëist. Families zijn onherstelbaar...
Kinderen halve prijs
Maat 38, zwart geworden leer, stevige zool, één vetergat aan beide kanten. Deze oude schoen, gevonden op Nova Zembla, maakte in 1596 de overwintering van Willem Barentsz en zijn mannen mee. Het is onbetwist een van de topstukken van de expositie Macht en Glorie. Scheepvaart in de Gouden Eeuw in het Maritiem Museum in Rotterdam....
Oltmans
Op 28 mei 2001 mocht ik een avondje in het Parool Theater voorzitten over de controversiële journalist Wim Klinkenberg (1923-1995). Klinkenberg was een bevlogen aanhanger van de Sovjet-Unie en van het vrije woord. Althans, het vrije woord hier. In de Sovjet-Unie lag dat weer wat anders, vond hij. Deze dialectiek kon hij trouwens met groot...
