Alle artikelen
‘Ongelooflijk.’ Hoofdschuddend kijkt Harco Gijsbers van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) naar zijn computerscherm. ‘Ik ben al jaren in zwart-wit met de oorlog bezig, maar nu heb ik opeens kleur op mijn scherm.’ Zijn beeldscherm toont een onbezorgde zomerdag aan het strand van Scheveningen tegen een strakblauwe hemel. Alleen de twee Duitse soldaten die op de rug zijn gefotografeerd doen vermoeden dat de foto tijdens de oorlog is genomen. Fotograaf Alphons Hustinx legde deze en vele andere momenten uit het dagelijks leven van Nederland tijdens de bezetting vast. De ongeveer 1500 kleurenfoto’s van Hustinx zijn slechts een klein deel van het enorme aantal dat is opgenomen in een nieuw digitaal fotoarchief: Beeldbank WO2.
Deze beeldbank is opgezet in het kader van het programma ‘Erfgoed van de Oorlog’ van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Veertien instellingen hebben hun fotocollecties gedigitaliseerd en aan de nieuwe beeldbank aangeboden. Het beheer van de 165.000 beelden, waarvan 5000 affiches, is in handen van het NIOD. Ook het Rijksmuseum en Spaarnestad Photo zullen in de toekomst hun collecties foto’s en afbeeldingen uit de oorlog aan de beeldbank toevoegen. Een pronkstukje dat binnenkort al te zien is, is een zeldzame collectie tekeningen uit Nederlands-Indië ten tijde van de oorlog.
De website biedt uitgebreide zoekfuncties, waar een breed publiek mee uit de voeten kan. Men kan bijvoorbeeld zoeken op trefwoord of plaatsnaam, maar ook een algemene periodisering als ‘hongerwinter’ levert een flink resultaat op. Scholieren kunnen gratis een afbeelding downloaden voor hun werkstuk. Voor wie een mooi kiekje van de bevrijding op de schoorsteenmantel wil: met één muisklik zit er een foto met hoge resolutie in uw winkelwagentje.
Het doel van Beeldbank WO2 is een zo volledig mogelijk beeld van Nederland tijdens de oorlog te bieden en zo de herinnering levend te houden. Voorheen was er veel weerstand bij musea en fotoarchieven om deelcollecties af te staan. Dankzij de digitalisering blijven de foto’s nu wel in eigen beheer, maar zijn ze via één centrale website te raadplegen en te bestellen. De vaak kwetsbare foto’s zijn allemaal op hoge kwaliteit gedigitaliseerd, en hoeven niet telkens weer onder een scanner gelegd te worden.
In de toekomst verwachten de initiatiefnemers ook met de grote oorlogsmusea in het buitenland – denk aan het Imperial War Museum te Londen – een gebruiksovereenkomst te sluiten. In dergelijke musea zijn nog talloze foto’s van Nederland te vinden, gemaakt door (Duitse) militairen. Deze foto’s zijn veelal gecensureerd en leveren een heel ander type beeld op dan de grote hoeveelheid amateurbeelden uit de Nederlandse collecties.
In Nederland konden talloze amateurs blijven fotograferen zonder dat er censuur toegepast werd. Pas vanaf november 1944 stelden de Duitsers een verbod in op het maken van buitenopnamen, om te voorkomen dat foto’s in geallieerde handen zouden kunnen vallen. De amateurbeelden van de directe gevolgen van de bezetting zijn indrukwekkend: onscherp vanachter een gordijn gefotografeerde razzia’s, geheime opnamen van het oppakken van Joden, foto’s van standrechtelijke executies.
Naarmate de oorlog verstreek nam het aantal beelden af. Papier was schaars, evenals ander fotomateriaal. En elke fotograaf hield er rekening mee dat het ultieme fotomoment nog moest komen: de bevrijding.
www.beeldbankwo2.nl
Hoeker en galjoot
Over de VOC valt zoveel te vertellen dat een website over haar geschiedenis een must is. Deze site heeft in een database de namen en beschrijvingen van zo’n 2000 VOC-schepen opgenomen. De handelsposten zijn beschreven en van een kaartje voorzien. Ook handig is de verklarende woordenlijst, want in geen enkel vakgebied circuleren zoveel vaktermen als in de scheepvaart.
www.vocsite.nl
Poldergeschiedenis
Deze website geeft een overzicht van de geschiedenis van Flevoland. De eerste bewoners van het moeraslandschap in de Nieuwe Steentijd komen aan bod, de vissers en polderwerkers, maar ook de pioniers op het nieuwe land. Bezoekers kunnen in de uitgebreide database zoeken naar archiefstukken, kranten, bodemvondsten, objecten en beelden.
www.nieuwlanderfgoedcentrum.nl
Gevelstenen
Ze willen nog weleens aan de aandacht ontsnappen, maar wie de tijd neemt omhoog te kijken, kan veel mooie gevelstenen ontdekken. Deze website geeft een overzicht van de Amsterdamse gevelstenen, gerangschikt op straatnaam. De site biedt informatie over de geschiedenis van de gevelstenen en over de restauratie, en geeft verwijzingen naar relevante literatuur.
www.amsterdamsegevelstenen.nl
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Bezettingsjaren in kleur
‘Ongelooflijk.’ Hoofdschuddend kijkt Harco Gijsbers van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) naar zijn computerscherm. ‘Ik ben al jaren in zwart-wit met de oorlog bezig, maar nu heb ik opeens kleur op mijn scherm.’ Zijn beeldscherm toont een onbezorgde zomerdag aan het strand van Scheveningen tegen een strakblauwe hemel. Alleen de twee Duitse soldaten die...
Zwaar behaard, maar zorgzaam
Ongeveer 30.000 jaar geleden waren er niet alleen verschillende culturen in Europa, maar zelfs verschillende mensensoorten. De Neanderthaler was er het eerst, rond 150.000 v.Chr. De Homo sapiens, onze voorouder, kwam pas rond 40.000 v.Chr. vanuit Afrika naar Europa. Hier moet hij de Neanderthaler ontmoet hebben. Deze menssoort was beresterk en had zware wenkbrauwen. Seks...
Afdalen in de hel van Srebrenica
‘Een mensenpakhuis’ noemt Selma Leydesdorff het stadje Srebrenica in haar boek over de vrouwen die getuigen en slachtoffers waren. Nederlandse blauwhelmen bewaakten de safe area, die in het begin van de Bosnische oorlog (1992) korte tijd in Servische handen was geweest, maar daarna juist een wijkplaats werd voor moslims uit de wijde omgeving. Het pakhuis...
Iedereen was bij de Shoah betrokken
De geschiedschrijving over de Holocaust is bijna niet meer te overzien, vooral door de explosieve groei van de regionale en lokale studies die na de val van de Muur en de opening van de Oost-Europese archieven zijn verschenen. Het historische beeld van de gecentraliseerde massamoord is in deelstudies uiteengevallen en vergruisd geraakt. Samenvattende studies verschijnen...
Signalementen
‘Signalementen’ sluit aan bij het dossier in dit nummer: uitsluitend boeken over de Tweede Wereldoorlog. Antony BeevorKreta 1941-1945407 p. Ambo, € 29,95Antony Beevor verwierf internationale bekendheid met zijn boeken over de strijd om Stalingrad en Berlijn tijdens de Tweede Wereldoorlog. Moderne krijgsgeschiedenis met veel aandacht voor het leed en de heldendaden van soldaten. Al in...
‘De nazi’s dachten als kolonialen’
Het is de taak van Duitsland om de leiding in Europa over te nemen, zei jurist en nazisympathisant Carl Schmitt in april 1939. De Volkenbond had afgedaan en daarom moest Duitsland de regio nieuwe stabiliteit geven. ‘Die manier van denken lag aan de basis van de Duitse gebiedsuitbreidingen,’ zegt de Engelse historicus Mark Mazower, die...
Krachtwijken nieuwe kans voor opbouwwerker
Het kabinet wil samen met burgers achterstandswijken veranderen in krachtwijken. Dat opent nieuwe perspectieven voor een bedreigde beroepsgroep: de opbouwwerkers. Wie kent hem nog? Met spijkerjasje, gympen en zware shag mobiliseerde de opbouwwerker in de jaren zestig en zeventig de bewoners van grote stadswijken om hun leefomgeving te verbeteren en de maatschappij te veranderen. Hij...
‘Handen af van 4 mei’
Staatssecretaris Bussemaker van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wil allochtonen meer betrekken bij de jaarlijkse herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog. In het verlengde hiervan lag de stelling van deze maand: ‘Het is onzin om de 4 mei-herdenking in te zetten voor de integratie van nieuwe Nederlanders.’ Het merendeel van de lezers van Historisch Nieuwsblad is het...
‘Indonesië was Nederlands gebied, de regering verdedigde haar rechten’
Overlevenden van de Nederlandse militaire aanval op het Indonesische dorp Rawagede in 1947 eisen geld van de Nederlandse staat. Als het aan de lezers van Historisch Nieuwsblad ligt, maken zij weinig kans. Slechts 41 procent van de 390 forumdeelnemers van deze maand reageert positief op de stelling ‘Nederland moet de slachtoffers van de Politionele Acties...
‘Engelsen willen er niet aan dat de Republiek hen de baas was’
De Britse historica Lisa Jardine geeft op 4 december op uitnodiging van Historisch Nieuwsblad en de Koninklijke Bibliotheek een lezing over Constantijn Huygens. Die vormde tijdens het bewind van stadhouder-koning Willem III een belangrijke schakel tussen Nederland en Engeland. Volgens Jardine legden Nederlanders de basis voor het Engelse wereldrijk. In de Koninklijke Bibliotheek...
‘Bouwfraude niet te voorkomen’
De gemeente Alphen aan den Rijn is voor miljoenen euro gedupeerd door frauduleuze bouwbedrijven. Niets nieuws, zo blijkt uit onderzoek van Geert Medema naar het stedelijk bouwbedrijf in Holland in de achttiende eeuw. Toen in 1770 in Haarlem een nieuw armenhuis werd opgeleverd, bleek dat de aannemers broddelwerk hadden verricht. De fundamenten waren te dun...
‘De kredietcrisis laat zien dat het socialisme nog lang niet dood is.’
‘De kredietcrisis laat zien dat het socialisme nog lang niet dood is.’ Anton van Hooff: ‘De huidige crisis in het neoliberale marktdenken is enkel een bevestiging van wat ik al dacht. Namelijk dat de mens geen homo economicus is die op een markt altijd rationeel handelt, zoals sommige Verlichtingsdenkers hebben betoogd. We weten nu dat...
