Alle artikelen
In de universitaire wereld was de afgelopen 125 jaar weinig plaats voor politiek. Ook nu nog worden politieke boodschappen uit de universiteit geweerd.
door Bas Kromhout
Politiek hoort niet thuis op de universiteit. Die gedachte heeft sinds het derde kwart van de negentiende eeuw stevig postgevat in Nederland, zo blijkt uit de bundel Stille wijkplaatsen? Politiek aan de Nederlandse universiteiten sedert 1876, onder redactie van L.J. Dortman en P.J. Knegtmans. Uitzondering was de Vrije Universiteit, waar wetenschap nadrukkelijk in een levensbeschouwelijk kader werd bedreven. Maar ook daar werd in de loop van de twintigste eeuw de invloed van religie en politiek teruggedrongen.
Deze apolitieke houding is vanouds het sterkst in de natuurwetenschappen, met hun door en door positivistische methoden. Daarentegen waren ‘zachte’ vakken, die hun wetenschappelijkheid vaak nog moesten bewijzen, soms kwetsbaar voor politieke bijbedoelingen. Zo schrijft Barbara Henkes over volkskundigen in de jaren dertig en veertig die in extreem-rechts vaarwater terechtkwamen, en memoreert Piet de Rooy het linkse oproer van studenten sociologie en politicologie in de jaren zestig.
In beide gevallen ging het om minder geprofessionaliseerde vakken, aldus Knegtmans in Stille wijkplaatsen?. En hij voegt er nog een probleemgeval aan toe: de filosofie. ‘Waartoe dient de filosoof? Juist deze ongewisheid heeft een aanzienlijk deel van de Nederlandse filosofen ertoe bewogen zich als ideoloog op te werpen en zich als filosoof in de politieke arena te begeven.’
Hoewel het nergens wordt genoemd, hoort natuurlijk ook geschiedenis tot de watjes onder de wetenschappen. ‘Politiek betrokken studenten komen vaak van de historische faculteit,’ zegt Eelco Eikenaar (26), SP-raadslid in Groningen en tot voor kort zelf geschiedenisstudent. ‘Al valt de politieke interesse onder studenten me over het algemeen tegen.’
Volgens Eikenaar rust er nog steeds een taboe op politiek in de universiteit. Toen flyerende SP’ers tijdens de laatste gemeenteraadsverkiezingen van de Groningse campus werden weggestuurd, schreef hij samen met collega’s van het CDA en de ChristenUnie een open protestbrief aan het universiteitsbestuur. Eikenaar: ‘Politiek hoort juist thuis op een universiteit. Als je jonge mensen kritisch denkvermogen wilt bijbrengen, dan zou politieke meningsvorming daar een onderdeel van moeten zijn.’
Maar is het niet lovenswaardig dat een universiteit haar onafhankelijkheid bewaart door gekleurde boodschappen te weren? ‘Dan zou zij ook al die reclameborden moeten weghalen waarmee je in nu de gangen van de faculteiten wordt bestookt,’ schampert Eikenaar. ‘Ik vind het typisch dat academici zich zo afzijdig houden van de politiek. De universiteit staat niet los van de maatschappij.’
L.J. Dortman en P.J. Knegtmans, Stille wijkplaatsen? Politiek aan de Nederlandse universiteiten sedert 1876. Deel 2 in de serie Universiteit & Samenleving. 123 p. Verloren, € 12,00
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Lessen uit het verleden
In de universitaire wereld was de afgelopen 125 jaar weinig plaats voor politiek. Ook nu nog worden politieke boodschappen uit de universiteit geweerd. door Bas Kromhout Politiek hoort niet thuis op de universiteit. Die gedachte heeft sinds het derde kwart van de negentiende eeuw stevig postgevat in Nederland, zo blijkt uit de bundel Stille wijkplaatsen?...
Proefschriften
Privébad statussymbool RomeinenBadderen in eigen villa was in de Romeinse tijd een prijzige aangelegenheid. Zowel de aanleg als het gebruik van een eigen badcomplex kostte veel geld. Het bezit van een privébad gold dan ook als statussymbool, alleen weggelegd voor de toplaag van de samenleving. De baden waren niet alleen bestemd voor het lichamelijke welzijn...
