Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.

Wat maakt de Franse schrijver Voltaire (1694-1778) klassiek? Een origineel denker kan hij niet genoemd worden, veeleer een popularisator van andermans ideeën. Het geheim van Voltaire schuilt niet zozeer in zijn spectaculaire leven, ook al spreekt dat nog steeds tot de verbeelding. Het is ook niet dat hij over alles (filosofie, theologie, literatuur, geschiedenis) schreef. Nee, vooral de stijl waarin hij zijn belevenissen en zijn gedachten verwoordde, maakt hem tot een tijdgenoot.

Als wereldburger kwam Voltaire overal, dus ook in de Republiek. Dat lag voor de hand. In zijn eigen, autoritair geregeerde koninkrijk Frankrijk moest hij steeds op zijn tellen passen. In de Republiek was hij vrijer en knoopte hij tal van contacten aan. Voltaire sprak en schreef niet alleen met beroemde natuurkundigen als Willem Jacob ’s-Gravesande en Petrus van Musschenbroek en een dichter als Willem van Haren; hij kwam ook thuis bij stadhouder Willem IV, een wat ongelukkige figuur die gebukt ging onder de schaduw van zijn voorganger, stadhouder-koning Willem III.

De beschouwingen over al deze figuren zijn kostelijk om te lezen. Voltaire portretteert mensen op een manier die je niet snel vergeet. Neem Willem IV. Voltaire was in 1738 enige tijd te gast op Het Loo. De gebreken en kwaliteiten van de prins geeft hij op 6 augustus 1738 door aan Frederik de Grote.

Voltaire constateert dat ‘de demon van de ambitie’ de prins verpest: ‘Deze prins, die de gelukkigste van alle mensen zou kunnen zijn, wordt verteerd door chagrijn in zijn mooie paleis, te midden van zijn tuinen en een schitterend hof. Dat is werkelijk spijtig, want hij is verder zeer intelligent en beschikt over niet-geringe kwaliteiten.’

Ook over het verleden van de Republiek kan Voltaire onderhoudend schrijven. Natuurlijk gaat zijn bewondering vooral uit naar gelijkgezinden in de strijd tegen het bijgeloof, zoals ‘de goeie Balthasar Bekker’, de protestantse theoloog die in de zeventiende eeuw grote ophef veroorzaakte met zijn Betoverde wereld, waarin hij zich verzette tegen tovenarij en het geloof in heksen, duivels en demonen.

Jan Pieter van der Sterre (samenstelling en vertaling)
Voltaire en de Republiek. Teksten van Voltaire over Holland en de Hollanders
550 p. Atlas, euro 39,50

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Voltaire over de Republiek
Voltaire over de Republiek
Recensie

Voltaire over de Republiek

Wat maakt de Franse schrijver Voltaire (1694-1778) klassiek? Een origineel denker kan hij niet genoemd worden, veeleer een popularisator van andermans ideeën. Het geheim van Voltaire schuilt niet zozeer in zijn spectaculaire leven, ook al spreekt dat nog steeds tot de verbeelding. Het is ook niet dat hij over alles (filosofie, theologie, literatuur, geschiedenis) schreef....

Lees meer
Artikel

De voorronde van de Grote Geschiedenis Quiz 2006

Het is tijd voor de voorronde van de jaarlijkse Grote Geschiedenis Quiz. Traditiegetrouw wordt deze georganiseerd door Historisch Nieuwsblad, de Volkskrant, en het televisieprogramma Andere Tijden. Voor het eerst kunnen lezers van Historisch Nieuwsblad meedoen aan de voorronde en zich zo kwalificeren voor de finale. SpelregelsIn deze voorronde moet u 25 vragen beantwoorden op het...

Lees meer
Artikel

Suriname wil archieven terug uit Nederland

In Suriname kijkt men reikhalzend uit naar de oplevering van een nieuw archiefgebouw in 2008. De regering wil dan Surinaams archiefmateriaal dat nu in Nederland is opgeslagen, terugbrengen naar Suriname. ‘Een groot deel van ons archief ligt in Nederland,’ zegt minister van Binnenlandse Zaken Maurits Hassankhan, ‘bijna al het materiaal van voor 1845. Die archieven...

Lees meer
Artikel

Lot van verdreven Duitsers blijft een taboe

Veel Duitsers vinden de Bund der Vertriebenen, die ijvert voor de belangen van na de oorlog uit Oost-Europa verdreven Duitsers, een gevaarlijke organisatie. Maar de Bund vaart al jarenlang een gematigde koers. door Antoine Verbij/ Berlijn Een fanatieke kern van de vijftien miljoen Duitsers die rond 1945 uit de voormalige rijksgebieden in het oosten van...

Lees meer
Artikel

Afluisterprogramma herinnert Democraten aan Nixon-jaren

Democraten in de Verenigde Staten vergelijken het afluisteren van Amerikaanse burgers zonder gerechtelijk bevel met praktijken uit de Nixon-jaren. Het is maar de vraag of ze daarvan bij de verkiezingen zullen profiteren. Pieter van Os/ Washington Op Capitol Hill is de historische analogie deze dagen niet van de lucht. Senator Durbin schuwde de vergelijking met...

Lees meer
Artikel

Staatssecretaris wil meer aandacht voor Tweede Wereldoorlog

Nu de getuigen van de Tweede Wereldoorlog aan het uitsterven zijn, wordt het behoud van archiefstukken, monumenten en historische plaatsen belangrijker, vindt staatssecretaris Ross-Van Dorp van Volksgezondheid Welzijn en Sport. Ook wil zij meer aandacht voor de oorlog in het onderwijs. Dat nog maar 51 procent van de Nederlandse bevolking aan de Tweede Wereldoorlog denkt...

Lees meer
Artikel

Huub Wijfjes schrijft geschiedenis VARA

Mediahistoricus Huub Wijfjes, verbonden aan de masteropleiding journalistiek van de Rijksuniversiteit Groningen, kreeg van de VARA het verzoek de geschiedenis van de omroep te schrijven. Dat moet uitmonden in een multimediaal project over het roemrijke verleden van de rode vereniging. Mediahistoricus Huub Wijfjes (1956) zal zich vanaf de zomer drie jaar vol enthousiasme storten op...

Lees meer
Artikel

Twijfel over liberale kandidaat met bier en jenever weggespoeld

In Electorale cultuur en politieke oriëntatie. Verkiezingen in Gelderland 1888-1940 onderzoekt Ron de Jong het functioneren van de democratie in Arnhem, Doetinchem en Tiel. In de laatste gemeente was het persoonlijke netwerk van de kandidaten vaak belangrijker dan politieke overtuiging. En nog steeds bepaalt groepsgevoel het stemgedrag, zegt Lammert Dijkstra, lijsttrekker van Pro Tiel. De...

Lees meer
Artikel

De Stelling

‘Het is hypocriet om David Irving te vervolgen wegens Holocaustontkenning en tegelijkertijd de cartoonrellen te veroordelen.’ James Kennedy:‘Het zijn twee geheel verschillende vormen van protest, en dus moeilijk te vergelijken. Dat neemt niet weg dat het, naar mijn mening, duidelijker en consistenter zou zijn als ieder mens straffeloos zou kunnen zeggen wat hij of zij...

Lees meer
Artikel

Nederlandse burgemeesters machteloos tegenover Duitse maatregelen

De Nederlandse burgemeesters, die mei 1940 werden verrast door de Duitse inval, konden nauwelijks invloed uitoefenen op de gebeurtenissen in de eerste periode van de Duitse bezetting. Dat blijkt uit het onderzoek dat op vrijdag 3 maart tijdens de studiedag ‘Openbaar bestuur in het eerste oorlogsjaar’ aan de Vrije Universiteit werd gepresenteerd. door Shirley Haasnoot...

Lees meer
Artikel

Gezien

Tentoonstelling door Marieke Prins Goud, véél goud In de Nieuwe Kerk verwacht je eeuwenoud, metershoog, kostbaar en uniek. De tentoonstelling Indonesia stelt niet teleur. Het bloedrode doek dat de expositie inluidt is dertig meter hoog. Ook de bamboeplanten ervoor zijn zo uit de kluiten gewassen dat je je nietig voelt als je ernaast staat. De...

Lees meer
Artikel

De Stelling

Uruzgan wordt voor Nederland een nieuw Srebrenica. Anton van Hooff: ‘Nee, zo’n militaire afgang zal het ditmaal niet worden. De Nederlandse legerleiding wil juist graag bewijzen dat onze strijdmacht de les van “Srebrenica” heeft geleerd. Dat onze soldaten echt kunnen knokken. Er is een behoefte om stoer te doen: zie het optreden van chef-staf Dick...

Lees meer
Loginmenu afsluiten