Alle artikelen
Maarten van Rossem
144 p. Nieuw Amsterdam, € 12,50
Glashelder en fair betoog over het ongelijk van de hedendaagse populisten. Maarten van Rossem plaatst Fortuyn, Verdonk en Wilders in een historische en Europese context. Uitgebreid beschrijft hij de opkomst van deze populisten, waarin de media een grote rol speelden. Ook ontrafelt hij hun gedachtegoed. Over Wilders: ‘Wat Wilders beweert over de moslims in Europa, is aantoonbare nonsens. Waarom hoor je zo vaak: Wilders heeft een punt? Dat heeft hij niet. Hij maakt zijn kiezers bang met een fantoom.’ ‘Niet meer, maar juist wat minder democratie is het beste medicijn voor de crisis van de democratie,’ concludeert Van Rossem. ‘Beloof de burgers geen gouden bergen, maar leg ze zo helder mogelijk uit wat het “democratische tekort” is. Misschien begrijpen ze dan ook wat meer van het menselijke tekort.’
‘Ze zijn gek geworden in Den Haag.’ Willem Oltmans en de kwestie-Nieuw-Guinea
Wouter Meijer
157 p. Elsevier, € 14,95
Dit boek sluit aan bij het artikel over Nieuw-Guinea in dit nummer. Ook uit ‘Ze zijn gek geworden in Den Haag’ blijkt dat Nederland buitengewoon onhandig opereerde bij de overdracht van dit gebiedsdeel aan Indonesië. Willem Oltmans was een flamboyante journalist die na een ontmoeting met Soekarno in 1956 betrokken raakte bij de kwestie-Nieuw-Guinea. Oltmans pleitte ervoor dat Irian Barat (de Indonesische benaming van het gebiedsdeel) zo snel mogelijk werd overgedragen aan Indonesië. Hij kwam erdoor in conflict met Luns, de minister van Buitenlandse Zaken. Dit boek is een bewerking van de Utrechtse scriptie waarmee Wouter Meijer cum laude afstudeerde. Goed dat hij werkt aan een biografie van Oltmans, een van Nederlands meest interessante journalisten na de Tweede Wereldoorlog.
Door een Hollandse winter. De predikant, de hofdame en de revolutie van 1795
Caroline Hanken
190 p. Augustus, € 19,90
Goed geschreven en vooral mooi gecomponeerd. In de zomer van 1794 trekt het Franse leger de Nederlandse grens over en begint een bezetting die tegelijk ook een revolutie is: de Bataafse Omwenteling. In Zaltbommel houdt dominee Joost Gerard Kist een dagboek bij. Hij schrijft over de oplopende spanning: over de vreugde van de patriotten en de angst van het corrupte stadsbestuur. Dan valt de winter in. Door de strenge vorst kunnen de Fransen de bevroren rivieren oversteken. Zaltbommel wordt ingenomen. Tegelijkertijd ontvlucht een Franse hofdame met haar dochter Utrecht. Ze wil uit handen blijven van het Franse leger. Maar in Den Helder wordt ze gevangengenomen en ze wordt overgebracht naar Breda, waar terechtstelling dreigt. In Zaltbommel vindt een ontmoeting plaats met dominee Kist.
Indiëgangers. Verhalen van Nederlanders die naar Indië trokken
Ulbe Bosma
333 p. Bert Bakker, € 24,95
Tussen 1812 en 1962 vertrokken in totaal meer dan 300.000 Nederlanders naar voormalig Nederlands-Indië. Bijna een kwart van het nationale vermogen was in de Oost belegd en vrijwel iedereen had er destijds familie of vrienden. De emigranten hoopten na vijftien of hooguit twintig jaar met een kapitaaltje weer terug te keren. Wie waren deze Nederlanders, uit welke delen van het land kwamen zij, en uit wat voor families? Wat bewoog hen om de beste jaren van hun leven in de tropen door te brengen? Ulbe Bosma, medewerker van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, kan voor het eerst antwoord op al deze vragen geven omdat hij gebruikmaakt van de uitgebreide database Historische Steekproef van de Nederlandse Bevolking, afgelopen jaren samengesteld door sociaal-historici.
De wijze koopman. Het wereldwijde onderzoek van Nicolaes Witsen
Marion Peters
520 p. Bert Bakker, € 39,95
Dit is geen biografie van de Amsterdamse burgemeester en VOC-bewindhebber Nicolaes Witsen. Marion Peters bestudeert het wetenschappelijke werk van deze uitzonderlijke regent. De wijze koopman is een bewerking van haar dissertatie Mercator Sapiens uit 2008. Witsen kon door zijn positie een aantal zeer grote onderzoeken op touw zetten. Buiten een enorme collectie curiositeiten resulteerde dit in een encyclopedisch werk over de scheepsbouw en een boek en kaart over Tartarije. Zonder patronage zou zijn onderzoek nooit van de grond zijn gekomen. Dankzij dit systeem van dienst en wederdienst ontwikkelde hij over de hele wereld een uitgebreid netwerk van informanten. Zijn inspanningen waren vooral gericht op de vergroting van de handel met Rusland en Azië. Het leverde hem de bijzondere vriendschap van tsaar Peter de Grote op.
Op gelijke voet. De geschiedenis van de belastingdienst
Tom Pfeil
591 p. Kluwer, € 67,95
Tom Pfeil, die in 1998 promoveerde op een studie over de overheidsfinanciën in de Bataafs-Franse tijd, werkt bij het Centrum voor Kennis en Communicatie van de belastingdienst. Op gelijke voet is een mooi uitgegeven, maar ook een heel duur boek. In de inleiding zegt de auteur het te betreuren dat de belastingdienst niet is opgenomen in de Canon van Nederland. Immers: ‘De geschiedenis van de belastingdienst, die in 1806 is opgericht, biedt een venster op de wording van het moderne Nederland.’ Maar had de belastingdienst het in dit geval niet iets leuker kunnen maken: een prettig geprijsde uitgave voor een breed publiek? Nu belandt de door Pfeil vergaarde kennis over de meest gevreesde instelling van Nederland alleen bij een kleine groep van specialisten.
De eerste familie. Terreur, afpersing en de geboorte van de Amerikaanse maffia
Mike Dash
405 p. De Arbeiderspers, € 24,95
Van de talloze studies die over de maffia zijn verschenen moet de Engelse historicus Mike Dash, die beroemd werd met De ondergang van de Batavia (2005), niets hebben. ‘Ze zijn samengesteld uit geruchten, verhalen van horen zeggen, wilde fantasieën en de eindeloos rondgepompte feiten van eerdere auteurs.’ Dash baseert zich op primaire bronnen, met name de gedetailleerde archieven van de Amerikaanse geheime dienst, waarvan de afdeling in New York de enige instantie was die de eerste maffiosi systematisch heeft bestudeerd. De dagelijkse rapportages van dit bureau tijdens de sleuteljaren van 1899 tot 1916 vullen 59 gigantische boekwerken van ruim duizend pagina’s per stuk. Bovendien hebben volgens Dash weinig boeken de vraag gesteld hoe de maffia precies in de Verenigde Staten is begonnen. De eerste familie doet dat wel.
Een keukenmeidenroman
Kathryn Stockett
493 p. Mistral uitgevers, € 19,95
Roman die zich afspeelt in het zuiden van de Verenigde Staten in de jaren zestig en die laat zien hoe de zwarte bevolking van Mississippi werd behandeld. Het was een tijd van segregatie, van verregaande discriminatie en van een bijna onoverkomelijke barrière tussen blank en zwart: aan zwarte vrouwen wordt wel de opvoeding van blanke kinderen toevertrouwd, maar niet het poetsen van het tafelzilver.
Meer historische fictie: In wonderland (239 p. Atlas, € 19,90) van Christine Otten is gebaseerd op de zogenoemde Rara-affaire uit 1994-1995, toen twee journalisten werden verdacht van betrokkenheid bij terroristische aanslagen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Signalementen boeken
Waarom is de burger boos? Maarten van Rossem144 p. Nieuw Amsterdam, € 12,50Glashelder en fair betoog over het ongelijk van de hedendaagse populisten. Maarten van Rossem plaatst Fortuyn, Verdonk en Wilders in een historische en Europese context. Uitgebreid beschrijft hij de opkomst van deze populisten, waarin de media een grote rol speelden. Ook ontrafelt hij...
In beeld: Korea
Zestig jaar geleden, op 25 juni 1950, viel communistisch Noord-Korea het zuiden binnen. Het conflict mondde uit in een uiterst bloedige oorlog waarin Noord-Korea en China streden tegen Zuid-Korea en een VN-troepenmacht, aangevoerd door de Verenigde Staten. Ook Nederland stuurde militairen. Van de 4748 soldaten kwamen er 121 om. Fotoverslag van een loodzware missie. Met...
Forum: ‘De partijen hadden duidelijke idealen’
‘Prachtige debatten tussen Lubbers en Van Mierlo en tussen Van Agt en Den Uyl,’ M.P.G.M. Hesseling denkt er met nostalgie aan terug. Hij hoort dan ook tot de 60 procent van de 156 lezers die het eens is met de stelling: ‘De polarisatie in de jaren zeventig was goed voor het politiek debat.’ Een veel...
Apartheid in Batavia
Het Nederlandse gouvernement in Indië creëerde bewust een soort apartheid tussen de Chinezen en de rest van de koloniale samenleving. De Chinese gemeenschap werkte hier vrijwillig aan mee. Dit contrasteerde met de assimilatie van Chinese immigranten in overige delen van Zuidoost-Azië. Chen Menghong concludeert dit in haar proefschrift De Chinese gemeenschap van Batavia, 1843-1865. Enkele...
Crisis en parlement
De Tweede Kamer wordt zelden betrokken bij de besluitvorming en controle rond crisissituaties. Uri Rosenthal beschrijft in het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2009 onder meer de parlementaire processen rondom de Watersnoodramp van 1953 en de moord op Pim Fortuyn. Omdat informatie niet of te laat beschikbaar kwam, boette het debat aan kwaliteit in. Slechts twee keer,...
Amerika wacht al honderd jaar op ziekenfonds
Op kerstavond nam de Amerikaanse Senaat een wet aan die tot de invoering van een algemene ziektekostenverzekering moet leiden. Eerder had het Huis van Afgevaardigden met een vergelijkbare wet ingestemd, zodat nu ook voor Amerika’s 47 miljoen onverzekerden een ziektekostenverzekering bijna binnen handbereik ligt. Het lijkt het eind te zijn van een hoofdpijndossier dat het...
Onderwijsplan wekt woede Franse historici
Op papier is het een kleine hervorming: Franse leerlingen met een bètapakket ¬– ‘Bac S’ oftewel baccalauréat scientifique – hoeven vanaf 2011 niet langer verplicht eindexamen te doen in histoire-géo: geschiedenis en aardrijkskunde. Ter compensatie krijgen ze meer verplichte lesuren geschiedenis in de voorlaatste klas en de mogelijkheid het vak in het eindexamenjaar alsnog als...
Joodse geschiedenislessen in de trein
Onder het motto ‘als het publiek niet naar de universiteit komt, dan brengen we de universiteit naar het publiek’ organiseert de Hebreeuwse universiteit van Jeruzalem in samenwerking met de Israëlische spoorwegen gratis geschiedenislezingen in de trein. Volgens initiatiefneemster Orit Sulitzeanu, pr-medewerkster van de universiteit, zit de Israëlische universitaire wereld in het slop. De laatste jaren...
Tokyo wil af van Amerikanen
Japan en de Verenigde Staten ondertekenden vijftig jaar geleden een veiligheidsverdrag. De Amerikanen willen dit vieren, maar de Japanse premier Yukio Hatoyama zaagt aan de poten van de overeenkomst. Volgens hem wegen de baten niet op tegen de kosten voor zijn land. De ondertekening van het Verdrag van Wederzijdse Samenwerking en Veiligheid op 19 januari...
Stelling: ‘In de jaren zeventig werd op terrorisme verstandiger gereageerd dan tegenwoordig’
Anton van HooffVoormalig hoofddocent klassieke geschiedenis aan de Universiteit Nijmegen‘Ik zie niet in waarom overheden nu verstandiger op terrorisme zouden reageren dan in de jaren zeventig. De reacties van de Duitse overheid op de terreuracties van de Rote Armee Fraktion (RAF) in die tijd waren hysterisch. In plaats van zich te verdiepen in de beweegredenen...
Verkeer zonder opstoppingen is een illusie
Het aantal files naar beneden brengen is een kansloze missie, zo denkt Gijs Mom, programmaleider mobiliteitsgeschiedenis aan de Technische Universiteit Eindhoven. ‘Wie zegt dat het Nederlandse wegennet verouderd is, heeft een verkeerde voorstelling van het probleem. Toen het wegennet in de jaren zestig vorm kreeg, werkte men met prognoses die sterk overtrokken waren. Daardoor zat...
Els Kloek over Vrouw des huizes
Hollandse huisvrouwen zijn zuinig, proper en bazig. Een reisverslag over Nederland was eeuwenlang niet compleet zonder dat cliché. Het idee leefde niet alleen bij buitenlanders, maar ook bij de Nederlanders zelf. ‘Wij hebben dat beeld overgenomen en ons eigen gemaakt,’ zegt Els Kloek, auteur van het recent verschenen Vrouw des huizes. Een cultuurgeschiedenis van de...