Alle artikelen
Zijn de scholierenprotesten en rellen in Frankrijk te vergelijken met de studentenrevolte in mei 1968? Historicus Niek Pas ziet maar weinig overeenkomsten. ‘1968 is voor veel Fransen een nostalgische en romantische herinnering, maar het geweld van nu is nihilistisch.’
Frankrijk is de afgelopen weken opgeschrikt door gewelddadige protestacties. Het begon met ontevreden scholieren. Jongeren gingen de straat op uit onvrede over het lerarentekort en de slechte staat van Franse schoolgebouwen. De vlam sloeg al snel in de pan: de grote steden krijgen dagelijks te maken met gewelddadige plunderingen en vernielingen. Lokale overheden hebben inmiddels een avondklok ingevoerd en de regering behoudt zich het recht voor demonstraties te verbieden.
In mei 1968 gingen jongeren ook de straat op. Wat begon met ontevreden linksgeoriënteerde studenten, resulteerde in landelijke stakingen en een grote politieke crisis waarbij politiek rechts er uiteindelijk met de buit vandoor ging. Volgens historicus Niek Pas zou dat bij de komende presidentsverkiezingen opnieuw kunnen gebeuren.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Wat gebeurde er precies in mei 1968?
‘Aan het einde van de jaren zestig arriveerden studenten van de babyboomgeneratie aan de universiteiten. Ze waren met velen en overspoelden letterlijk de collegezalen. Ze wilden beter onderwijs en streden tegen de oude, patriarchale gezagsverhoudingen. De studenten vonden veel van wat ze aantroffen ouderwets. Zo waren mannen en vrouwen nog van elkaar gescheiden in studentenhuizen. Dat kon echt niet meer, vonden zij.’
‘Studenten gingen daarom de straat op. Dat ontspoorde toen de politie in een reactie universiteitsgebouwen begon te betreden. Het maakte de studenten nog bozer: ze wilden absoluut geen politie op hun universiteit. Vanwege het harde politieoptreden gingen ook andere Fransen de straat op. Arbeiders wilden meer loon en legden massaal het werk neer. De economie draaide destijds als een tierelier en iedereen wilde een groter deel van de koek. Het werd een landelijke beweging, met stakingen en bezettingen, wat al snel resulteerde in een politieke crisis.’
Ontspoorde het geweld toen ook?
‘Radicaal-linkse groepen sloegen er in mei ’68 ook op los, maar het geweld was anders dan nu. Er zit ook een andere groep achter: veel van het huidige geweld wordt niet gepleegd door studenten, maar door jongeren uit de voorstad. Die groep speelde in 1968 nauwelijks een rol. Gezinshereniging vond in Frankrijk namelijk pas plaats in de jaren tachtig. Bij de protesten van vandaag zie je het diverse Frankrijk, een heel andere samenleving. Het geweld richt zich nu tegen de symbolen van de Republiek. Stadhuizen en politiekantoren worden aangevallen en in brand gestoken. Dat is ongekend.’
Welke politieke gevolgen had de studentenrevolte van ’68?
‘President Charles de Gaulle was destijds niet in het land. Hij was in Duitsland. Achteraf bleek dat hij daar steun ging vragen bij Franse militairen die er gestationeerd waren, voor het geval het helemaal mis zou gaan. Toen hij terugkwam in Parijs, was het momentum van links voorbij. Hij ontbond het parlement en schreef nieuwe parlementsverkiezingen uit, en, dat is de paradox van mei ’68, die wonnen zijn aanhangers glansrijk. Het waren niet de linkse demonstranten of studenten, maar de rechts-conservatieve Fransen die de verkiezingen wonnen. Bij een tegendemonstratie gingen wel een miljoen mensen de straat op in Parijs. Dat andere Frankrijk reageerde en de zwijgende meerderheid haalde haar gelijk.’
Zou dat nu opnieuw kunnen gebeuren?
‘Dat moeten we afwachten. De enige overeenkomsten met toen zijn de harde aanpak van de politie en het feit dat er veel jongeren bij betrokken zijn. De demonstraties van nu zijn tot op heden veel minder massaal. Bovendien was er in 1968 sprake van totaal andere omstandigheden. Er was economische groei, terwijl er nu economische crisis is. Mei ’68 was ook een brede emancipatiebeweging: Fransen wilden breken met een samenleving die op het gebied van waarden en normen op slot zat. Overheidsgebouwen werden bezet of met creatieve posters beplakt, maar de beweging richtte zich niet op vernietiging. De bezettingen hadden symbolische waarde, en inmiddels is het voor veel Fransen een bijna nostalgische en romantische herinnering geworden. Het geweld van nu is nihilistisch.’

‘Je ziet wel dat politici reageren op de protestacties met het oog op de naderende verkiezingen. En dan gaat het vooral om de extremen: met name radicaal-rechts en radicaal-links springen erop. Marine Le Pen, de kandidaat voor radicaal-rechts, toont begrip en probeert als een staatsvrouw over te komen. Ze zegt: als jullie geen rellen willen én geen extreem-links, stem dan op mij. De strategie van de radicaal-linkse Jean-Luc Mélenchon is juist om zoveel mogelijk chaos te creëren. Hij ziet jongeren en migranten als zijn achterban.’
Maakt het midden nog kans?
‘Het kan zijn dat oud-premier Édouard Philippe zich er nog tussen wurmt. Dan moet de andere middenkandidaat Gabriel Attal zich wel terugtrekken. Als dat niet gebeurt, denk ik dat Mélenchon de lachende derde is. Dat zou een ramp zijn, want dan moeten de Fransen in de tweede ronde kiezen tussen radicaal-links en radicaal-rechts. Vrienden van mij hebben al gezegd: dan gaan we niet naar de stembus, want voor ons is dat de pest of de cholera. Dan worden het rare verkiezingen.’
Rechts kan profiteren van protesten in Frankrijk, net als in 1968
Zijn de scholierenprotesten en rellen in Frankrijk te vergelijken met de studentenrevolte in mei 1968? Historicus Niek Pas ziet maar weinig overeenkomsten. ‘1968 is voor veel Fransen een nostalgische en romantische herinnering, maar het geweld van nu is nihilistisch.’ Frankrijk is de afgelopen weken opgeschrikt door gewelddadige protestacties. Het begon met ontevreden scholieren. Jongeren gingen...
Even proefde ik het verleden, en het was heerlijk zoet
Het heet Somlói galuska en het is paradijs op een bordje. Chocola en cake, room, rum en rozijnen: hoe je met zulke simpele ingrediënten iets zo obsceen lekkers kunt maken, is een raadsel dat alleen de Hongaren kunnen oplossen. Mijn voorlopig laatste hap hemel nam ik in 1992, toen ik Boedapest vaarwel zei en dacht...
Maite Karssenberg wint Libris Geschiedenis Prijs met Dubbelleven
Maite Karssenberg ontvangt de Libris Geschiedenis Prijs 2026 voor haar boek Dubbelleven. Geertruida Kapteyn-Muysken en haar rebelse levensfilosofie. Volgens de jury schreef zij ‘een relevant boek over vrouwelijke ambitie, waarin ze als een detective te werk is gegaan en de historische sensatie op hoog niveau opwekt.’ Juryvoorzitter Frits Spits maakte de prijswinnaar van het beste...
Hoe de makers van ‘A Bridge Too Far’ kozen voor een brug verderop
Vijftig jaar geleden werd A Bridge Too Far opgenomen, het filmepos over operatie Market Garden in september 1944. Het filmcircus ging vrijwel geheel voorbij aan de stad waar de slag zich had afgespeeld: Arnhem. De film zal vrijwel geheel in de omgeving van Arnhem worden opgenomen, zo maakt producent Joseph Levine op 22 maart 1975...
