Home De Stelling

De Stelling

  • Gepubliceerd op: 8 oktober 2009
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Maurice Blessing

Anton van Hooff:
‘Het staat buiten kijf dat de Nederlandse inwoners van toenmalig Nederlands-Indië hebben geleden onder de Japanse bezetting. Het is dan ook goed dat er sinds enige tijd aandacht is voor hun lot. Maar ik vind het een stap te ver gaan om nu nog van de Japanners een schadevergoeding te eisen. De zaak is in 1951 afgesloten met het Vredesverdrag van San Francisco, dat mede door Nederland is ondertekend. Daar kun je niet achteraf op terugkomen.

We moeten bovendien niet vergeten dat de Nederlanders in Indië eveneens bezetters waren: ze vormden een kleine, bevoorrechte toplaag van een koloniale samenleving. Hun positie was dus heel anders dan die van Nederlanders onder de Duitse bezetting, laat staan die van Joden in Europa.

De claim van de Nederlandse Stichting Japanse Ereschulden wordt in mijn ogen ook verzwakt doordat enkel genoegdoening wordt gevraagd voor het lijden van de Nederlandse slachtoffers. De inheemse bevolking heeft misschien nog wel meer geleden onder de Japanse bezetting. Zij werden op grote schaal als dwangarbeiders ingezet. Het zou dus iets anders zijn als de Stichting Japanse Ereschulden genoegdoening eiste voor het onrecht dat álle inwoners van voormalig Nederlands-Indië is aangedaan, en niet alleen een kleine groep historisch bevoorrechtte Nederlanders.’

James Kennedy:
‘Nee, dat mag geen reden zijn. De viering betreft 400 jaar betrekkingen; dan mag het er niet om hangen wat er gedurende drie jaar is gebeurd. Bovendien staat de viering heel specifiek in het teken van de handelsrelatie tussen Nederland en Japan.

Tegelijkertijd vind ik dat er bij een dergelijk evenement ruimte moet zijn voor serieuze discussies over historische kwesties, bijvoorbeeld in de vorm van fora. Een bescheiden rol voor historici zal de handelsbelangen niet moeten schaden. Integendeel, het zou de betrekkingen op de lange termijn ten goede kunnen komen. Maar iets dergelijks vind ik nergens in het programma terug. Wel is er een symposium over de toekomstige rol van Japan in Azië. In dat kader zou je eigenlijk ook de rol die Japan zichzelf in dit opzicht in de jaren veertig toedichtte ter sprake moeten brengen.

Wat je standaard bij dergelijke vieringen ziet, is dat de geschiedenis wordt genegeerd of gemanipuleerd. Zo klaagden zwarte New Yorkers terecht dat er bij de viering van de betrekkingen tussen New York en Nederland geen enkele aandacht werd besteed aan de slavenhandel. Daarentegen was er uitgebreide belangstelling voor het zeer omstreden idee dat Nederlanders de genetische basis legden voor de huidige tolerantie van New York.’

Ruth Oldenziel:
‘Deze viering moet je juist aangrijpen om een dergelijke zaak aan te kaarten. Tijdens de recente viering van de betrekkingen tussen Nederland en New York werd er van officiële zijde geen enkele moeite gedaan om het lot van de indianen onder de aandacht te brengen. Niettemin ontstond er onder het publiek het bewustzijn dat je misschien eerder van een herdenking dan van een viering moet spreken.

Ik vind het dan ook prima dat de Stichting Japanse Ereschulden druk blijft uitoefenen voor volmondige erkenning van het aangedane leed. Met name waar het de zogenoemde “troostmeisjes” betreft heeft Japan nooit zijn excuses aangeboden, of zelfs maar het bestaan ervan erkend.

Aan de andere kant moet je je realiseren dat het gewoonlijk zeer lang duurt voordat regeringen publiekelijk door de knieën durven gaan. Vaak gaan daar generaties overheen. Ik kan me in het Westen alleen Willy Brandt herinneren, die al in 1970 letterlijk door de knieën ging in het getto van Warschau. De Nederlandse regering heeft pas in 2005 haar “diepe spijt” betuigd voor de “politionele acties”. Nog in 1995 heeft Kok een spijtbetuiging door koningin Beatrix tegengehouden – wij zijn dus ook niet erg vlot.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer