Alle artikelen
‘De kredietcrisis laat zien dat het socialisme nog lang niet dood is.’
Anton van Hooff:
‘De huidige crisis in het neoliberale marktdenken is enkel een bevestiging van wat ik al dacht. Namelijk dat de mens geen homo economicus is die op een markt altijd rationeel handelt, zoals sommige Verlichtingsdenkers hebben betoogd. We weten nu dat mensen niet zelden handelen op basis van hun emoties of instincten. Daarom heb ik de ontwikkelingen van de laatste decennia, waarbij meer en meer sectoren van de maatschappij aan de markt werden overgeleverd, steeds met grote scepsis beschouwd.
De opkomst van de “baasjes”, die de laatste vijftien jaar de dienst zijn gaan uitmaken in geprivatiseerde overheidsbedrijven en -instellingen, heeft geleid tot een klimaat van ongecontroleerde zelfverrijking. Het doet mij denken aan het optreden van de Hollandse regenten in de achttiende eeuw – de zogenoemde “Pruikentijd”. Deze regenten beheerden zorginstellingen, zoals weeshuizen, onder het mom van liefdadigheid. Intussen kenden zij zichzelf allerlei bonussen toe die in geen verhouding stonden tot hun prestaties.
Ik geloof in de sociaal-democratie en in het zogenoemde Rijnlands model: bepaalde sectoren, zoals gezondheidszorg, openbaar vervoer en onderwijs, zijn te belangrijk om aan de markt over te laten. Ik heb daarom nooit gedacht dat het socialisme dood was – als je daaronder tenminste het geloof in een sociale rechtsstaat verstaat, niet dat in een pamperende verzorgingsstaat.’
Ruth Oldenziel:
‘Dat is niet het geval. Ik zit nu in de Verenigde Staten en ik zie helemaal niets van een hernieuwde waardering van het socialisme. Het is juist opvallend dat zodra het socialisme hier wordt aangehaald, dit uitsluitend gebeurt om de mensen schrik aan te jagen. Het geloof in de kernwaarden van het kapitalisme – zoals eigen gewin, individualisme en eigen verantwoordelijkheid – is onder Amerikanen nog geheel intact.
De kredietcrisis wordt hier algemeen beschouwd als een afstraffing van de excessen op de markt, niet als het falen van het kapitalistische systeem op zich. Er vindt geen enkele fundamentele discussie plaats over klassieke socialistische idealen als herverdeling van de welvaart en solidariteit met de onderklasse. De oplossingen voor de crisis worden in een kapitalistische context gezocht. Zoals bij het op Keynes geïnspireerde vraagstuk in hoeverre je het tekort op de begroting mag laten oplopen om de economie aan te jagen.
Inderdaad heeft ook hier een feitelijke nationalisatie van kredietverleners plaatsgevonden, maar het woord nationalisatie wordt vermeden. Het ingrijpen van de staat wordt algemeen beschouwd als een tijdelijke noodmaatregel. Wat je nu ziet is dan ook slechts een aanpassing van de heersende ideologie van de vrije markt, met een nieuwe rol van de staat als laatste redmiddel.’
James Kennedy:
‘De mantra dat de vrije markt de oplossing vormt voor al onze problemen is duidelijk op zijn retour. En de roep om bescherming door de overheid is inderdaad groter dan voorheen. Maar dat betekent zeker niet dat we een terugkeer naar het socialisme meemaken. Op de langere termijn bezien vormen de huidige ontwikkelingen slechts de aanzet tot een slimmere vorm van kapitalisme. Zo zou er een vorm van toezicht op mondiaal niveau kunnen ontstaan, door een internationaal orgaan dat het wereldwijde kapitalistische stelsel in stand moet houden. Dat is geen socialisme, maar eerder een volgende stap binnen de ontwikkeling van het kapitalisme.
Bovendien is het belangrijk zich te realiseren dat het kapitalisme altijd met bepaalde vormen van beperkingen te maken heeft gehad. Er heeft altijd een zekere mate van regulering bestaan van de wijze waarop mensen hun geld verdienen. Vooral sinds de jaren dertig: denk aan de New Deal in de Verenigde Staten. In het naoorlogse Duitsland en Nederland is het kapitalisme afgeremd via het sociale-marktmodel. Corrigerende reacties op excessen hebben ook lange tijd plaatsgevonden: nog zeer recent is het bedrijfsleven in Amerika sterker gereguleerd als reactie op het Enron-schandaal van 2002. Maar dit valt allemaal niet onder mijn definitie van socialisme.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘De kredietcrisis laat zien dat het socialisme nog lang niet dood is.’
‘De kredietcrisis laat zien dat het socialisme nog lang niet dood is.’ Anton van Hooff: ‘De huidige crisis in het neoliberale marktdenken is enkel een bevestiging van wat ik al dacht. Namelijk dat de mens geen homo economicus is die op een markt altijd rationeel handelt, zoals sommige Verlichtingsdenkers hebben betoogd. We weten nu dat...
