Alle artikelen
De biografie Augustus van Anthony Everitt past in een golfje van Angelsaksische blockbus-ters die beogen de klassieke Oudheid te verpakken in a good read. Everitt bevindt zich op bekend terrein: hij doceert visual and performing arts in Nottingham en Londen, maar is vooral bekend als scribent in de Guardian en de Financial Times, en als auteur van de vlot geschreven levensbeschrijving Cicero (ook bij Ambo|Anthos vertaald). Zijn boek over ‘de eerste keizer’ van Rome is wederom a good read, en dat slaat vooral op de Engelse editie, want hoewel er zichtbaar werk is gestopt in de Nederlandse uitgave, schemert de Engelse taal behoorlijk door in de vertaling. Wie zich daaroverheen zet, resten de echte problemen van dit boek.
Augustus (63 v.Chr.-14 n.Chr.) was een sleutelfiguur in de Romeinse geschiedenis: met hem veranderde de Republiek in een absolute alleenheerschappij, die uitmondde in het keizerrijk. Augustus introduceerde dus een autocratische staatsvorm – die een einde maakte aan een oligarchie, niet aan een democratie –, maar onder zijn bewind ontstond tevens een periode van stabiliteit, vrede en economische alsmede culturele bloei. Dit was de Pax Au-gusta, een ‘Gouden Eeuw’ die Augustus zelf samenvatte in de opmerking dat hij een Rome van baksteen aantrof en een Rome van marmer achterliet.
De moeilijkheid bij dit alles is dat we niet buitensporig veel over Augustus weten. En wat we weten is fragmentarisch, anekdotisch en beladen met parti pris. Er is wel behoorlijk wat bekend over de belangrijke veranderingen die Augustus in de structuur, organisatie en politiek van het Romeinse Rijk doorvoerde, maar daarmee schrijf je niet zo eenvoudig a good read. Geen wonder dat meer dan de helft van dit boek handelt over de opkomst van Augustus ten tijde van de burgeroorlog na de moord op Julius Caesar in 44 v.Chr. – die tijd vol bloed-vergieten, chaos en – ik citeer Everitt – ‘losbandige seks’.
Caesar was een oudoom van Augustus. Uit zijn testament bleek dat hij zijn achterneef had geadopteerd en hem zijn vermogen naliet. Augustus was 19 jaar oud en heette nog ge-woon Gaius Octavius, maar werd nu in één klap Gaius Julius Caesar Octavianus, en een van de machtigste mannen in Rome. Een voor een wist hij al zijn vijanden, vrienden, tegenstan-ders en bondgenoten uit te schakelen, vooral dankzij de militaire kundigheid van zijn kame-raad Agrippa. Ondanks zijn spreekwoordelijke wreedheid als jongeling had Augustus een zwak gestel en een afkeer van het slagveld.
Nadat ook Marcus Antonius was verslagen, waren de senaat en het volk van Rome zo onder de indruk dat ze Octavianus in 27 v.Chr. de erenaam ‘Augustus’ (Verhevene) toeken-den, en hem allerlei vergaande bevoegdheden voor het leven verleenden, zoals het recht op veto van senaatsbesluiten en een ‘groter proconsulair mandaat’, waarbij 20 van de 25 Ro-meinse legioenen rechtstreeks onder hem vielen. Toen hij enkele jaren later ook nog Pontifex Maximus (Hoogste Priester) werd en hij de eretitel Pater Patriae (Vader des Vaderlands) kreeg, was wel duidelijk wie de lakens uitdeelde, ondanks het feit dat Augustus claimde de Republiek te hebben ‘hersteld’.
In dit boek probeert Everitt zijn onderwerp ‘tot leven te laten komen’. Helaas komt daarbij nergens het grootste raadsel van Augustus duidelijk aan bod: hoe kon een nietsont-ziende en trouweloze ‘warlord’, die met zijn blote handen de ogen van tegenstanders uitrukte, zich ontwikkelen tot een gematigde, humoristische en hyperintelligente staatsinrichter, wetge-ver en bestuurder, die de – zeer complexe – ‘boel bij elkaar hield’ op een manier die voor en na hem nimmer meer is vertoond in Rome?
Wie het denkwerk over dat geschiedkundige vraagstuk wil laten voorafgaan door een lichter aperitief, kan terecht bij dit wel levendige, maar niet overal erg solide boek.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Rome’s vader des vaderlands
De biografie Augustus van Anthony Everitt past in een golfje van Angelsaksische blockbus-ters die beogen de klassieke Oudheid te verpakken in a good read. Everitt bevindt zich op bekend terrein: hij doceert visual and performing arts in Nottingham en Londen, maar is vooral bekend als scribent in de Guardian en de Financial Times, en als...
