Alle artikelen
De Ierse avonturier Frederick Carter probeerde in opdracht van koning Leopold II een school voor olifanten op te richten, midden in Afrika. Het werd een debacle, zoals de Britse journalist Sophy Roberts schrijnend laat zien.
Net als andere Europese machthebbers aasde koning Leopold II van België op een kolonie in Afrika. Hij wilde daar zogenaamd de christelijke beschaving brengen, in werkelijkheid had hij vooral commerciële motieven. In de jaren zeventig en tachtig van de negentiende eeuw wist hij Congo te verwerven als privébezit en veroorzaakte hij de dood van zeker 10 miljoen mensen.
Voor hij er aan de slag kon, dacht hij al na over praktische zaken zoals de logistiek. Hoe moesten alle kostbaarheden vanuit Afrika worden vervoerd? Met olifanten, concludeerde hij. Maar omdat Afrikaanse olifanten notoir onhandelbaar waren, dienden er Aziatische exemplaren te komen die op een ‘olifantenschool’ het goede voorbeeld zouden geven. De Ier Frederick Carter kreeg de opdracht deze dieren op te halen en naar het Tanganyikameer te brengen, midden in het continent.
Over deze expeditie schreef Sophy Roberts een fascinerend boek. Op basis van brieven en dagboeken van de betrokkenen reconstrueert ze hun plannen, gevoelens en tegenslagen. Ook reist ze hen na, zodat je ziet hoe sterk heden en verleden nog steeds verweven zijn.
Carter kocht in 1876 vier olifanten in het Indiase Pune. De dieren hadden er tot dan een vreedzaam, vrij lui bestaan geleid, maar werden nu met hun verzorgers aan boord van een schip gehesen. Weken voeren ze rond met te weinig voedsel. Toen ze eindelijk op de juiste plek voor de kust van Afrika waren aangekomen, werden ze overboord gegooid: het laatste stuk moesten ze maar zwemmen. De verzwakte dieren moesten daarna met een zware last honderden kilometers door de binnenlanden lopen. Roberts beschrijft de stijgende wanhoop en alle plagen: tseetseevliegen, onvoldoende water, ondoordringbaar oerwoud, een vijandige bevolking, gebrek aan instructies vanuit Brussel, de dood van de ene na de andere olifant, de desertie van een deel van de expeditieleden en de tragische finale.
Het is een hartverscheurend verhaal dat de waanzin van het kolonialisme toont en de schade die het aan de natuur heeft veroorzaakt. Want de Afrikaanse olifanten die Carter en zijn mannen moesten vangen en temmen lieten zich helemaal niet zien: die waren toen in die regio – net als nu – al zeldzaam. De jacht door Europeanen had de fauna in hele delen van Afrika gedecimeerd. Aan het begin van de negentiende eeuw telde het continent nog 26 miljoen olifanten, tegenwoordig een paar honderdduizend. Overigens wist Leopold toch twee olifantenscholen te openen. De laatste ‘leerling’ stierf in 2010. Haar moeder was nog gevangen in 1912.
Een school voor olifanten
Sophy Roberts
408 p. Lannoo, € 27,99
Leopolds mislukte school voor olifanten
De Ierse avonturier Frederick Carter probeerde in opdracht van koning Leopold II een school voor olifanten op te richten, midden in Afrika. Het werd een debacle, zoals de Britse journalist Sophy Roberts schrijnend laat zien. Net als andere Europese machthebbers aasde koning Leopold II van België op een kolonie in Afrika. Hij wilde daar zogenaamd de christelijke beschaving brengen, in werkelijkheid had hij vooral...
Games hielpen spelers omgaan met de dreiging van een kernoorlog
In de jaren tachtig was een vernietigende nucleaire oorlog een populair thema in films en boeken, maar ook in rollenspellen. Historicus Malcolm Craig doet onderzoek naar deze tabletop role-playing games. ‘Spelers bedachten scenario’s voor hun eigen woonplaats. Welke effecten zou een atoomoorlog daar hebben?’ In de ruïnes van het dorpje Dubienka, aan de grens tussen...
Napoleon haatte de ideeën van Madame de Staël
Ze zag de Franse Revolutie ontaarden, kwam hevig in aanvaring met Napoleon en moest naar het buitenland vluchten – waar ze kritisch doorschreef. Madame de Staël was een persoonlijkheid van de buitencategorie. Margot Dijkgraaf schildert een intrigerend portret van een vrouw die grote intellectuele invloed heeft gehad. Anne-Louise-Germaine Necker, barones van Staël Holstein (1766-1817) was in haar tijd een van de beroemdste...
