Alle artikelen
Over de Tweede Wereldoorlog zijn duizenden films gemaakt, maar de Eerste Wereldoorlog is er bekaaid vanaf gekomen. Het opmerkelijke verschil zal te maken hebben met de schaamte die rond de Eerste Wereldoorlog hangt. Er spreekt een nauwelijks voorstelbaar cynisme uit het gemak waarmee de strijdende partijen tijdens WO1 voor honderd meter terreinwinst duizenden soldatenlevens offerden.
In de Eerste Wereldoorlog ging de strijd om prestige, gekrenkte trots en koppigheid. Dat kostte 8,5 miljoen soldaten het leven. Alleen al op de eerste dag van de Slag aan de Somme in 1916 werden 60.000 (!) geallieerde soldaten door Duits mitrailleurvuur als poppetjes in een schiettent op de kermis weggemaaid.
Het enorme verlies leidde bij de generaals slechts tot meer verbetenheid. Er werd nog ruim vier maanden doorgevochten aan de Somme. Pas na 420.000 Britse, 200.000 Franse en 450.000 gedode Duitse soldaten gaven de generaals de strijd aan de Somme op. Daarna ging die ergens anders vrolijk verder.
Films over de Eerste Wereldoorlog
Het filmaanbod over de Eerste Wereldoorlog mag dan wel niet overweldigend zijn, de films díe gemaakt zijn ontbreekt het niet aan kwaliteit. Jos van der Burg, filmrecensent bij Het Parool en De Filmkrant, tipt zijn favorieten:
- All Quiet on the Western Front
Over de zinloze slachting van de Eerste Wereldoorlog maakte Lewis Milestone in 1930 het aangrijpende All Quiet on the Western Front, dat om zijn pacifistische strekking in veel landen werd verboden. De klassieker heeft als aanklacht tegen blinde oorlogszucht nog niets aan betekenis ingeboet.
Paths of Glory
In Stanley Kubricks Paths of Glory (1957) doet een Frans legeronderdeel een onmogelijke aanval op een Duitse stelling, omdat dat de promotiekansen van een generaal vergroot. Dat de operatie de levens van 8000 soldaten op het spel zet, is van geen belang. Paths of Glory maakte bijna een einde aan films over de Eerste Wereldoorlog. Het meesterwerk, dat het cynisme en de zinloosheid van de oorlog in volle gruwelijkheid toonde, kon moeilijk worden overtroffen.
- Regeneration
In de tientallen jaren na Paths of Glory werden nauwelijks nog films over de Eerste Wereldoorlog gemaakt, maar sinds een aantal jaren is sprake van een voorzichtige comeback. Een van de onbekendste, maar ook een van de beste, is Regeneration (1997) van de Engelse filmmaker Gillies MacKinnon.
De verfilming van een roman van de Engelse schrijfster en historica Pat Barker speelt zich af in 1917 in een Engels militair ziekenhuis, waar getraumatiseerde soldaten worden behandeld. Flashbacks tonen de gruwelen die zij in de Eerste Wereldoorlog hebben doorstaan. Als de soldaten weer enigszins in balans zijn, worden ze naar het slagveld teruggestuurd.
Joyeux Noël
Ook Franse filmmakers hebben de Eerste Wereldoorlog herontdekt. In Joyeux Noël van Christian Carion (2005) komt het op kerstavond op het slagveld tot onverwachte verbroedering tussen Franse, Duitse en Schotse soldaten. Dat is niet de bedoeling van de generaals, die er met executies een einde aan maken.
Un long dimanche de fiançailles
Een jaar eerder had Jean-Pierre Jeunet, de maker van de klassieker Amélie, met Un long dimanche de fiançailles de Eerste Wereldoorlog als decor gebruikt voor een intens romantische liefdesgeschiedenis.
- War Horse
Een Amerikaanse film ontbrak nog, maar in die leemte voorzag Steven Spielberg in 2011 met War Horse. Zoals de titel al aangeeft, gaat het in de verfilming van Michael Morpurgo’s gelijknamige bestseller en jeugdboek niet over het lot van soldaten, maar over dat van paarden.
War Horse is schaamteloos sentimenteel, maar de scènes op het slagveld wekken de oorlogsverschrikkingen tot leven, waarbij het oog gericht is op het paardenleed. Afgebeulde paarden trekken kanonnen door de modder tot ze erbij neervallen, worden neergeknald door mitrailleurvuur of raken verstrikt in prikkeldraadversperringen. In de Eerste Wereldoorlog kwamen 8 miljoen paarden om
Dat elke serieuze oorlogsfilm automatisch een anti-oorlogsfilm is, bewijst ook de nieuwe Duitse verfilming van Erich Maria Remarques roman Im Westen nichts neues weer. De film toont de zinloosheid van de gruwelijke loopgravenoorlog in de Eerste Wereldoorlog.
Films over de Eerste Wereldoorlog
Over de Tweede Wereldoorlog zijn duizenden films gemaakt, maar de Eerste Wereldoorlog is er bekaaid vanaf gekomen.
Higgeldy-piggeldy koloniseren
John Hanning Speke en Richard Burton bezaten de VOC-mentaliteit. Halverwege de negentiende eeuw begonnen de twee Britse avonturiers met een zoektocht naar het grootste wereldraadsel uit die tijd: de bron van de Nijl. Vergezeld door 132 sjouwers – onder wie een drummer en een vaandeldrager – volgden de twee ontdekkingsreizigers ’s werelds bekendste rivier. Na...
Signalementen
Een geschiedenis van de wereld in 100 voorwerpen Neil MacGregor 792 p. Spectrum, Є 49,99 Bestellen Prettig geschreven boek met een originele invalshoek. Neil MacGregor, directeur van het British Museum, betoogt dat geschiedschrijving zich al te dikwijls baseert op geschreven bronnen, terwijl voorwerpen stiefmoederlijk worden behandeld. En dat terwijl voorwerpen vaak de enige bron zijn...
Signalementen
Een geschiedenis van de wereld in 100 voorwerpen Neil MacGregor 792 p. Spectrum, Є 49,99 Bestellen Prettig geschreven boek met een originele invalshoek. Neil MacGregor, directeur van het British Museum, betoogt dat geschiedschrijving zich al te dikwijls baseert op geschreven bronnen, terwijl voorwerpen stiefmoederlijk worden behandeld. En dat terwijl voorwerpen vaak de enige bron zijn...
Heerlijk boek over hartstochtelijke scheldster
Herman Pleij is een enthousiast man. In zijn publieke optredens overheerst het brede gebaar. Moeiteloos weet hij verbindingen te leggen tussen – ik verzin maar wat (of misschien ook niet) – de Brugse burgerij aan het eind van de Middeleeuwen en de Nederlandse politieke cultuur van heden. De meest saaie onderwerpen weet hij tot leven...
Modelnazi komt niet uit de verf
Wie zich net als ik heeft geërgerd aan Laurent Binets HhhH, dat slecht geschreven jongensboek vol misplaatste pretenties, zal deze biografie van Reinhard Heydrich een verademing vinden. Dit is het boek dat Binet had moeten schrijven als hij het doel dat hij zichzelf van tevoren stelde – een geschiedverhaal zonder literaire verzinsels – serieus had...
Academisch in de slechte zin van het woord
Als niets minder dan ‘het standaardwerk over de geschiedenis van de Oudheid’ presenteert de uitgeverij dit omvangrijke werk. Gelukkig relativeert de auteur zelf die aanspraak in het woord vooraf: geen handboek, maar een ‘eigen verhaal’, de weerslag van het onderwijs dat hij een beroepsleven lang heeft gegeven. Heel verstandig beperkt de auteur zich tot de...
Van superioriteitsbesef tot wantrouwen
Het was midden jaren zestig en ik las Kara Ben Nemsi, de held van de woestijn, uitgegeven als prismapocket door de katholieke uitgeverij Het Spectrum. Kara Ben Nemsi, een schepping van de negentiende-eeuwse schrijver Karl May, was omgeven door enkele edele en veel woeste Arabieren die vrouwen roofden en alles deden wat God verbood en...
Een wereld licht en vrij
Vier van de acht leden van het Joodse gezin Vuijsje kwamen niet terug uit het concentratiekamp. Na de oorlog lieten de overlevenden weinig over hen los. Marja Vuijsje over het leven van haar oom Louis vóór Auschwitz en Sobibor. Een van de mooiste foto’s in het oude album van Louis Vuijsje is een klassenfoto van...
De blokkade van Leningrad
Negenhonderd dagen, van september 1941 tot januari 1944, duurde het beleg van Leningrad, en 900 Days heet ook de prachtige film die de Nederlandse documentairemaakster Jessica Gorter maakte over dat beleg. Ze won er eind november de eerste prijs mee op het International Documentary Festival Amsterdam (IDFA) en vervolgens ook bij het ArtDocFest in Moskou,...
Spartaans leven
De oude Spartanen waren befaamd om hun strenge soberheid. Zelfs hun geld was met opzet van waardeloos ijzer. Gestaag bouwden ze aan een stelsel van regels dat niet alleen de staatsinstellingen vormgaf, maar ook de opvoeding en de sobere leefstijl van alle Spartanen. Ooit waren er Grieken die niet verguisd werden om hun spilzucht, maar...
De val van Leon Trotski (1879-1940)
Samen met Lenin was hij het gezicht van de Russische Revolutie. Maar uiteindelijk zou de briljante organisator Leon Trotski het afleggen tegen Jozef Stalin, die politiek handiger was. Trotski stond aanvankelijk achter de showprocessen van de Communistische Partij, waar hij zelf slachtoffer van zou worden. Toen Vladimir Lenin in 1924 overleed, stond het voor de...
