Alle artikelen
Op 24 oktober 2005 overleed Rosa Parks, een icoon van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. De gebeurtenis die haar tot dat icoon maakte vond plaats op 1 december 1955 in Montgomery, Alabama. In die jaren was het openbaar vervoer in de zuidelijke staten van de Verenigde Staten gesegregeerd.
In de stadsbussen van Montgomery betekende dat dat de eerste vier rijen zitplaatsen alleen voor blanken waren bestemd. Op de middelste rijen mochten zwarten zitten, mits die stoelen niet nodig waren voor blanke passagiers. Op die 1e december gaf de chauffeur vier zwarten in de middensectie, onder wie Parks, opdracht om hun zitplaats af te staan aan blanke passagiers. Alleen Parks weigerde. De chauffeur dreigde met arrestatie. Dat moest dan maar, zei Parks.
Meer lezen over de strijd om burgerrechten in Amerika? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
De arrestatie van Parks, een prominent lid van de lokale afdeling van de National Association for the Advancement of Coloured People (NAACP), leidde vrijwel direct tot een goed georganiseerde boycot van de bussen in Montgomery. Daarom is wel geopperd dat Parks’ heldhaftige daad van verzet wellicht minder spontaan was dan vrijwel iedereen toen dacht en nu denkt.
Parks heeft altijd ontkend dat haar daad van burgerlijke ongehoorzaamheid deel was van een vooropgezet plan
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Door zich te laten arresteren zette Parks een uitstekend voorbereide campagne in gang van de NAACP en de lokale burgerrechtenbeweging onder leiding van de jeugdige baptistische dominee Martin Luther King. Parks heeft altijd ontkend dat haar daad van burgerlijke ongehoorzaamheid deel was van een vooropgezet plan. Ze verklaarde dat ze er schoon genoeg van had om vernederd te worden.
Segregatie in het openbaar vervoer
Begin februari 1956 startte de burgerrechtenbeweging een gerechtelijke procedure tegen de segregatie van het openbaar vervoer. Ruim negen maanden later, op 13 november 1956, verklaarde het Hooggerechtshof dat de scheiding van blank en zwart in het openbaar vervoer in strijd was met de Grondwet. Daarmee was een belangrijke overwinning geboekt in de strijd voor burgerrechten voor zwarten en had Martin Luther King zijn naam gemaakt.
Aan de busboycot kwam op 21 december 1956 een einde. Al die maanden was er op grote schaal geweld gebruikt tegen de zwarte gemeenschap in Montgomery. Er werden bommen gegooid, kerken in brand gestoken en huizen beschoten. Rosa Parks vertrok een jaar later uit Montgomery en belandde uiteindelijk in Detroit.
Daarmee is de vraag nog niet beantwoord of Parks’ weigering om op te staan voor een blanke deel was van een vooropgezet plan. Zeker is dat Parks lang niet de eerste zwarte passagier was die weigerde op te staan. Dat kwam regelmatig voor en leidde altijd tot arrestatie.
Claudette Colvin was Rosa Parks voor
Op 2 maart 1955 weigerde een 15-jarig zwart meisje, Claudette Colvin, haar plaats af te staan. Haar zaak kreeg nationale aandacht en leek te leiden tot omvangrijke protesten. Na haar arrestatie bleek zij echter zwanger van een veel oudere man, die niet haar echtgenoot was.
Dat was voor de zeer religieuze zwarte gemeenschap reden haar zaak te laten rusten. Men was op zoek naar een symbolisch persoon die vrij was van enige smet. Een paar maanden later weigerde opnieuw een zwarte teenager op te staan. Ook zij werd niet geschikt bevonden, naar men zei omdat haar vader aan de drank was.
Rosa Parks en de NAACP
Tegen deze achtergrond ligt het voor de hand dat de zeer godsdienstige en onberispelijke Parks, actief in de NAACP, de ideale symboolfiguur was. Het is mogelijk dat Parks wist dat haar weigering om op te staan zou leiden tot een omvangrijke protestactie; het is echter even goed mogelijk dat zij dat niet wist.
Het lijkt mij op z’n minst zeer waarschijnlijk dat ze een vermoeden had van de gevolgen. Zeker is dat de protestbeweging uitstekend was voorbereid. Ook in dit geval is de geschiedenis op een toch lichtelijk verontrustende wijze complexer dan zij op het eerste gezicht leek te zijn.
Hoe spontaan was de verzetsactie van Rosa Parks?
Op 24 oktober 2005 overleed Rosa Parks, een icoon van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. De gebeurtenis die haar tot dat icoon maakte vond plaats op 1 december 1955 in Montgomery, Alabama. In die jaren was het openbaar vervoer in de zuidelijke staten van de Verenigde Staten gesegregeerd. In de stadsbussen van Montgomery betekende dat dat de...
Slaven
De taal zit vol voetangels en klemmen. Dat zit ’m niet zozeer in de betekenis van woorden als wel in de gevoelswaarde die ze om wat voor reden dan ook wordt toegekend. Een vrouw was vroeger ‘mevrouw’ als ze van stand was, maar niet van adel. Een eenvoudiger wezen van het vrouwelijk geslacht heette ‘juffrouw’,...
De kunst van het brieven schrijven
De eetkamer was ingericht alsof er een diner op het punt van beginnen stond. Mooi servies van Limoges-porselein, glaswerk in een fraaie kleurencombinatie van blauw en cognac, ouderwets linnen. Boven de tafel hing een kostbare kroonluchter uit Murano. De hoge ramen boden uitzicht op het zware groen van augustus en twee ceders die de namen...
Big Bang
De historicus worstelt altijd met de vraag waar hij zijn verhaal moet beginnen. Wie bijvoorbeeld een geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog schrijft, kan niet van start gaan op 1 september 1939. Hij moet iets doen aan de voorgeschiedenis om duidelijk te maken waarom nazi-Duitsland op die dag Polen aanviel. Op welk moment moet hij die...
Vergeetachtig landschap
Op mijn reizen mag ik graag historische plaatsen aandoen. Niets oogt trivialer dan de heuvels bij Waterloo, de weiden bij Ieper, of het lullige stroompje dat de naam Boyne draagt. Ik heb er gestaan en me de legers verbeeld die elkaar bevochten, de kreten gehoord van de stervenden, het gedreun van de stukken geschut, het...
Geschiedenis voor uilskuikens
Het is een aardig idee: een wereldgeschiedenis voor mensen die niets van geschiedenis weten, maar bereid zijn zich de essentialia van de menselijke geschiedenis eigen te maken, mits dat niet al te veel moeite kost. Peter Haugen, de auteur van World History for Dummies, schrijft met nadruk dat geschiedenis leuk is en het best kan...
Opportunisme
De verleiding is groot wat na te pruttelen over het gedecideerde ‘nee’ van de Nederlandse bevolking tegen het grondwettelijk verdrag. In de Volkskrant schreef Jan Blokker het toe aan de historische Nederlandse neiging tot politiek isolement en regionalisme enerzijds en de behoefte alle handelskanalen open te houden aan de andere kant. Dat begon al bij...
Waan
Enige tijd geleden zei een prominent lid van de regering-Bush tegen een journalist dat kritiek de huidige Amerikaanse regering niet deert. Het bewind van de machtigste staat op aarde hoefde zich niets aan te trekken van de onaangename realiteit waar critici het over hadden; het was zo machtig dat het zijn eigen realiteit kon creëren...
Koperen keitjes
Toen ik in de Volkskrant las dat de Duitsers zich een beetje schamen over de nieuwe – Beierse – paus, deed dat me goed. Het was misschien geen representatieve steekproef die de correspondent had gehouden, maar toch is het een teken dat Duitsland is veranderd. Geleidelijk aan. De tijd heeft zijn werk gedaan. Maar ook...
Lievelingsverleden
In het recente verleden werd er door historici nog wel eens geklaagd over een gebrek aan historisch besef in Nederland. Daar is naar mijn idee nu geen reden meer voor. Dat ligt niet aan de Week van de Geschiedenis of het thema van de Boekenweek. Die beide fenomenen zijn niet de oorzaak van deze verheugende...
On-Nederlands
Zelden zo’n machteloos en nietszeggend bijvoeglijk naamwoord gezien als `on-Nederlands’. Niettemin wordt het sinds enige tijd te pas en te onpas gebruikt om gebeurtenissen en eigenschappen te omschrijven die aan een preciezere kwalificatie ontsnappen.Wie `on-Nederlands’ zegt, veronderstelt bij zichzelf en bij de ander een gedeeld begrip van wat Nederlands is. Indien de spreker van Nederlandse...
Beeldenstorm
In de nacht van 16 op 17 maart werd het laatste standbeeld van Franco (1892-1975) uit Madrid verwijderd. Het verbeeldde de dictator in zijn beste dagen, martiaal te paard gezeten. Het beeld werd eerst opgetakeld en vervolgens op een dieplader gezet met een witte doek eroverheen, alsof het elders weer onthuld zou worden. Er was...