‘Penelope was de gelijke van Odysseus’
In het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden is een tentoonstelling te zien over Penelope, de vrouw van Odysseus. Volgens curatoren Claire Stocks en Aurora Raimondi Cominesi schreef Homerus dat Penelope net zo listig en complex was als haar echtgenoot. Terwijl Odysseus na de Trojaanse Oorlog jarenlang over zee zwierf, zo vertelt Homerus, verzamelde zich...
De opkomst van punk: een muur van lawaai
De gevestigde orde vond punkmuziek niet om aan te horen, maar voor veel jongeren was dat juist de aantrekkingskracht ervan. ‘Deze muziek ging over echte vrijheid. Zijn wie je écht bent. Liefst aanstootgevend.’ Het succes van punk kent vele vaders, maar dat de conceptie in New York plaatsvond, lijdt geen twijfel. Het begon met de...
Stad en platteland konden helemaal niet zonder elkaar
Paul Brusse neemt de economische ontwikkeling van Nederland de afgelopen tien eeuwen onder de loep. Daarbij vermijdt hij ‘Hollandocentrisme’ en kijkt hij ook naar andere regio’s. Nederland is een landje van postzegelformaat, dat in economisch opzicht meer voorstelt dan tal van grotere landen. En niet sinds vandaag of gisteren. Ondanks de geringe omvang wordt Nederland gekenmerkt door een enorme economische diversiteit. Niet alleen bloeien hier veel verschillende...
Vrouwen maakten andere kunst dan mannen
De kunstwereld in de zeventiende en achttiende eeuw lijkt een mannenbolwerk. Maar als je anders kijkt, wordt de belangrijke rol van vrouwen zichtbaar. In 1697 toerde tsaar Peter de Grote door de Republiek. Hij bracht ook een bezoek aan het atelier van Joanna Koerten aan de Herengracht in Amsterdam. Koerten was wereldberoemd vanwege haar prachtige papierknipkunst. Vrouwen als zij konden in de zeventiende eeuw een aanzienlijke status bereiken door zich te specialiseren in andere kunstvormen dan de schilderkunst. Als je ook naar die...
Spanningen tussen Amerika en China liepen hoog op na fatale vliegtuigbotsing
Rond Taiwan cirkelen steeds meer Amerikaanse en Chinese vliegtuigen en marineschepen om elkaar heen. Op 1 april 2001 raakten een Amerikaans en Chinees militair toestel elkaar in volle vlucht boven de Zuid-Chinese Zee. Het was aan het vakmanschap van de Amerikaanse piloot te danken dat dit incident met een sisser afliep. Op zondag 1 april...
The Swedish Connection: film over een Zweedse redder van duizenden Joden
Ooit gehoord van Gösta Engzell? Grote kans van niet, want de in 1997 overleden Zweedse diplomaat was geen publiciteitszoeker. Daardoor is vergeten dat hij duizenden Joden het leven redde tijdens de Tweede Wereldoorlog. De hommage The Swedish Connection laat zien hoe hij te werk ging. ‘Echte helden zie je zelden,’ is een regel in het...
De VOC kon Kharg niet bezet houden. Misschien leert Trump dezelfde les
Kharg, een verzameling kale rotsen en wat verdorde struiken, is ironisch genoeg het epicentrum van een geopolitiek steekspel tussen grootmachten als de VS, Israël en Iran. De reden? Het merendeel van de Iraanse olie stroomt via dit eiland de wereld in. Een strategische locatie die, indien gebombardeerd, de Iraanse economie decennia terug zou werpen. Donald...
Oorlogsfilm ‘A Bridge Too Far’ zette Deventer op de kaart
In 1976 werd Deventer, een ‘slaperig’ provinciestadje aan de IJssel, onderdeel van een internationaal filmavontuur. Er werden opnames gemaakt voor de blockbuster A Bridge Too Far, over Operation Market Garden en de Slag om Arnhem in 1944. Opeens liepen wereldberoemde filmsterren als Sean Connery, Michael Cain en Robert Redford door de straten. Journalist René van...
Sterven werd lang doodgezwegen, maar nu wordt er over de dood gepraat
Tot na de Tweede Wereldoorlog was er weinig openheid over de dood. Begrafenissen waren plechtige bijeenkomsten vol vaste rituelen. Hoe anders is dat tegenwoordig. Terminale patiënten beslissen mee over hun behandeling en kunnen kiezen voor een alternatieve uitvaart. ‘Dat je dit allemaal nog wilt,’ zei ik tegen mijn man. ‘Ach,’ antwoordde Pieter, ‘doodgaan is ook...
