• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 2/2012

    De val van Leon Trotski (1879-1940)

    Slachtoffer van zijn eigen revolutie

    Door: Willem de Bruin
    Samen met Lenin was hij het gezicht van de Russische Revolutie. Maar uiteindelijk zou de briljante organisator Leon Trotski het afleggen tegen Stalin, die politiek handiger was. Trotski stond aanvankelijk achter de showprocessen van de Communistische Partij, waar hij zelf slachtoffer van zou worden.

    De opvolger van Vladimir Lenin

    Toen Vladimir Lenin in 1924 overleed, stond het voor de Nederlandse communist Jacques de Kadt vast dat niemand anders dan Leon Trotski hem kon opvolgen. ‘Hij alleen, zo zag ik het toen, was een man van hetzelfde niveau als Lenin. In sommige opzichten was hij ongetwijfeld de mindere van Lenin, met name waar het gezond verstand en nuchterheid betrof; maar in andere opzichten was hij zeker diens meerdere: een briljanter en genuanceerder schrijver, een groter redenaar, geweldig in zijn energie en zijn organisatievermogen.’
     

    Trotski zou in linkse kringen nog lang het voordeel van de twijfel krijgen

    Uit zijn waardering voor Trotski, zo voegde de later fel anticommunistische PvdA-politicus er in zijn memoires aan toe, bleek wel ‘dat ik van de werkelijke situatie in Rusland en in de Russische partij vrijwel niets begreep’.

    De Kadt maakte zich al vóór de Grote Terreur in de tweede helft van de jaren dertig – waarbij met name de ‘trotskisten’ het moesten ontgelden – geen illusies meer over het socialistische experiment in de Sovjet-Unie. Toch zou Trotski in linkse kringen nog lang het voordeel van de twijfel krijgen. Bewees alleen al het feit dat hij als een van de eersten door Stalin in de ban werd gedaan niet dat hij aan de ‘goede’ kant van de revolutie stond?
     

    Leiba Davidovitsj Bronstein

    Leon (Lev) Trotski werd in 1879 geboren als Leiba Davidovitsj Bronstein in een Joods gezin in het zuiden van de Oekraïne. De schuilnaam Trotski nam hij aan na een eerste ontsnapping uit Siberische ballingschap. Vader Bronstein was niet rijk, maar welgesteld genoeg om zijn zoon een goede opleiding te laten volgen.

    Op de middelbare school in Odessa kwam Leiba voor het eerst in aanraking met het marxisme. Dat won in die tijd onder Russische intellectuelen snel aan populariteit, al was Rusland aan het eind van de negentiende eeuw nog een overwegend agrarische samenleving met sterk feodale trekken. Om die reden meenden de zogenoemde socialisten-revolutionairen dat een socialistische maatschappij in Rusland in de eerste plaats op de boeren moest steunen.
     

    De schuilnaam Trotski nam hij aan na een eerste ontsnapping uit Siberische ballingschap

    In die tijd werd de Russische Sociaal-Democratische Arbeiderspartij opgericht, die het klassieke marxisme aanhing. In embryonale vorm bestond de partij al sinds 1898, maar de eigenlijke oprichting vond plaats op het tweede partijcongres in 1903. Deze bijeenkomst begon in Brussel, maar moest na een politie-inval naar Londen worden verplaatst. De meeste oprichters waren afkomstig uit de kring van Russische ballingen rond het tijdschrift Iskra (De Vonk). Onder hen was Vladimir Lenin.

    Ook Trotski, die een jaar eerder in Londen kennis had gemaakt met Lenin, was aanwezig. Trotski voorzag op dat moment in zijn onderhoud als rondreizend correspondent. Lenin onderkende Trotski’s talenten als schrijver en redenaar, maar kwam er ook al snel achter dat hij zich niet makkelijk liet disciplineren.
     

    Bolsjewieken en mensjewieken

    Nog voordat de partij goed en wel op de rails stond, openbaarden zich meningsverschillen die zouden leiden tot een splitsing van de partij in bolsjewieken (afgeleid van het Russische woord voor ‘meerderheid’) en mensjewieken (‘minderheid’). Op dubieuze gronden claimde Lenin daarbij de meerderheid te vertegenwoordigen.

    Een belangrijk twistpunt was de organisatievorm van de partij. Lenin stond een strak geleide voorhoedeorganisatie voor ogen, terwijl Trotski met de mensjewieken voorstander was een brede arbeiderspartij. Trotski vreesde dat Lenins nadruk op centralisme en partijdiscipline zou leiden tot een dictatuur over het proletariaat in plaats van een dictatuur van het proletariaat.
     

    Ook Joeli Martov ontdekte al snel dat Trotski even briljant als ongrijpbaar was

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen