Alle artikelen
Paradijsvogels gingen bijna ten onder aan hun eigen schoonheid, zo blijkt uit Plumes du paradis, een voorbeeldige expositie in Parijs.
Het is allemaal de schuld van hun vrouwen. Want ga maar na: vrouwelijke paradijsvogels zijn uiterst kieskeurig bij de keuze van een partner. Daarom zijn de mannetjes zich gaan uitputten in verleidingsrituelen en hebben ze zich een schitterende uitdossing aangemeten. Hun veren zijn fluorescerend turquoise, dieporanje, robijnrood en van een geel om in te bijten. En dat geldt voor tientallen soorten die leven in de Indonesische archipel en vooral op Nieuw-Guinea.
Het gevaarlijkste roofdier ter wereld merkte ze natuurlijk op, zoals is te zien in het Parijse Musée du Quai Branly. De inheemse bevolking van Nieuw-Guinea gebruikt veren van deze vogels in traditionele kledij en voorwerpen. En zeker 2000 jaar geleden zijn ze erin gaan handelen. Eerst met buurlanden in Azië. En naarmate de handel internationaler werd, bereikten de veren steeds westelijkere gebieden. Om te beginnen de Arabische wereld, waar menige tulband een pluim van paradijsvogelveren kreeg als teken van macht.
Later schoof de verenhandel op naar Europa, waar ook opgezette exemplaren werden verkocht. Voor het gemak hadden taxidermisten de poten daarvan weggelaten, wat leidde tot de legende dat paradijsvogels pootloos rondzweefden – dat maakte ze nog exotischer. Ze kwamen terecht in rariteitenkabinetten en intrigeerden wetenschappers. Ondertussen konden schilders niet genoeg krijgen van de bonte verenpracht, zodat de vogels in tal van vroegmoderne uitingen voorkomen. Ze figureren vaak in fantasielandschappen met diersoorten naast elkaar. Jan Brueghel en Peter Paul Rubens lieten een paradijsvogel rondwandelen in de tuin van Eden, naast Adam en Eva en een uitgebreide menagerie. En Roelant Savery schilderde in 1628 een landschap met talloze vogels, behalve paradijsvogels ook een dodo – een andere ster van dat moment.
De jacht op de paradijsvogels verergerde toen hun veren doordrongen tot de mode. Westerse vrouwen tooiden zich er graag mee: op hoeden, in jurken en in waaiers figureerden de kleurige veren. Met de paradijsvogels ging het ondertussen steeds slechter. Toch stonden vrouwen ook vooraan bij de bescherming van de dieren. Juist feministes lieten de veren vanaf eind negentiende eeuw links liggen. Inmiddels zijn de vogels beschermd. De tentoonstelling Plumes du paradis laat voorbeeldig zien hoe je via een klein onderwerp een veel bredere economische en culturele geschiedenis kunt tonen.
Plumes du paradis is tot en met 8 november 2026 te zien in Musée du Quai Branly.
Pronken met andermans veren
Paradijsvogels gingen bijna ten onder aan hun eigen schoonheid, zo blijkt uit Plumes du paradis, een voorbeeldige expositie in Parijs. Het is allemaal de schuld van hun vrouwen. Want ga maar na: vrouwelijke paradijsvogels zijn uiterst kieskeurig bij de keuze van een partner. Daarom zijn de mannetjes zich gaan uitputten in verleidingsrituelen en hebben ze...
We kunnen onze rechten ook weer verliezen
Het waren de juffen en meesters; de leraar maatschappijleer en de professoren; de journalisten, de commentatoren. Ze leerden mijn generatie een geruststellend mantra: dat wij rechten hadden. Dat we leefden in een gevestigde democratie, een bouwwerk opgetrokken uit graniet. Toen de Muur viel, kregen we extra bevestiging; democratie was geen politiek experiment, maar een natuurwet....
Trumps grootheidswaan doet denken aan deze middeleeuwse koning
Donald Trump vierde onlangs zijn tachtigste verjaardag. Niet met een traditioneel verjaardagsfeestje, maar met een vechtsportgala voor het Witte Huis. Het zal niemand meer echt verrassen, want het past bij de welhaast keizerlijke status die Trump zichzelf toedicht. In de twaalfde-eeuwse Spaanse koning Alfonso X vindt hij zijn gelijke. In juni vierde Trump als een...
Kaspar Hauser: de jongen uit het duister
Hij dook op uit het niets: Kaspar Hauser. Naar eigen zeggen had de puber zijn hele jeugd opgesloten gezeten in een donkere ruimte. De onopgevoede jongen fascineerde velen. Was hij eigenlijk van adel? Of toch gewoon een oplichter? ‘Hier rust Kaspar Hauser, het raadsel van zijn tijd, onbekend zijn geboorte, duister zijn dood’, zou later...
Waarom Israël nu wél de Armeense genocide erkent
De Israëlische regering heeft besloten de Armeense genocide van 1915 als historisch feit te erkennen. Volgens historicus Tayfun Balçik is het een geopolitiek signaal aan Turkije, dat een steeds kritischer houding aanneemt naar Israël – onder andere vanwege het genocidale geweld van het Israëlische leger tegen de Palestijnen in Gaza. Nu de Turkse islamistische president...
Nog vóór de bal rolde, was er al een land verdwenen van het WK 1938
Het WK voetbal moet supporters uit de hele wereld samenbrengen, maar de feestvreugde wordt overschaduwd door strenge controles aan de Amerikaanse grens. Weinig WK’s waren zo politiek beladen als dat van 1938: het toernooi van het verdwenen Oostenrijk, het afwezige Spanje en de zwarte Italiaanse shirts. Eind maart 1938 ontvangt de wereldvoetbalbond FIFA een telegram...
Iraanse filmmakers werken al zestig jaar om de censuur heen
Sinds 1979 hebben Iraanse regisseurs te maken met een strenge censuur. Toch vallen ze op grote filmfestivals geregeld in de prijzen. Hoe kan het dat de cinema van een islamitische dictatuur zo invloedrijk is? Het applaus is overweldigend in de theaterzaal in Cannes nadat Un simple accident de Gouden Palm van 2025 heeft gewonnen. Regisseur...
Longlist bekend Libris Geschiedenis Prijs 2026
De longlist met tien genomineerden voor de Libris Geschiedenis Prijs 2026 is vandaag bekendgemaakt in dagblad Trouw. De prijs bekroont historische boeken die een algemeen publiek aanspreken. De Libris Geschiedenis Prijs is een initiatief van Historisch Nieuwsblad, Libris, Nederlands Openluchtmuseum, Rijksmuseum Amsterdam, Trouw en VPRO en bestaat uit een geldbedrag van 20.000 euro. De prijs...
Poetin gebruikt de Patrice Lumumba Universiteit als antikoloniale dekmantel
In 1961 vernoemde Moskou een van zijn universiteiten naar de vermoorde Congolese premier Patrice Lumumba. Afrikaanse revolutionairen moesten er worden opgeleid tot loyale Sovjetsympathisanten. Als onderdeel van een bredere strategie: de Sovjets wilden hun invloed in Afrika uitbreiden door zich te presenteren als antikoloniaal alternatief voor het Westen. In zijn zoektocht naar Afrikaanse bondgenoten stoft...
Hittegolf in New York eist levens. Toekomstige president speelt voor reddende engel
Een hittegolf teisterde de Big Apple in 1896 en kostte honderden mensen en dieren het leven. Politiecommissaris Theodore Roosevelt schoot de bevolking te hulp – en gaf zo een kickstart aan zijn klim naar het Witte Huis. Snikhete zomers zijn een vast onderdeel van het New Yorkse leven, zozeer dat verzengende hittegolven weer snel verdwijnen...
Radio Oranje was niet goed op de hoogte van wat er speelde
Tijdens de Tweede Wereldoorlog konden Nederlanders luisteren naar Radio Oranje en naar de ‘foute’ Rijksradio. Maar die waren beide op een andere manier ongeloofwaardig, zo blijkt uit Oorlog op de radio. Nu sprake is van mediamanipulatie, propaganda en nepnieuws is de rol van media in oorlogstijd hoogst actueel. Daarom is het goed dat er een...
Sport en gymnastiek moesten Nederlanders voorbereiden op oorlog
Meer Nederlanders aan het sporten krijgen is al jaren overheidsbeleid, want bewegen is gezond. Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is er een argument bijgekomen: sport bevordert de nationale weerbaarheid. Dit was meer dan een eeuw geleden zelfs de belangrijkste reden waarom onderwijzers en militairen pleitten voor verplichte gymlessen en meer sportaccommodaties. Fysieke...
