Alle artikelen
Een biografie als antwoord op een autobiografie, zo kan deze monumentale studie van Margit van der Steen over Hilda Verwey-Jonker (1908-2004) worden gekenschetst. De auteur kiest de ‘raadsels’ in het eigen boek van haar hoofdpersoon, Er moet een vrouw in, als vertrekpunt. Het is Verwey-Jonker dus niet gelukt het ‘uitgebreide gewroet in haar verleden’ door anderen, waarvan zij ooit zei er geen behoefte aan te hebben, met haar eigen biografische vlucht naar voren te ontmoedigen.
Dat Van der Steen zich er niets van aantrekt is natuurlijk terecht. Dit onderzoek, dat door de auteur met veel begrip, inzicht en warmte is uitgevoerd, is een waardevol complement bij wat de beroemde sociologe zelf aan het papier heeft toevertrouwd. Wat waren de raadsels uit haar boek? Verwey-Jonker was minder bescheiden dan zij het deed voorkomen (‘Zij was op macht uit,’ schrijft Van der Steen een paar keer) en meer gepassioneerd. Vanwaar dan toch dat ze zo opging in het vergadercircus, en hoe komt het dat haar autobiografie ze weinig kleur had?
Hilda Jonker, geboren in Goes, groeide op in Zwolle en Leiden, en promoveerde, na eerst rechten te hebben gestudeerd in Leiden en vervolgens sociologie in Amsterdam, in 1945 als eerste Nederlandse vrouw in de sociologie. Haar even talrijke als belangrijke maatschappelijke activiteiten, verspreid over een lang en productief leven, hebben voor een groot deel in het teken gestaan van de vrouwenemancipatie. Feministe werd zij naar eigen zeggen al in haar jeugd, toen ze merkte hoe moeilijk het voor haar moeder was als weduwe een baan te krijgen. Een moeder hoorde, weduwe of niet, thuis te zijn om voor de kinderen te zorgen.
Zelf gehuwd (met de chemicus Evert Verwey, werkzaam bij het Philips NatLab, waardoor het gezin in Eindhoven woonde) en moeder van vier kinderen, liet Hilda Verwey-Jonker zich niet meer dan nodig afleiden van haar taken als politicus (gemeenteraad Eindhoven voor de SDAP, Eerste Kamer voor de PvdA), baanbrekend deelneemster aan maatschappelijke debatten en lid van diverse adviescommissies en -organen. Zo was ze tussen 1957 en 1972 kroonlid van de Sociaal-Economische Raad en tekende ze voor het bekende rapport Allochtonen in Nederland uit 1971.
Een ministerschap was enkele keren dichtbij, onder meer in het voorjaar van 1945, toen Gerbrandy in Londen zijn laatste kabinet formeerde – zij was daar vanuit het bevrijde zuiden terechtgekomen. Haar vrouw-zijn én tegenwerking door behoudende SDAP’ers stonden het toen in de weg. Al met al was Hilda Verwey-Jonker een intellectuele geweldenaar. Een bezoekende Eindhovense journalist deed ze een keer versteld staan dat ze ‘ook een lieve vrouw [was], al zegt zij voortdurend verstandige dingen’, zoals hij het horkerig opschreef.
De ‘raadsels’ die Margit van der Steen wilde oplossen, hebben in 14 hoofdstukken en 468 pagina’s ruim voldoende aandacht gekregen. Maar opgelost? Misschien was het niet zo verstandig de opvallende aspecten van Verwey-Jonkers autobiografie als raadsels te beschouwen. Verwey-Jonker was terughoudend in het prijsgeven van persoonlijke details, omdat ze die niet ter zake vond doen. Dit is ook mij opgevallen in het lange gesprek dat ze me ooit in het kader van een onderzoek bij haar thuis in Utrecht toestond. Maar mocht ze misschien?
Haar zakelijkheid en nuchterheid waren essentiële kanten van hoe ze in het leven stond. Het is dan een vorm van overmatige problematisering als een biograaf die karaktertrekken zo uitvergroot dat ze een raadsel worden dat alleen nog kan worden opgelost door ze te ontkennen.
Een serieuzer raadsel rond de hoofdpersoon, namelijk hoe het mogelijk was dat een extreem intelligente en actieve vrouw als zij niet een nog grotere rol heeft gespeeld in ons landsbestuur, laat de auteur met haar psychologische focus een beetje liggen. Als niet Verwey-Jonker het echte raadsel is, maar Nederlands onvermogen om de kwaliteiten van een wijze vrouw op waarde te schatten, scheert dit verder complete en knappe boek in zijn conclusies langs de werkelijkheid.
Margit van der Steen
Drift en koers. De levens van Hilda Verwey-Jonker
470 p. Bert Bakker, € 49,95
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Een intellectuele geweldenaar
Een biografie als antwoord op een autobiografie, zo kan deze monumentale studie van Margit van der Steen over Hilda Verwey-Jonker (1908-2004) worden gekenschetst. De auteur kiest de ‘raadsels’ in het eigen boek van haar hoofdpersoon, Er moet een vrouw in, als vertrekpunt. Het is Verwey-Jonker dus niet gelukt het ‘uitgebreide gewroet in haar verleden’ door...
Vervlochten in een dodelijke omhelzing
Dit is een belangrijk boek, echt belangrijk. Omdat het veel materiaal uit moeilijk toegankelijke Oost-Europese bronnen in een coherent historisch verhaal verwerkt. En ook omdat de ingetogen stijl het weinig opbeurende onderwerp met bijna hallucinerende scherpte in beeld brengt. Maar Bloedlanden van Timothy Snyder, de veelvuldig bekroonde hoogleraar geschiedenis aan Yale University, is vooral een...
We deden kwaad, maar vooral ook veel goed in Indië
Mag je schrijven over historisch pijnlijke onderwerpen zonder de grote morele kwesties expliciet aan de orde te stellen? In het geval van de Tweede Wereldoorlog ligt het antwoord besloten in de vraag. Zowel Loe de Jong als zijn eigentijdse erfgenaam Chris van der Heijden schreef zijn oorlogsgeschiedenis met een pen gedoopt in morele gevoeligheid, en...
De Stelling: ‘De Eerste Kamer moet worden afgeschaft’
Anton van Hooff:‘Ja, de Eerste Kamer is een overbodig instituut. Het is de taak van de Raad van State om toezicht te houden op de kwaliteit van de wetgeving. Probleem is alleen dat dit laatste instituut tegelijkertijd onze hoogste bestuursrechter is, wat strijdig is met de scheiding der machten. Die taken moeten dus worden gescheiden....
Lessen uit het verleden: ‘Idioot’ was vogelvrij
De affaire rond de verstandelijk gehandicapte Brandon, die sinds drie jaar vastgebonden zit in een inrichting, heeft de discussie over gehandicaptenzorg doen oplaaien. Volgens sommigen zijn inrichtingen een noodzakelijk kwaad; anderen spreken van moderne uitsluiting. Vroeger zouden gehandicapten wel door hun medeburgers zijn geaccepteerd. Inge Mans, psycholoog en auteur van Zin der zotheid. Vijf eeuwen...
Soapserie schokt Turken
De Turkse soapserie Muhteşem Yüzyıl, over het leven van sultan Süleyman I, die sinds begin dit jaar op de Turkse buis te zien is maakt veel Turken razend. In de soap wordt getoond hoe Süleyman de Geweldige geniet van wijn en haremdames. Voor zowel ultranationalistische als islamitische Turken betekent dit heiligschennis en bezoedeling van de...
President morrelt aan Javaanse monarchie
De Indonesische president Yudhoyono wil de sultan van Yogyakarta het ambt van gouverneur ontnemen. Yogyakarta is de enige provincie waar de gouverneur niet wordt gekozen, maar dit ambt automatisch door de sultan wordt bekleed. Volgens de president is er echter in een republiek geen ruimte voor monarchieën, zo zei hij afgelopen november. Daar denken de...
Schrijfster Luise Rinser was geen verzetsheld
De laatste jaren is het oorlogsverleden van Duitse ‘morele autoriteiten’ als Günter Grass, Walter Jens en Erwin Strittmatter gecorrigeerd. Nu is dat van Luise Rinser aan de beurt, de grande dame van de Duitse naoorlogse literatuur, die zichzelf ‘antifascistisch’, ‘links-katholiek’, ‘feministisch’ en ‘socialistisch’ noemde. In april zou de in 2002 gestorven schrijfster honderd jaar zijn...
Opera ‘Winnie’ schuwt controverse niet
Het is de eerste in Zuid-Afrika geschreven en gecomponeerde opera in de geschiedenis. Dan lijkt het logisch dat Nelson Mandela, de Vader des Vaderlands, het middelpunt van het schouwspel zal worden. Maar voor echte dramatiek kozen de makers voor zijn omstreden ex-vrouw, Winnie Madikizela-Mandela. In een vooraankondiging van de opera, die in april in première...
Veroverd en vergeten
Op 14 juni 1904 poseren zwaarbewapende KNIL-marechaussees bij een stapel dode lichamen in het dorp Koetö Réh op Sumatra. Naast een van de soldaten op de grond zit een nog levend kind. De foto is gemaakt tijdens de Atjeh-oorlog. Deze en andere door het KNIL vrijgegeven beelden lieten op schaamteloze wijze door Nederlandse soldaten uitgemoorde...
In beeld: Iers emigratie
Ierland vreest een nieuwe exodus. Door de ernstige financiële problemen zoeken duizenden Ieren elders een beter bestaan, net als hun voorouders deden. Tussen 1840 en de jaren twintig van de twintigste eeuw emigreerden 5 miljoen Ieren om de ellende in hun land te ontvluchten. De aardappel, ooit meegebracht uit Zuid-Amerika, is de pijler onder de...
Boeken: Signalementen
Geschiedenis van Limburg Frank Hovens (eindredactie) 416 p. Waanders € 29,95 ‘Limburg is voor de Nederlandse geschiedschrijving de meest onhandelbare provincie van alle elf. De historische kaart van Limburg vóór 1800 is bij machte om de ondernemendste vorser tot vertwijfeling te brengen,’ schreef de bekende historicus L.J. Rogier ooit. Toch heeft een team van historici...
