Alle artikelen
In Siberië is een laboratoriummedewerkster naar alle waarschijnlijkheid overleden aan de pest. Recentelijk bracht een groep wetenschappers de verspreiding van de pest tussen de veertiende en achttiende eeuw in kaart. Handelsstromen, oorlogen en extreem weer maakten Europa tot ideale voedingsbodem voor de ziekte.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
In wetenschappelijk tijdschrift PNAS beschrijven biologen hoe ze aan de hand van nieuw ontdekte pestmutaties de verspreiding van de pest tussen de veertiende en achttiende eeuw konden analyseren. Het lukte wetenschappers vijftien jaar gleden voor het eerst om het Yersinia pestis-genoom af te nemen van menselijke resten. Sindsdien werden er meermaals nieuwe varianten gevonden, maar de elf niet eerder blootgelegde DNA-mutaties die deze wetenschappers in Europese massagraven vonden, zorgden voor een doorbraak. De onderzoeksgroep opende massagraven in onder andere Londen, Tallinn, Barcelona en Arnhem.
Met behulp van historische beschrijvingen konden de wetenschappers die nieuwe mutaties linken aan historische pestuitbraken. De dodelijke bacterie werd vaak meegevoerd door soldaten, handelaren en klimaatvluchtelingen. Zo zijn in Tallinn pestgevallen gevonden die in verband kunnen worden gebracht met de Grote Noordse Oorlog (1710-1721), waarbij veel Oost-Europese landen betrokken waren. En in Londen blijken mensen gestorven aan een variant van de ziekte die zijn oorsprong vindt in het Ottomaanse Rijk.
Daarnaast werd duidelijk dat ten tijde van de ‘Grote Droogte’ in de Renaissance – een periode waarin er extreem weinig regen viel in Europa – pestuitbraken plaatsvonden in onder andere Litouwen en Denemarken. Volgens de onderzoekers een bevestiging van het idee dat extreme weersomstandigheden pestuitbraken kunnen aanwakkeren.
Londenaren stierven aan een pestmutatie uit het Ottomaanse Rijk
In Siberië is een laboratoriummedewerkster naar alle waarschijnlijkheid overleden aan de pest. Recentelijk bracht een groep wetenschappers de verspreiding van de pest tussen de veertiende en achttiende eeuw in kaart. Handelsstromen, oorlogen en extreem weer maakten Europa tot ideale voedingsbodem voor de ziekte. In wetenschappelijk tijdschrift PNAS beschrijven biologen hoe ze aan de hand van...
Rusland stuurt botten van middeleeuwse prins naar het front
Rusland stuurt de relieken van een middeleeuwse prins naar Oekraïne om ‘schouder aan schouder’ te staan met de soldaten in de loopgraven. Dat de Russisch-orthodoxe kerk voor een morele boost juist de overblijfselen van Dmitri Donskoj stuurt, is volgens historicus Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland geen toeval. ‘In het traditionele Russische verhaal was Donskoj geen agressor,...
Werkloze wevers emigreerden naar Toscane
De Lage Landen waren in de vijftiende eeuw het beloofde land voor veel migranten. Maar er waren ook honderden inwoners die zich genoodzaakt zagen hun geluk in het buitenland te zoeken, schrijven historici in vaktijdschrift BMGN. Vrijheden en economische kansen in de laatmiddeleeuwse Lage Landen hadden een aanzuigende werking op migranten van buiten. Volgens de...
‘Oekraïne maakt het verleden politiek’
De Oekraïense regering gebruikt in het verzet tegen de Russische indringers de geschiedenis als wapen. De officiële versie van het verleden is nationalistisch en laat weinig ruimte voor afwijkende interpretaties en debat. Daarover maakt de Oekraïense historicus Georgiy Kasianov zich zorgen. ‘Het is moeilijk om iets kritisch te schrijven.’ In zijn thuisland Oekraïne is hij...
Akbar de Grote: tolerante keizer in India
Alexander, Catharina en Frederik. Alle drie heetten ze De Grote. Maar de grootste der groten was Akbar. De zestiende-eeuwse Mogolkeizer was een briljant strateeg, bevorderde kunst en cultuur, en stond als moslim op de bres voor vrijheid van religie. De sterren waren legendarisch leider Jalaluddin Muhammad Akbar van het begin af aan goedgezind. Hij kwam...
Assyrische koningen uitgewist door opvolgers
De zogeheten koningslijsten behoren tot de belangrijkste bronnen over het Assyrische Rijk. Ze bevatten de namen en regeerperiodes van heersers. Maar uit nieuw onderzoek blijkt dat de lijsten niet volledig zijn. Historici hebben drie Assyrische koningen gevonden die bewust zijn weggelaten. In de Journal of Cuneiform Studies schrijven assyriologen Eckart Frahm en Alexander Johannes Edmonds...
Beatrix wilde geen krans leggen bij het Slavernijmonument
Koningin Beatrix wilde geen excuses maken voor het Nederlandse aandeel in de Trans-Atlantische slavernij, zo blijkt uit de meerdelige studie naar het koloniale verleden van de Oranjes. Historicus en schrijver Philip Dröge vraagt zich af: waarom deed de vorstin zo? ‘Excuses – daar gaan we het niet over hebben.’ Het deze week gepubliceerde onderzoek naar...
Elzassers werden over de Rijn geschopt
Dan weer Duits, dan weer Frans. Door de eeuwen heen stond Elzas-Lotharingen afwisselend onder Duits en Frans bestuur. Uit recent opgedoken documenten blijkt nu pijnlijk gedetailleerd hoe Frankrijk na de Eerste Wereldoorlog 130.000 Duitse inwoners zonder pardon de grens overzette. Nog geen twee weken nadat een wapenstilstand een einde maakte aan de Eerste Wereldoorlog, liep...
De mythe van de puinheldin
Met haar blote handen ruimde Helga Velden samen met duizenden andere vrouwen het puin van de Duitse straten. Deze zogenoemde Trümmerfrauen worden gezien als ‘heldinnen van de wederopbouw’. Zelf dacht Velden daar heel anders over. Helga Velden is achttien jaar als ze vlak na de oorlog aan het werk gaat in Tiergarten, het grote park...
Spreken over daders in de Tweede Wereldoorlog, wat levert dat op?
Wat gebeurt er als je over de Tweede Wereldoorlog vertelt vanuit het perspectief van de daders? Welke inzichten levert dat op – wetenschappelijk, educatief en voor de cultuur van herdenken? Hierover spreken onder anderen auteur Auke Kok (Mussert: Reis naar het kwaad) en hoogleraar internationale misdrijven Alette Smeulers (Angstaanjagend normaal) tijdens een themabijeenkomst op 26...
Zó anders zijn we niet gaan opvoeden
Vaders en moeders van nu worden vaak omschreven als ‘curlingouders’: ze vegen alle moeilijkheden bij hun kinderen vandaan. Oudere generaties voedden hun kinderen veel strenger op, is de heersende gedachte. Maar nieuw onderzoek nuanceert dat beeld. De voor het proefschrift geïnterviewde Harm, geboren in 1936, beweert dat toen hij jong was kinderen nog respect hadden...
Het onbewezen Dachau-verleden van Willem Wilbrink
Willem Wilbrink is een stokoude man die regelmatig in de media en bij oorlogsherdenkingen wordt uitgenodigd als oud-kampgevangene en verzetsheld. Volgens eigen zeggen heeft hij in het concentratiekamp Dachau veertig mensen het leven gered. Hans Vogelzang wilde meer weten over dit bijzondere verhaal en ging op zoek naar ondersteunend bewijs in kampmemoires en archieven. Maar...