Nederig dienaar van de Kroon
Er was een tijd dat de diplomatie nog een exclusieve zaak was van heren van stand. Lees de biografie van zo’n heer door Bob de Graaff en Elsbeth Locher-Scholten en verbaas je over de vanzelfsprekendheid waarin het leven in de buitenlandse dienst (‘een elitair beroep’, aldus de auteurs) zich in de negentiende en begin twintigste...
Het paradijs op aarde brengen
‘De mens richt nooit zo volledig en zo vrolijk zoveel kwaad aan als wanneer hij dit uit religieuze overtuiging doet.’ Deze gedachte van Blaise Pascal is het motto van de ‘nieuwe geschiedenis’ van het Derde Rijk van Michael Burleigh, die kortgeleden in een Nederlandse vertaling verscheen. En die zou ook het motto kunnen zijn van...
Van der Vlies: Tweede Kamer lijkt wel ‘zooitje ongeregeld’
In de negentiende eeuw werd de Tweede Kamer bevolkt door ‘mannen van gezag’. Tegenwoordig kennen veel parlementariërs de spelregels niet en lijken ze zó van de camping weggelopen, vindt SGP-fractievoorzitter Bas van der Vlies. door Bas Kromhout Op 27 september 1866 nam de Tweede Kamer voor het eerst een motie van afkeuring aan, gericht tegen...
Suzanna Jansen over Het pauperparadijs
Suzanna Jansen schreef een geschiedenis van het armengesticht Veenhuizen, aan de hand van de verhalen in haar eigen familie. Projecten als Veenhuizen hielpen niet, meent Jansen, en ook huidige politici willen het armoedeprobleem soms te snel oplossen. ‘Het kostte mijn familie drie generaties om ons aan de erfenis van de armoede te onttrekken.’ ...
Solidariteit was een groot goed in de jaren 70
In ‘Forum’ discussiëren lezers over een historische stelling. Deze maand was dat: ‘Nostalgie naar de jaren zeventig is misplaatst, want de idealen uit die tijd waren niet haalbaar.’ Solidariteit was een groot goed in de jaren zeventig ‘Het was de mooiste tijd uit de geschiedenis!’ schrijft H. van Oord. Helemaal niet, meent F.J. Bunnik. ‘In...
Nepveteranen
In The Day of the Jackal (1975) weet de potentiële moordenaar van president De Gaulle dicht bij zijn doelwit te komen door zich vakkundig te verkleden als oorlogsveteraan. Dat de aanslag mislukt, ligt niet aan de vermomming van Edward Fox: die is perfect en de politie trapt er daarom in. Het woord ‘veteraan’ bestaat nog...
Winnaars archieven.nl-prijs
De winnaars van de archieven.nl-prijs 2007 zijn bekend. Deze prijs wordt ieder jaar toegekend aan de beste websites van archiefdiensten en historische verenigingen. Een jury beoordeelt de deelnemende websites aan de hand van vijf criteria: vindbaarheid, inhoud, gebruikersvriendelijkheid, vormgeving en techniek. Dit jaar waren er 54 aanmeldingen en zijn er in twee categorieën prijzen uitgereikt....
Signalementen
Carla Boos (red.)Andere Tijden VIII. Nieuwe verhalen over oude kwesties176 p. L.J. Veen, € 22,90Dit is alweer het achtste boek van de redactie van het geschiedenisprogramma Andere Tijden, met hoogtepunten uit het seizoen 2006-2007. De verhalen zijn ingedeeld in vijf afdelingen. In ‘Dicht bij huis’: de strijd om abortus, veertig jaar Ster-reclame en vliegtuigbouwer Fokker....
Dierenmummies en een fallus
Conservator Maarten Jan Raven van het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) is een elegante man met een baard, die zorgvuldig formuleert. Dat is te zien op een videofragment en een foto aan het eind van de tentoonstelling Hakken in het zand. Hij is de laatste heer die aan de orde komt in de expositie, die begint...
Soeharto was een zegen voor Indonesie
‘Soeharto was een zegen voor Indonesië’ Anton van Hooff: ‘Ik vind het een dermate amorele stelling dat ik er niet mee kan instemmen. Ze doet me denken aan de opvatting van sommige Russen dat Stalin van Rusland toch maar mooi een modern industrieland heeft gemaakt. Tirannie en terreur vormen geen noodzakelijke overgangssituatie om een arm...
Helmen 1914
Deze in een fraaie trommel verpakte dvd-collectie van Amerikaanse makelij vertelt in kort bestek het verhaal van de Eerste Wereldoorlog (en dus niet alleen over de strijd aan het westelijk front, zoals de Nederlandse titel enigszins misleidend suggereert). De makers hebben een aanzienlijke hoeveelheid beeldmateriaal bijeengebracht en het zijn deze zwart-wit filmbeelden die de collectie...