Van hormoonpleister naar eendenbek
Hoogleraar gezondheid en geesteswetenschappen Rina Knoeff gebruikt de geschiedenis om te waarschuwen tegen ‘medicalisering’ van de overgang. Maar haar argumentatie rammelt. Knoeff schrijft in Wisseljaren dat ze niets afdoet aan de ernst van de klachten die veel vrouwen in de overgang ervaren. Ze erkent ook dat er een verband bestaat met een dalende oestrogeenspiegel en...
Katholieken en protestanten werkten effectief samen in vroegmodern Frankrijk
Tijdens de Hugenotenoorlogen (1562-1598) bestreden de katholieken en protestanten elkaar te vuur en te zwaard. Toch waren er ook pogingen tot samenwerking tussen beide geloofsgroepen. Sherilyn Bouyer laat in haar recent verschenen proefschrift zien hoe een speciale rechtbank katholieken en protestanten bij elkaar bracht. Zowel katholieken als protestanten zagen in 1595, aan het einde van...
Soldaten voelden zich vrij in vrouwenkleren
Oorlogsfilms zitten vaak vol gruwelijke gevechten en soldatenheroïek, maar Coward gaat over een minder bekende oorlogspraktijk. Het historische drama speelt zich af aan het Belgische front tijdens de Eerste Wereldoorlog, waar soldaten zich verkleden als vrouwen en optreden in revues voor hun medesoldaten. Gender- en seksuele normen waren er vrijer dan in de reguliere maatschappij....
Radiotoespraken maakten Roosevelt tot ‘grote broer’ van het volk
Sara Polak vertelt op 6 november tijdens de collegedag Amerika in chaos over het mediagebruik van Amerikaanse presidenten. Hoe gebruikten Roosevelt en Kennedy radio en televisie om steun te vergaren voor hun campagnes en beleid? En hoe verhoudt zich dat tot Trumps mediastrategie? Polaks onderzoek richt zich op het gebruik van (moderne) media door Amerikaanse...
In het CABR kom je niet te weten hoe fout je opa was
Sinds 1 juli 2025 kunnen mensen vrijelijk zoeken in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). Hierin zijn dossiers verzameld over de opsporing van collaborateurs na de Tweede Wereldoorlog. Wat vertellen deze ons werkelijk? Historicus Jan Julia Zurné maakte een uitlegvideo over onderzoek in dit archief. De explainer heeft veel weg van een speelfilm. Terwijl drie...
Zoeloe-nationalisme is vliegwiel voor geweld tegen buitenlanders in Zuid-Afrika
Regelmatig worden immigranten in Zuid-Afrika het slachtoffer van pogroms. De groeperingen die hierachter zitten, appelleren aan gevoelens van achterstelling en etnische trots die veel Zoeloes al generatieslang koesteren. Op het eerste gezicht lijkt de Zuid-Afrikaanse vreemdelingenhaat van eenzelfde kaliber als wat je in talloze andere landen aantreft, gevoed door het idee dat ‘ze’ onze banen...
Afrikaners waren een uitverkoren, maar bang volk
Een handjevol Nederlandstalige pioniers of ‘Voortrekkers’ verslaat in 1838 een groot Zoeloe-leger. Hun nazaten geloven sindsdien dat zij door God zijn uitverkoren om Zuid-Afrika te beschaven, maar dat de zwarte inwoners hun voortdurend naar het leven staan. De Zuid-Afrikaanse Bloedrivier dankt zijn naam aan de miraculeuze veldslag die hier op 16 december 1838 plaatsvond tussen...
‘Trumps uitspraken betekenen niet het einde van het internationaal recht’
De Amerikaanse regering kondigt sancties aan tegen het Internationaal Strafhof in Den Haag om het instituut te ‘verlammen’. Als gastland speelt Nederland een belangrijke rol bij het promoten van internationaal recht. Jurist, schrijver en onderzoeker Benjamin Duerr vertelt hoe dit eind negentiende eeuw begon, toen in Den Haag twee vredesconferenties plaatsvonden. ’Nederland besefte vroeg het...