Home Zwaar behaard, maar zorgzaam

Zwaar behaard, maar zorgzaam

Marieke Prins

Gepubliceerd op: 23 juni 2009

Update 7 april 2020

Ongeveer 30.000 jaar geleden waren er niet alleen verschillende culturen in Europa, maar zelfs verschillende mensensoorten. De Neanderthaler was er het eerst, rond 150.000 v.Chr. De Homo sapiens, onze voorouder, kwam pas rond 40.000 v.Chr. vanuit Afrika naar Europa. Hier moet hij de Neanderthaler ontmoet hebben.
Deze menssoort was beresterk en had zware wenkbrauwen. Seks met hem was onmogelijk – of leverde in elk geval geen vruchtbare nakomelingen op, want de huidige mensen hebben geen Neanderthaler-genen. De Neanderthaler verdween weer van de aardbodem rond 11.500 v.Chr. Wat er globaal over hem bekend is wordt getoond in de tentoonstelling Neanderthalers in Europa.

Een wilde hond kijkt vals naar een Neanderthaler-kind van een jaar of tien. Het kind draagt dierenvellen en ziet er levensecht uit. Aan het eind van de ene zaal die de tentoonstelling beslaat, jagen net zulke levensechte mannen op muskusossen, waarvan er twee met bange ogen wegspringen. De tentoonstelling Neanderthalers in Europa bestaat grotendeels uit opgezette dieren en een soort wassen beelden van Neanderthalers, maar dan van rubber. Ze staan verspreid in de zaal opgesteld, zijn levensgroot – ongeveer 1,65 meter – en demonstreren dagelijkse bezigheden, zoals jagen en vuur maken. De zaal is verder kaal, in wit en lichtblauw, geïnspireerd door het kale ijstijdlandschap waarin de Neanderthalers leefden. Hun gebied strekte zich uit van de Britse eilanden tot Centraal-Azië.

Een Neanderthaler-pop beent een nepkarkas uit. Dichtbij ligt in een vitrine een zwaargebouwd skelet van een Neanderthaler naast een lichter skelet van een Homo sapiens. Verderop liggen beenderen en kiezen van neushoorns, ossen en beren. In weer een andere vitrine is een fragment uit een speelfilm te bekijken. Behaarde wilden zitten voor hun grotten met om zich heen stapels beenderen. Veel botten, kortom, op deze expositie. Dat is ook logisch, want Neanderthalers waren carnivoren en hebben weinig meer dan botten als sporen achtergelaten. Op de tentoonstelling geven al die beenderen de indruk van een rauw en woest bestaan.

Stenen gereedschap, zoals pijlpunten, speerpunten, messen, priemen en krabbers, is er ook. Doordat de vitrines met deze voorwerpen tussen de figuren en relevante tekstborden staan, zijn ze niet saai. De priemen, bijvoorbeeld, liggen naast een tekstbord met de vraag of Neanderthalers kleren droegen. De deskundigen weten het niet zeker, maar vermoeden –vanwege die priemen – van wel. Daarmee maakten Neanderthalers gaten in huiden, en vandaar is het nog maar één stap naar kleren fabriceren.

Eigenlijk zien de Neanderthaler-poppen er vriendelijk uit. Dat strookt met het idee dat de Neanderthalers zorgzaam waren, zoals op een van de tekstborden staat. Dit bord staat naast een oude man met nog maar één tand. Zijn skelet is ergens in Frankrijk gevonden, vertelt het tekstbord. De man moet ongeveer veertig jaar oud zijn geweest toen hij stief: hoogbejaard voor een Neanderthaler. Ook was hij invalide. Hieruit blijkt dat Neanderthalers hulpbehoevende groepsgenoten verzorgden, anders dan sommige Homo sapiens-culturen. Door andere vondsten menen deskundigen ook dat Neanderthalers hun doden begroeven, misschien zelfs met bloemen op hun graf.

Konden ze ook praten, of tenten opzetten? Hadden ze een religie, en hadden ze echt zoveel haar? Al dit soort kwesties komen aan de orde in deze prettig overzichtelijke, thematisch opgezette, maar niet zo grote tentoonstelling. Ook de vragen van de kinderspeurtocht zijn leuk. Ze staan op kaarten die verstopt zijn in leren buideltassen. Met een paar intrigerende kwesties blijft de bezoeker wel zitten, omdat de geleerden er nog niet uit zijn. Bijvoorbeeld: waardoor is de Neanderthaler verdwenen? En hoe was zijn relatie met de Homo sapiens?

Neanderthalers in Europa Tot 29 september 2008, Limburgs Museum, Keulsepoort 5, Venlo. Open: di-zo 11-17 uur. Info: 077-35 22 112 of www.limburgsmuseum.nl.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten