Alle artikelen
KOP: Kammetjes van de wierdenbewoners
Door Marieke Prins
De beroemde archeoloog Van Giffen (1884-1973) was een praktisch man. Op zijn motor doorkruiste hij Groningen om zakken uit te delen onder de commerciële afgravers van de wierden, het Groningse woord voor terpen. In die zakken konden ze hun bodemvondsten bewaren, gesorteerd naar aardlaag. Zo redde Van Giffen op het nippertje veel waardevolle objecten. De wierden werden namelijk vanaf het begin van de twintigste eeuw in rap tempo afgegraven om de vruchtbare grond te verkopen.
Omdat hij niet alleen oog had voor munten en beeldjes, maar ook voor botjes en aardlagen, ontdekte Van Giffen veel over het dagelijkse bestaan van de wierdenbewoners. Hij werd daarmee één van de beroemdste archeologen van de twintigste eeuw. De tentoonstelling Van Giffen en het geheim van de wierden laat zien wat we dankzij hem bezitten en weten. In het hart van de tentoonstelling zijn bodemschatten te zien in een namaak afgraving. Elders staat een maquette van een wierdendorp en met een brilletje op kan je een driedimensionaal filmpje zien over het leven op een wierdenboerderij.
De tentoonstelling ziet er weliswaar mooi uit maar zonder het museumblad te lezen, wordt de bezoeker vaak niet veel wijzer. Zo staan in de eerste zaal honderden kleine objecten, van kammetjes tot bikkels, in ouderwetse kabinetten, met als enige uitleg dat musea er vroeger zo uitzagen. Daarna volgen portretten van Van Giffens promotor en een conservator van het Groninger Museum.
Ook zijn er zaken die desoriënterend werken, zoals de felle kleuren van de zalen, zonder inhoudelijke betekenis, en decoratieve stapels schedels, die ook al op een eerdere tentoonstelling in dit museum te zien waren. Op deze tentoonstelling staan een piramide van mensenschedels op een bloedrood podium en dierenschedels mooi opgestapeld op een felgroen podium. Van Giffen promoveerde op faunaresten in wierden, het Groninger Museum ziet meer in knekels.
Professor van Giffen en het geheim van de Wierden, Groninger Museum, Museumeiland 1, Groningen, tot en met 9 april 2006, open: di-zo 10:00-17:00, info: 050-3666555/ 0900-8212132 of www.groninger-museum.nl
WEBSITES door Klaas Verweij
Gevelstenen
Sinds december 2005 is een bouwhistorische website on line dankzij de langdurige verzamelinspanningen van het Historisch Museum Rotterdam. De website bevat een collectie van vooral veel gevelstenen van verdwenen of verbouwde panden uit Rotterdam. Er is informatie opgenomen over de artefacten, maar vaak ook over de panden en de mensen die er woonden. De objecten bevatten soms een lijstje met naslagwerken.
De site is rijkelijk voorzien van ondersteunend beeldmateriaal. Niet alleen de gevelstenen zijn afgebeeld, maar ook aanverwant materiaal zoals schilderingen, penningen en inboedels. De navigatie door het historisch materiaal geschiedt door middel van een klikbare kadastrale kaart van Rotterdam uit 1832. De collectie is ook via een eenvoudige inventarislijst te doorzoeken.
www.bouwhistorierotterdam.nl
Zie ook www.historischmuseumrotterdam.nl voor meer historische objecten uit Rotterdam.
Lieux de mémoires
Muiderberg in 1296, Goejanverwellesluis in 1787 en Heerlen in 1974. Belangrijke historische plaatsen in Nederland worden nu op een website bijeengebracht door Het Nationaal Archief. Deze ‘lieux de mémoires’ zijn op de site voorzien van historische gegevens en afbeeldingen. Voor de liefhebber is tevens een overzicht van authentiek bronmateriaal voorhanden. En ook is er een routekaart bijgevoegd voor wie de plekken zelf wil bezoeken.
De historische plaatsen zijn vindbaar via een interne zoekmachine en ze zijn per provincie door te bladeren. Helaas is het aanbod aan historische plekken op de site nog wat summier. Maar dat kan spoedig veranderen. Bezoekers kunnen namelijk eigen ideeën aandragen via een digitaal webformulier.
www.nationaalarchief.nl/plaatsen
/Geschiedenis
/Geschiedenis is vernieuwd. Het geschiedenisportaal van VPRO, NPS en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid biedt een schat aan audiovisuele informatie over uiteenlopende onderwerpen uit de wereldgeschiedenis. Via het portaal kunnen ‘oude’ afleveringen van Andere Tijden en OVT bekeken en beluisterd worden. Het TV-kanaal, dat non-stop on line uitzendingen vertoont, besteedt telkens gedurende twee weken aandacht aan een nieuw thema.
Vooral het onderdeel Dossiers is een waar genot. Goed geordende en toegankelijke dossiers zijn voorzien van audiovisueel materiaal. Ook is er een dossier aangelegd over de aanstaande verkiezing van de beste en slechtste premier van de afgelopen zestig jaar.
www.omroep.nl/geschiedenis
FILM door Ruth Oldenziel
KOP: Angstige sfeer
Wie deed de communistenjager, de Amerikaanse Senator Joseph McCarthy, uiteindelijk de das om? Werd het nieuwe medium televisie hem fataal, gaf het establishment van zijn eigen Republikeinse partij in het Congres hem de dolkstoot of was het Amerikaanse leger verantwoordelijk voor zijn uiteindelijke ondergang? In het docudrama van George Clooney, Good Night, and Good Luck staat de rol van de media in de ondergang van McCarthy centraal.
Op 9 maart 1954 wijdde Edward Murrow, Amerika’s meest vermaarde pionier van radio en televisie, zijn nieuwsprogramma See It Now geheel aan de McCarthy’s methoden. Het betekende een ommekeer in de televisiegeschiedenis. Clooney verhaalt, vanuit het perspectief van de regiekamer van de CBS studio’s, het duel tussen de journalist Murrow (acteur David Strathairn) en de politicus McCarthy (niet gespeeld, maar via authentieke opnames).
In Amerika zijn al meer dan duizend recensies gepubliceerd. Progressieve kranten waarderen de parallel met het heden en prijzen Clooney om zijn moed in deze politieke film zonder opsmuk. De rechtse pers beschuldigt de regisseur van een linkse Hollywoodfantasie, waarin de media onterecht een heldenrol krijgen toegedicht en de communistische dreiging is geminimaliseerd. Het portret zou niet stroken met de historische werkelijkheid.
Clooney heeft zijn historisch huiswerk wel degelijk gedaan. Twee dagen na Murrows uitzending bracht het Amerikaanse leger het conflict met McCarthy in de openbaarheid. Dat leidde tot de beruchte hoorzittingen van het Congres, die 36 dagen integraal werden uitgezonden op televisie. McCarthy bracht daarin zichzelf door zijn buitensporig gedrag ten val, geholpen door Republikeinse partijgenoten. Televisie gaf de doorslag. Toch is het ironisch—en hierop doelen conservatieve critici–dat Murrow als televisieman relatief laat was in zijn kritische houding jegens McCarthy. Radio en schrijvende pers waren hem allang voorgegaan.
Televisie anno 1954 was een nieuw medium dat zich nog nauwelijks onafhankelijk had kunnen ontwikkelen van commercie en staatspropaganda. Afwijkende meningen werden op de beeldbuis zorgvuldig gemeden. De historische betekenis van Murrows uitzending is daarom te vergelijken met Walter Cronkites fameuze kritiek op de Vietnamoorlog vlak na het Tetoffensief veertien jaar later in 1968. Cronkite en Murrow waren nieuwsmakers met een rechte rug, maar ook met een feilloos gevoel voor de veranderingen in de publieke opinie. Beiden legitimeerden eerder maatschappelijke veranderingen dan dat ze deze creëerden. Murrows kritische houding tegenover McCarthy was voor televisie dus een historische stap. Clooney maakt dat op pijnlijke wijze duidelijk. De film treft weergaloos de beklemmende angstige sfeer van die periode.
Ruth Oldenziel is Amerika-deskundige en hoogleraar aan de Technische Universiteit van Eindhoven.
Good Night, and Good Luck draait vanaf donderdag 2 maart in de bioscopen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Gezien
TENTOONSTELLINGKOP: Kammetjes van de wierdenbewonersDoor Marieke PrinsDe beroemde archeoloog Van Giffen (1884-1973) was een praktisch man. Op zijn motor doorkruiste hij Groningen om zakken uit te delen onder de commerciële afgravers van de wierden, het Groningse woord voor terpen. In die zakken konden ze hun bodemvondsten bewaren, gesorteerd naar aardlaag. Zo redde Van Giffen op...
Gezien
Tentoonstellingdoor Annemarie LavènPaling en kabeljauw‘Mijn naam is Evert Lamberts en ik ben de brinkgraaf van Deventer.’ Een videoband toont een jongeman die ondanks zijn historische kostuum niet helemaal overtuigt als een brinkgraaf uit 1420. Lamberts is een van de zeven historische personages die de bezoeker in de kleine tentoonstelling Stokvis en Stadsmest met hun levensverhalen...
Historisch Archief ABN AMRO blijft
De door Fortis Bank, Royal Bank of Scotland en Banco Santander overgenomen ABN AMRO heeft een omvangrijk historisch archief. In januari wordt duidelijk wat hiermee gaat gebeuren. door Ties RamekersHet ABN AMRO Historisch Archief, opgericht in mei 1992 na de fusie van de ABN en de Amro Bank, bevat een grote hoeveelheid belangwekkende stukken van...
Canadese atoomveteranen eisen gerechtigheid
In het diepste geheim werden Canadese en Amerikaanse militairen vijftig jaar geleden als proefkonijnen gebruikt bij een nucleair experiment in de Nevada-woestijn. Gekweld door ziekten strijden de Canadese veteranen nu om genoegdoening. door Marlouk Wester/ Montréal Op verzoek van de Verenigde Staten leverde Canada in 1957 veertig Canadese militairen om deel te nemen aan Operatie...
Sebastian Haffner als historicus
De positie van Sebastian Haffner als historicus was altijd omstreden. Het symposium De journalist als historicus, dat 9 november jongstleden ter ere van de Duitse schrijver werd gehouden, bracht daar geen verandering in. door Dieuwke Teertstra ‘Die Thesen sollen Leute zum denken ansetzen, nicht zum wissen.’ Zo omschreef Oliver Pretzel, de zoon...
Herman Amersfoort hoogleraar militaire geschiedenis & strategie
Bijzonder hoogleraar militaire geschiedenis was hij al, maar sinds 7 november jongstleden mag krijgshistoricus Herman Amersfoort zich ook hoogleraar militaire geschiedenis & strategie aan de Nederlandse Defensie Academie (NDA) noemen. door Maria van Haperen Aan het einde van de jaren zeventig van de vorige eeuw vervulde Herman Amersfoort (1951), pas afgestudeerd historicus aan de Rijksuniversiteit...
De Vooruitgang
De circa 46.000 Nederlanders en Indo-Europeanen die tussen oktober 1945 en mei 1947 werden vastgehouden in republikeinse kampen in Nederlands-Indië, waren geen gijzelaars, maar zaten daar voor hun eigen veiligheid. Deze conclusie van het proefschrift van Mary van Delden druist in tegen het gangbare beeld dat in Nederland over deze periode bestaat. door Marianne WilschutVoor...
Angela Davis’ samenwerking met de DDR
Sylvana Simons heeft voor een PVV-motie gestemd om de wapenleveranties aan Oekraïne onmiddellijk te stoppen. Activist Angela Davis is voor Simons een voorbeeld, heeft ze wel eens verklaard.
De Stelling
Anton van Hooff:‘De Anne Frankboom is een beetje een heilige boom geworden, zoals je die vroeger in deze streken had voordat het christendom zijn intrede deed. In de vroege Middeleeuwen hadden sommige christelijke predikers de gewoonte het “Heilige Woud” in te trekken om zo’n boom demonstratief om te hakken. De “heidenen” verwachtten dan de meest...
Lessen
Sociaal-democraten in het Interbellum kwamen regelmatig samen om te zingen en met vlaggen te zwaaien. PvdA-bestuurslid Marja Bijl denkt dat massabijeenkomsten nog steeds een gevoel van verbondenheid kunnen oproepen. door Bas Kromhout Met de invoering van het algemeen mannenkiesrecht in 1917 deed ook het fenomeen van de politieke massabijeenkomst zijn intrede in Nederland. Vooral de...
Gezien
Tentoonstellingdoor Marieke Prins Tuttig en sexy‘Ik hoor niets,’ zegt Den Uyl bezorgd. Hij houdt een radio tegen zijn oor om naar de verkiezingsuitslagen te luisteren. Bloedserieus waren ze, de jaren zeventig in Nederland. Politiek en maatschappelijke gebeurtenissen komen uitgebreid aan bod in Wauw! Nederland in de jaren ’70, onder andere in cartoons van Opland en...
De stelling
Anton van Hooff:‘Er is geen belachelijker lied dan het Wien Neêrlands bloed dat lange tijd als ons volkslied fungeerde. Het bezingt de zuiverheid van het bloed dat “van vreemde smetten vrij door de ad’ren stroomt”. Maar als het ergens een ratjetoe van genen is, dan wel in de delta van Rijn, Maas en Schelde waar...