Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.

Voor Aziaten was de Tweede Wereldoorlog misschien wel ingrijpender dan voor Europeanen, bewijst sinoloog Hans van de Ven.

Al langer klinkt er kritiek op onze nogal eurocentrische blik op de Tweede Wereldoorlog. De oorlog in China die in 1937 al begon, de hongersnoden in Bengalen en op Java en militaire operaties zoals het Japanse offensief Icho-Go (1944) en het Sovjet-offensief Augustusstorm (1945) krijgen niet de aandacht die ze verdienen. Sinoloog en historicus Hans van de Ven, hoogleraar aan de University of Cambridge en Peking University, schreef daarom het boek Bloedrode dageraad, dat ons perspectief verbreden moet.

Want voor miljoenen mensen in Azië was de Tweede Wereldoorlog niet zozeer een strijd tegen Japan, maar vooral een kans om zich te bevrijden van het eeuwenoude koloniale juk van de Britten, de Fransen en de Nederlanders. De Japanse nederlaag leidde dan ook niet tot een herstel van de status quo ante bellum, maar tot een onomkeerbare herschikking van de geopolitieke verhoudingen. India en Pakistan werden in 1947 onafhankelijk, Indonesiërs wisten in 1949 de Nederlanders definitief hun land uit te jagen en in China wonnen de communisten de burgeroorlog.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Veel van die verhalen zijn wel bekend, maar de kracht van Van de Ven is dat hij er een grote synthese van maakt. De hongersnoden in Bengalen en Java stonden niet los van elkaar, maar hadden alles te maken met de enorme economische inspanningen die deze perifere gebieden moesten leveren voor de strijdende partijen, waardoor veel tekorten ontstonden. Ook in China werd in de Tweede Wereldoorlog veel honger geleden.

Antikoloniale activisten konden op verschillende manieren reageren op de Japanners. Sommigen besloten hen opportunistisch als bevrijders te zien, zoals Soekarno en de Indiase onafhankelijkheidsstrijder Subhas Chandra Bose. Anderen wantrouwden de imperialistische bedoelingen van de Japanners, maar stelden zich niettemin niet ondubbelzinnig prowesters op, omdat onafhankelijkheid hun doel was en alles niet bij het oude mocht blijven.

Het boek eindigt niet in 1945 of 1949, maar pas in 1955 met de conferentie van Bandung. De grote sterren van deze bijeenkomst waren gastheer Soekarno, de Indiase president Jawaharlal Nehru en de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Zhou Enlai. Bandung liet zien dat Azië ingrijpend was veranderd. In plaats van een door Europese mogendheden gedomineerd werelddeel was Azië een regio van natiestaten geworden, die meer dan de helft van de wereldbevolking vertegenwoordigden. De wereld zou nooit meer hetzelfde zijn.

Bloedrode dageraad. De Tweede Wereldoorlog en de geboorte van het moderne Azië

Hans van de Ven
400 p. Nieuw Amsterdam, € 34,99

Bloedrode Dageraad door Hans van de Ven
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Recensie

De Tweede Wereldoorlog transformeerde Azië

Voor Aziaten was de Tweede Wereldoorlog misschien wel ingrijpender dan voor Europeanen, bewijst sinoloog Hans van de Ven. Al langer klinkt er kritiek op onze nogal eurocentrische blik op de Tweede Wereldoorlog. De oorlog in China die in 1937 al begon, de hongersnoden in Bengalen en op Java en militaire operaties zoals het Japanse offensief...

Lees meer
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
Opinie

Geschiedenisonderwijs dreigt staatsopvoeding te worden 

Geschiedenislessen in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs zullen vanaf 2030 zijn gericht op het opvoeden van leerlingen tot goede burgers met bepaalde gewenste opvattingen. Dat wil tenminste de commissie die de concept-examenprogramma’s heeft opgesteld in opdracht van het ministerie van OCW. Het vak geschiedenis dreigt hiermee te verworden tot staatspedagogiek.  De concept-examenprogramma’s voor het...

Lees meer
Valse aannames over de Romeinen
Valse aannames over de Romeinen
Recensie

Valse aannames over de Romeinen

Het Valkhof Museum in Nijmegen beschikt over een van de mooiste archeologische collecties uit de Romeinse tijd. De gemeente besloot enkele jaren geleden het gebouw aan te kopen en te renoveren. In het heropende museum loopt nu een tentoonstelling die gangbare opvattingen over de Romeinen kritisch bevraagt.  Door grote ramen in de lange gang schijnt...

Lees meer
Rechtbanktekening van het Supreme Court tijdens een klimaatrechtszaak, 5 oktober 2026
Rechtbanktekening van het Supreme Court tijdens een klimaatrechtszaak, 5 oktober 2026
Interview

Het rechtssysteem van de Founding Fathers piept en kraakt

Donald Trump spant een preventieve rechtszaak aan om de Senaatsverkiezing in Alaska te blokkeren als de Republikeinse kandidaat verliest. Ondertussen maken de Democraten zich op om onderzoeken in te stellen naar Trump en zijn kabinetsleden, mochten ze bij de midterms het Congres terugwinnen. Het juridische systeem in Amerika staat onder druk door al die procedures...

Lees meer
De Indonesische guerrillaleider Soerapati in zijn tijd als tot slaaf gemaakte bij opperkoopman Pieter Cnoll en zijn gezin. Schilderij door Jacob Coeman, 1665.
De Indonesische guerrillaleider Soerapati in zijn tijd als tot slaaf gemaakte bij opperkoopman Pieter Cnoll en zijn gezin. Schilderij door Jacob Coeman, 1665.
Interview

Verborgen verhalen in het VOC-archief

Grote delen van het 25 miljoen pagina’s tellende VOC-archief zijn de afgelopen jaren gedigitaliseerd. Met het project GLOBALISE wil hoogleraar koloniale geschiedenis Matthias van Rossum dat enorme archief nu toegankelijker maken. Samen met een internationaal team van wetenschappers ontwikkelt hij in het project GLOBALISE van het Huygens Instituut en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis...

Lees meer
Sanne Thierens
Sanne Thierens
Interview

‘Nog nooit had de vrouwenbeweging op deze manier protest gevoerd’ 

In 1976 bezetten feministen twee weken lang de abortuskliniek Bloemenhove in Heemstede om gedwongen sluiting te voorkomen. Abortus werd in Nederland gedoogd, maar minister van Justitie Dries van Agt (CDA) had grote bezwaren en trachtte de praktijk te beperken. De actie zou de geschiedenisboeken ingaan als een van de grootste successen van de vrouwenbeweging in...

Lees meer
Voor de ondergang door Felix Bohr
Voor de ondergang door Felix Bohr
Recensie

Hitlers parallelle universum in de Wolfsschanze

Verscholen in de Poolse bossen liggen de ruïnes van de Wolfsschanze, Hitlers hoofdkwartier tijdens zijn veldtocht tegen de Sovjet-Unie. In Voor de ondergang laat Felix Bohr zien hoe Hitler in het geïsoleerde bunkercomplex losgezongen raakte van de werkelijkheid. De Duitse historicus Felix Bohr (1982) heeft een missie: de herwaardering van Führerhauptquartier Wolfsschanze als belangrijke plaats...

Lees meer
Hernando de Soto ontdekt de Mississippi in 1541. Schilderij door William Henry Powell, 1853.
Hernando de Soto ontdekt de Mississippi in 1541. Schilderij door William Henry Powell, 1853.
Recensie

Een wereldgeschiedenis aan de hand van rivieren

Met zeven grote rivieren als metaforen schetst Vanessa Taylor een geschiedenis van de mensheid. Die bestaat vooral uit conflicten. Het woord ‘rivaal’, zo leert Vanessa Taylor ons in Zeven rivieren. Een reis over water door de geschiedenis van de mensheid, stamt af van het Latijnse rivalis en betekent ‘iemand die aan de overzijde van de...

Lees meer
Tom Hollander als Sir Robert Hales, Woody Norman als Koning Richard II en Katherine Waterston als Joan of Kent.
Tom Hollander als Sir Robert Hales, Woody Norman als Koning Richard II en Katherine Waterston als Joan of Kent.
Recensie

In ‘The Uprising’ pikken horige boeren het niet langer

Genoeg is genoeg, dachten horige boeren in 1381 in Engeland over de repressie door landheren en de invoering van een nieuwe zware belasting. Het leidde tot een grote boerenopstand. Het historische actiedrama The Uprising toont de historische achtergrond, chronologie en het geweld van de opstand. Een bizarre consequentie van erfelijke troonopvolging is dat je als...

Lees meer
Filmposter Palestine 36
Filmposter Palestine 36
Recensie

Palestijnse opstand tegen de Britten

Het is een open deur, maar toch: het Palestijns-Joodse conflict begon veel eerder dan met de stichting van de staat Israël in 1948. De speelfilm Palestine 36 toont de Palestijnse opstand in 1936 in het Britse mandaatgebied Palestina als een belangrijk moment. De Palestijnse inzending voor de Oscars speelt zich af tegen de achtergrond van...

Lees meer
De Heksensabbat door Francisco Goya.
De Heksensabbat door Francisco Goya.
Recensie

Bizarre complottheorieën over heksen en duivelaanbidders

Samenzweringstheorieën zijn door de eeuwen heen veranderd, maar bepaalde ideeën komen steeds weer terug. Dat blijkt uit het vermakelijke Occulte complotten en samenzweringen van Ruud Vermeer. In 2020, op het hoogtepunt van de coronapandemie, kreeg ik een privébericht van muzikant Lange Frans. Hij vroeg mij of een jongeman op een foto uit 1984 met een...

Lees meer
De Roze Diamant
De Roze Diamant
Artikel

De roze gevangene van Chantilly

In het Château de Chantilly ligt tijdelijk de echte Roze Diamant in de vitrine: de steen die in 1926 werd gestolen, in een appel verstopt en later Hollywood inspireerde tot The Pink Panther. De diamant is zo zuiver dat experts zelfs met de nieuwste technieken niet kunnen achterhalen waar hij vandaan komt. Ik tuur naar...

Lees meer
Loginmenu afsluiten