Anton van Hooff:
‘Er is geen belachelijker lied dan het Wien Neêrlands bloed dat lange tijd als ons volkslied fungeerde. Het bezingt de zuiverheid van het bloed dat “van vreemde smetten vrij door de ad’ren stroomt”. Maar als het ergens een ratjetoe van genen is, dan wel in de delta van Rijn, Maas en Schelde waar van alles is aangeslibd.
Het geeft te denken dat je trots zou moeten zijn op uitwendigheden als ras en land. Natuurlijk bestaat er zoiets als identificatie met de Heimat, een veel beter woord dan “vaderland”. Die Heimat of “bakermat” omvat diverse sferen: je ouderlijk huis, straat, buurt, wijk, geboorteplaats, provincie, land en werelddeel. Waarom het land meer loyaliteit zou moeten opeisen dan die andere Heimaten ontgaat me geheel. Het enige wat ons Nederlanders onderscheidt van het buitenland is de Nederlandse taal, en die delen we dan nog met de Vlamingen.
Bovendien schaam ik me er tegenwoordig in het buitenland voor Nederlander te zijn. De laatste keer dat Nederland internationaal gunstig in het nieuws kwam was in april 2002, toen Nederland euthanasie wettelijk sanctioneerde. Sindsdien komen “wij” alleen in het nieuws als moskeeverbranders, verbanners van Hirsi Ali en gekken die een partij voor de dieren in het parlement halen.’
Ruth Oldenziel:
‘Na de Tweede Wereldoorlog waren er in de Verenigde Staten allerlei initiatieven om Amerikanen te stimuleren trots te zijn op hun geschiedenis en identiteit. Zo initieerde de Amerikaanse overheid tussen 1947 en 1949 een reizende tentoonstelling, de zogenaamde Freedom Train. Hierin werden de belangrijkste documenten uit de Amerikaanse geschiedenis getoond, van de originele grondwet en onafhankelijkheidsverklaring tot de beroemde vlag van Iwo Jima. Deze en vele andere initiatieven beleefden hun hoogtepunt tijdens de Koude Oorlog, toen de loyaliteit van het Amerikaanse volk voor velen ter discussie stond.
Dit geeft aan dat de nadruk van politici op nationale verbondenheid vooral voorkomt als men – een deel van – de eigen onderdanen niet meer vertrouwt. De leus “trots zijn op Nederland” is feitelijk welbegrepen codetaal. Het suggereert insluiting van alle Nederlanders, zolang zij zich maar zouden willen inspannen om Nederlander te zijn. Maar door Verdonks optreden in onder meer de affaire rond de dubbele paspoorten, weten we dat ze in werkelijkheid een groep Nederlanders wil uitsluiten.
Identificatie met onze nationale symbolen leidt bovendien niet automatisch tot een volledig gerespecteerd staatsburgerschap, zo leert de geschiedenis ons. De Nederlandse Joden waren voor de Tweede Wereldoorlog zeer Oranjegezind; dit heeft hen echter geen enkele bescherming opgeleverd.’
James Kennedy:
‘Ik kan me voorstellen dat, op bepaalde momenten van de geschiedenis, gepaste trots op het eigen land een bevolking vooruit kan helpen. Zo heeft de nationale trots binnen de Baltische staten bijgedragen aan de beëindiging van de onderdrukking door het Sovjetrijk en de totstandkoming van onafhankelijke republieken. De nationale trots heeft in dat geval een positieve inhoud: er zit een programma van emancipatie in.
Zo was het ook begrijpelijk, en niet alleen benauwend, dat er in het Nederland van na ’45 een sterk oranjegevoel heerste. Het hielp de bevolking er weer bovenop te komen. Ook het soms irritante, want vaak zelfgenoegzaam uitgedragen, gevoel van eigenwaarde van Nederlanders in het meer recente verleden – het idee van “wat hebben wij het in Nederland toch goed voor elkaar” – leidde tot het positieve idee dat Nederland de wereld iets te bieden had. Daardoor ontstond er een open houding tegenover Europa en de rest van de wereld.
Maar bij de nationale trots die Rita Verdonk voor ogen staat zie ik die constructieve inhoud niet. Die slaat vooral aan bij mensen die onzeker zijn over de toekomst. De nationale trots van haar “beweging” leidt tot het soort nationalisme dat niets positiefs te bieden heeft aan de buitenwereld.’