Borduren tegen slavernij
Maatschappelijk betrokken burgers die in de negentiende eeuw vanuit ‘geloof, gevoel en geweten’ ageerden tegen sociale misstanden, veranderden de politiek ingrijpend. Morele issues werden politiek en omgekeerd, waardoor een ‘nieuwe politieke praktijk’ ontstond, zo stelt Maartje Janse in haar proefschrift De afschaffers. Publieke opinie, organisatie en politiek in Nederland 1840-1880. Rode draad in haar verhaal...
Historoscoop
Zitten in een hogesnelheidstrein terwijl het verleden voorbij flitst, dat is het effect van een bezoek aan de Historoscoop, de 23 minuten durende nieuwe multimediashow in het Limburgs Museum (Venlo). Een spectaculaire en overrompelende onderdompeling in de geschiedenis: van de jagers en verzamelaars via de eerste landbouwers, de Middeleeuwen en Spaanse overheersers naar het heden....
Websites
GezondheidsaffichesIn het Pools worden werklieden gewaarschuwd hun veiligheidskabel te dragen, een Engelse poster drukt TBC-patienten op het hart om een spuugbakje te gebruiken voor hun slijm. Het Universiteitsmuseum Amsterdam heeft een online-tentoonstelling van public health affiches van overal ter wereld. De affiches gaan over bedrijfs- en verkeersveiligheid en waarschuwen voor geslachtsziekten, tuberculose, kanker en tropische...
Who the hell is Andre Hazes
Hè jakkes, we moeten nog iets met Michiel de Ruyter, hebben ze waarschijnlijk verzucht in het Rijksmuseum. Weet je wat, we doen we iets met helden. In de Nieuwe Kerk, want die staat toch leeg in de zomer. Kunnen wij mooi wat spullen van zolder halen. En hé, we zetten een wassen beeld neer van...
Wollen badpakken
Gebreide badpakken voor mannen en vrouwen waren in de jaren twintig doodnormaal. Natuurlijk van eigen makelij, want confectiekleding was al wel te koop, maar voor het grote publiek nog een stap te ver. De Bijenkorf was toch vooral het mekka voor de duurdere dames en heren. Die bestelden hun japonnen en mantels ook bij een...
Websites
Utrechts studentenverzetTijdens de bezetting van 1940-’45 bleef de Universiteit Utrecht open, aanvankelijk met de belofte dat ‘er geen maatregelen om reden van ras of politieke overtuiging te vrezen waren’. In 1943 volgde echter al snel de verplichting een loyaliteitsverklaring te tekenen en werd het studentenverzet actiever. Belangrijke documenten en teksten uit deze tijd zijn verzameld...
Brandstapel
Een stomend kookpotje, een kat in een mandje. In het museumcafé zie je heksen van hun gezellige kant. De tentoonstelling zelf is veel enger. Een vrouw verandert er in een geraamte, een filmheks snijdt de kop van een vleermuis af. En dit is nog maar het gedeelte over heksen in media en populaire beeldvorming. Zwerkballen,...
Schuldbesef en schaamte
De Duitse historicus Joachim Fest (1926-2006) worstelde een leven lang met vragen rond schuld, schaamte en vertrouwen. Als biograaf van Hitler en vooral van Albert Speer trachtte hij het wezen van het kwaad aan te wijzen. Speer was het moeilijkste geval, want met hetzelfde gemak waarmee Speer Hitlers lieveling en bewapeningsminister kon worden, wentelde hij...
Leuke weetjes over Parijs
Nergens anders ter wereld kun je op televisie een openbare discussie zien over de moderne croissant, ligt vandaag de krant van morgen al in de kiosk, of zijn zoveel mensen bijgelovig als in Parijs, getuige de pagina’s advertenties van helderzienden. Ieder zijn eigen Parijs, ook voor de Engelse literatuurwetenschapper Andrew Hussey. Hij schreef een vuistdik...
Oorlogsberichten zijn notoir onbetrouwbaar
Krijgsgeschiedenis is terug van weg geweest. Oorlog is immers weer terug. Zelfs het Nederlandse leger doet in Uruzgan wat des legers is: vechten. Het nieuwste boek van Lendering past in de hernieuwde belangstelling voor de oorlog als een historische versneller. De schrijver neemt ongeveer veertig antieke oorlogshandelingen onder de loep, meest slagen te land of...
