Home Sebastian Haffner als historicus

Sebastian Haffner als historicus

  • Gepubliceerd op: 8 juli 2009
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Dieuwke Teerstra

De positie van Sebastian Haffner als historicus was altijd omstreden. Het symposium De journalist als historicus, dat 9 november jongstleden ter ere van de Duitse schrijver werd gehouden, bracht daar geen verandering in.


door Dieuwke Teertstra

‘Die Thesen sollen Leute zum denken ansetzen, nicht zum wissen.’ Zo omschreef Oliver Pretzel, de zoon van Haffner, de waarde van het werk van zijn vader. Pretzel ontving tijdens het symposium in de Duif in Amsterdam het eerste exemplaar van het boek Kanttekeningen van een rationele profeet, een bundeling van stukken van de hand van Haffner, waarmee uitgeverij Mets & Schilt haar verzameld werk van de schrijver completeerde.

Haffner, wiens echte naam Raimond Pretzel was, emigreerde eind jaren dertig naar Engeland. In 1954 keerde hij terug naar Duitsland. Hij werkte als journalist en publiceerde over de Duitse geschiedenis. In korte lezingen werden verschillende aspecten van zijn leven en werk belicht door Jan Blokker, Frits Boterman en Hubert Smeets. Daarin stond het thema dat de organisatoren het symposium hadden meegegeven, ‘De journalist als historicus’, centraal. Want hoewel zowel journalisten als historici graag op Haffner zouden willen lijken, aldus Blokker, is het vrijwel onmogelijk om hem bij een van deze groepen in te delen.

Haffner, volgens Smeets ‘een messcherpe analist van het verleden, maar een drieste voorspeller van de toekomst’, was als historicus in staat de geschiedenis in overzichtelijke partjes aan zijn lezers te presenteren, maar liet zich door de journalist in hem meeslepen door zijn eigen tijd. Haffners beschrijving van de Duitse geschiedenis is nooit zonder persoonlijk element, en Haffners alom geroemde schrijfstijl kan volgens Boterman niet verbloemen dat zijn werk fundamentele verklaringen voor gebeurtenissen in het Derde Rijk mist. Wel was Haffner in staat clichés onderuit te kegelen en vragen te stellen waar anderen zich in zijn tijd niet aan waagden.

Het is uiteindelijk niet verwonderlijk dat veel historici hem nooit her- of erkend hebben als collega. Haffner zelf zou van deze conclusie niet hebben opgekeken, zo liet zijn zoon in de slotrede merken. Volgens hem heeft zijn vader nooit een historisch werk geschreven, maar wilde hij met zijn artikelen juist provoceren en discussie losmaken. In die opzet blijkt Haffner, anno 2007, nog steeds geslaagd.

Het tiendelige Verzameld Werk van Sebastian Haffner, uitgegeven door Mets & Schilt, is tot en met 22 maart 2008 te verkrijgen voor € 199,00 in plaats van € 232,50.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer