Alle artikelen
Wie tijdens het Europees Kampioenschap voetbal een van de wedstrijden van het Nederlands elftal in de Oekraïense stad Charkov gaat bezoeken, zal het misschien leuk vinden om in het Oekraïens dwa piwa (‘twee biertjes’) te zeggen. Een ander Oekraïens woord is echter veel bekender – en veel minder vrolijk. Dat woord is holodomor. Het verwijst naar de hongersnood die Oekraïne trof in 1932-1933. Het is afgeleid van een Oekraïens werkwoord, dat te vertalen is als ‘dood veroorzaken door honger’.
Veel historici stellen dat Stalins regime de Holodomor bewust veroorzaakte om Oekraïense boeren die weigerden hun vee af te staan aan collectieve boerderijen een lesje te leren. Maar veel landen, waaronder Rusland en ook Nederland, erkennen de Holodomor niet als genocide. Er bestaan verschillende websites die proberen zo veel mogelijk mensen bewust te maken van deze zwarte bladzijde uit de Oekraïense geschiedenis.
Een veelzijdige site is holodomorct.org, in het leven geroepen door een Amerikaanse educatieve instelling. De pagina bevat onder andere pakkende ooggetuigenverslagen van de gruwelijke hongersnood. De bekende journalist en auteur Arthur Koestler verbleef in de eindfase van de Holodomor drie maanden in Charkov. Hij schreef: ‘Ik zag complete families in lompen wanhopig bedelen op het treinstation. Vrouwen hielden hun uitgehongerde kinderen omhoog, die er met hun spillebenen, uitgemergelde hoofden en gezwollen buiken uitzagen als misvormde reageerbuisembryo’s.’ Elders herinnert een vrouw zich hoe mensen in muizenholletjes naar verstopte graankorrels zochten.
Afgezien van enkele foto’s van uitgemergelde kinderen biedt de site weinig beeldmateriaal. Wel zijn er interessante links naar recent historisch onderzoek. Eén daarvan verwijst naar onlangs opgedoken correspondentie, waaruit blijkt dat Stalin in de zomer van 1931 besloot een beginnende hongersnood in Kazachstan en het Wolga-bekken een handje te helpen.
Hij verdubbelde de quota die de Oekraïners aan de staat moesten leveren en stuurde gewapende politiegroepen om alle resterende voedselvoorraden in beslag te nemen en hongerende steden en dorpen van de buitenwereld af te sluiten. Hoewel er nog altijd (veelal Russische) historici zijn die stellen dat de hongersnood vooral economische oorzaken had, lijkt het moeilijk te ontkennen dat de Holodomor in elk geval gedeeltelijk door het Kremlin is georganiseerd.
Ook het Canadese holodomorsurvivors.ca is zeer de moeite waard. Canada liep voorop bij de internationale erkenning van de Holodomor als genocide. Overlevenden van de hongersnood die naar Canada vluchtten, vertellen op deze site hun verhaal. Ook interessant is het kopje ‘Educational resources’, waaronder informatieve en rijk geïllustreerde documenten staan, voorzien van foto’s en landkaartjes voor geschiedenisleraren.
Wie echt geschokt wil raken, kan op de site de documentaire Harvest of Despair bekijken, waarin duidelijk wordt gemaakt dat de gebeurtenissen in 1932-1933 onmenselijk genoeg zijn om in één adem genoemd te worden met de Holocaust, de burgeroorlog in Rwanda en andere (erkende) genociden. De hongersnood kostte naar schatting aan 7 tot 10 miljoen mensen het leven. Het EK in Charkov is wellicht een moment om hier nog eens bij stil te staan.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Website: Hongersnood met voorbedachten rade
Wie tijdens het Europees Kampioenschap voetbal een van de wedstrijden van het Nederlands elftal in de Oekraïense stad Charkov gaat bezoeken, zal het misschien leuk vinden om in het Oekraïens dwa piwa (‘twee biertjes’) te zeggen. Een ander Oekraïens woord is echter veel bekender – en veel minder vrolijk. Dat woord is holodomor. Het verwijst...
Film: Signalementen
Hysteria Tanya Wexler Paradiso, € 16,99 Een speelfilm over de uitvinding van de vibrator en toch geen moddervette humor: het kan. Hysteria is geen puberale Hollywood-komedie, maar een lichtvoetige Engelse film, die de uitvinding van de vibrator rond 1880 in Engeland in een romantisch verhaaltje plaatst. De film is trouw aan de...
Film: De godganse dag revolutieliederen uit de luidsprekers
‘Ik executeer je!’ roept een jochie vrolijk als hij met zijn vriendjes een ‘contrarevolutionair’ heeft gearresteerd. Welkom in de Chinese film 11 Flowers, waarin kinderen in Zuidwest- China in 1975 ‘executietje’ spelen. Hun spel komt niet uit de lucht vallen. De kinderen apen de werkelijkheid na, waarin misdadigers in het openbaar worden terechtgesteld. Welke...
Indonesische Mata Hari klaagt aan
Een voormalige danseres van president Soekarno eist ruim 600.000 euro van de Indonesische regering, omdat ze zeven jaar onterecht gevangen heeft gezeten op verdenking van communistische sympathieën. Nani Nurani groeide op een in aristocratisch familie in West-Java. Haar dansprestaties brachten haar naar het Cipanas-paleis, waar ze voor president Soekarno mocht optreden. Ze...
Martin Sommer
Bij De Slegte kocht ik twee weken geleden het plaatjesboek Der vaderen erf. Dat betekent ‘het vaderland’ en klinkt ouderwetser dan het boek is. Het heeft een hardkartonnen kaft met daarop wat vrolijk geaquarelleerde ridders met toebehoren. In 1952 bracht beschuitfabrikant v/h G. Hille & Zoon deze bloemlezing van de vaderlandse geschiedenis uit, met...
Maarten van Rossem
Het is deze maand tien jaar geleden dat Fortuyn werd vermoord. Op het moment dat ik dit schrijf hebben we een aanzienlijk deel van de terugblikken op zijn zonderlinge verschijning in de Nederlandse politiek al achter de rug. Onze populistische held kwam er bepaald goed vanaf. De bekende retoriek over het Volk...
Bevrijde slaven geloofden de mythe dat ze hun emancipatie dankten aan koning Willem III
Nederland herdacht maandag de slavernij tijdens Keti Koti. In 1863 geloofden voormalige slaven dat ze hun bevrijding dankten aan koning Willem III. Die mythe hielp om de rust in de koloniën te bewaren.
Waarom mislukte Napoleons veldtocht tegen Rusland?
Wie een Rus begroet met ‘Cher ami’, kan op wantrouwen rekenen. Omgekeerd verzucht een Fransman ‘C’est la Bérézina!’ als hij diep in de problemen zit. Uitspraken die verwijzen naar de rampzalige veldtocht van Napoleon tegen Rusland in 1812. Angela Dekker reisde de tocht tweehonderd jaar later na. Van Vilnius via Minsk en Smolensk, en van...
Slavenlevens in Suriname
Wie denkt aan de Surinaamse plantages denkt al snel aan de gruwelijkheden van de slavernij. Toch is er een genuanceerder verhaal te vertellen, schrijft historicus Gert Oostindie in een artikel uit 2012.
Een bloedbad voor de Spelen
Vlak voor de Olympische Spelen van 1968 in Mexico-Stad doden militairen stakende studenten. De moordpartij maakt de Vuile Oorlog van de regering tegen de eigen bevolking pijnlijk zichtbaar. Maar de Spelen gaan door. Woensdag 2 oktober 1968, aan het einde van de middag, komt Myrthokleia González aan op de Plaza de las Tres Culturas, midden...
Wedstrijden winnen in het oude Olympia kon behoorlijk lucratief zijn
In het oude Olympia wedijverden topsporters uit de hele Griekse wereld. De enige prijs was een simpele olijfkrans. Maar na de spelen haalden kampioenen veel geld binnen. Daarom was de verleiding om vals te spelen groot. In 2012 overvielen twee gewapende mannen het Museum van de Antieke Olympische Spelen in Olympia, Griekenland. Ze hadden het...
In beeld: Parades voor de massa
Ze begonnen terughoudend, maar in de loop van de negentiende eeuw groeiden campagnes voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen uit tot steeds grotere shows. Met buttons en foto’s probeerden kandidaten vanuit treinen de kiezers voor zich te winnen. ‘Van is a used-up man,’ zongen aanhangers van de Amerikaanse Whig Party in 1840 over de...