‘Eén soap vervangen door geschiedenis zou al prachtig zijn’
De Nederlandse televisie besteedt te weinig zendtijd aan geschiedenis. De programma’s die er zijn, laten te wensen over. Zo denkt de grote meerderheid van Historisch Nieuwsblad-lezers erover. In totaal hebben 331 lezers gereageerd op de stelling ‘Het geschiedenisaanbod op de Nederlandse televisie is onder de maat’. Maar liefst 79 procent is het daarmee eens; 14...
‘Mensen hebben duiding nodig’
De golf van verontwaardiging die opstak toen prinses Máxima in 2007 zei dat dé Nederlander niet bestond, is nog steeds niet helemaal gaan liggen. Auteurs Geert Mak, Jan Bank, Gijsbert van Es, René van Stipriaan en Piet de Rooy konden dan ook niet om de kwestie heen in hun boek Verleden van Nederland, dat samen...
Kerk heeft ‘morele verantwoordelijkheid’ tegenover Zuid-Afrika
Bijna vijfentwintig jaar deden de protestantse kerken in Nederland erover om hun banden met de Zuid-Afrikaanse pro-apartheidskerk los te laten. Dat schrijft Erica Meijers in haar proefschrift Blanke broeders – zwarte vreemden. ‘We hebben te lang op het verkeerde paard gewed,’ zegt Arjan Plaisier, scriba van de Protestantse Kerk in Nederland. Toen in 1948 in...
‘Het is terecht dat het radicale actiewezen uit de jaren tachtig aan de kaak wordt gesteld.’
‘Het is terecht dat het radicale actiewezen uit de jaren tachtig aan de kaak wordt gesteld.’ Anton van Hooff:‘Wat je nu ziet is een beginnende, nog primitieve historische discussie over de jaren tachtig. Wie was er goed en wie was er fout? Wat dat betreft – en enkel in dat opzicht – doet hij denken...
De canon zit echt goed in elkaar
‘Ik heb nog net de arrestatie van Karadzic erin kunnen verwerken,’ zegt historicus Han van der Horst. Hij heeft het over zijn nieuwste boek Een bijzonder land. Het grote verhaal van de vaderlandse geschiedenis. Elk hoofdstuk beslaat een venster van de Canon van Nederland. ‘De bedoeling van de Canon was dat iedereen ermee zou doen...
‘Meer luisteren naar de kiezer kan geen kwaad’
‘Bij het populisme is niet het volk aan de macht, maar de massa.’ Dat schrijft J.H. Krijger in een reactie op de stelling uit de Maarten!, het speciale zomernummer van Historisch Nieuwsblad. Die luidde: ‘Populisme vormt een bedreiging voor de parlementaire democratie.’ Van de ruim 295 mensen die op de stelling hebben gereageerd, is 56...
Nu Karadzic in Den Haag wordt berecht kan Nederland eindelijk het hoofdstuk Srebrenica afsluiten
‘Nu Karadzic in Den Haag wordt berecht kan Nederland eindelijk het hoofdstuk Srebrenica afsluiten’ [Anton van Hooff] ‘Nee. Karadzic komt in Den Haag geen verantwoording aan Nederland afleggen, maar aan een internationaal strafhof. Dat het proces toevallig in Den Haag plaatsvindt, veroorzaakt bij Nederlanders ten onrechte een gevoel van voldoening. Zoals deze omstandigheid bij de...
Zwitsers tunnelvisioen blijft een droom
Al meer dan 125 jaar doet de Gotthard-tunnel het hart van de Zwitsers sneller kloppen. Met een station op 800 meter diepte willen architecten een nieuw hoofdstuk toevoegen aan de Gotthard-mythe. Maar de politiek ligt dwars. Voor de Zwitsers is de Gotthard-tunnel wat de Afsluitdijk is voor Nederlanders: een symbool van nationale vindingrijkheid, ondernemerschap en...
‘Boycotten kan simpelweg niet’
‘Een land moet in eerste instantie kijken of zijn belangen niet te veel worden geschaad. Daarna is er plaats voor het geweten,’ schrijft J.C.T.H. Quik. Hij is het dan ook niet eens met de stelling van vorige maand. Die luidde: ‘In de Nederlands-Chinese betrekkingen hadden niet de economische belangen, maar de mensenrechten centraal moeten staan.’...
Had Bush maar van koning Jugurtha geleerd
De Verenigde Staten lijken op Athene en de Spartaanse samenleving had wel iets weg van de Sovjetmaatschappij. Volgens historicus Fik Meijer is de klassieke oudheid geen ver-van-ons-bedshow. ‘De Atheense geschiedenis doet denken aan wat er nu gebeurt in de Verenigde Staten,’ zegt Fik Meijer, emeritus hoogleraar oude geschiedenis van de Universiteit van Amsterdam....
‘Fietsen helpt bij inburgering’
De fiets was in de eerste helft van de twintigste eeuw een middel om van ruwe arbeiders fatsoenlijke Nederlanders te maken. Met hetzelfde doel worden tegenwoordig allochtonen gestimuleerd om te fietsen. Toen arbeiders eind negentiende, begin twintigste eeuw meer vrije tijd kregen, bestond in elitaire kring angst dat zij die zouden verbeuzelen op straat of...
