Als niets minder dan ‘het standaardwerk over de geschiedenis van de Oudheid’ presenteert de uitgeverij dit omvangrijke werk. Gelukkig relativeert de auteur zelf die aanspraak in het woord vooraf: geen handboek, maar een ‘eigen verhaal’, de weerslag van het onderwijs dat hij een beroepsleven lang heeft gegeven. Heel verstandig beperkt de auteur zich tot de periode 1100 vóór tot 580 na Christus. Ook veelbelovend is zijn opzet om het hele Middellandse-Zeegebied gelijktijdig in ogenschouw te nemen, dus niet eerst Grieken en daarna Romeinen. Telkens krijgt daarbij Italië prioriteit.
Het krediet dat Van der Vliet met deze interessante beloften opbouwt, verspeelt hij echter prompt: algauw blijkt namelijk dat hij geen verhaal kan vertellen. Vooral in het begin bevat bijna iedere zin een nieuwe mededeling, zodat er geen textus (Latijn voor ‘weefsel’) ontstaat. Bovendien zijn veel zinnen op zichzelf gedrochten.
Een voorbeeld – onderwerp is het Romeinse recht: ‘Maar zelfs nu nog is het aanwezig in de Europese gedachte die wordt uitgedrukt in de naar Karel de Grote (die zichzelf als keizer van het Romeinse Rijk in het westen beschouwde) genoemde prijs.’ Herlees deze zin en haal de missers eruit: een lelijke tangconstructie (de … genoemde prijs) wordt nog eens onderbroken door een zin tussen haakjes. Bovendien is de mededeling onhelder: hoe kan het Romeinse recht in de Europese gedachte ‘aanwezig’ zijn?
Na honderd bladzijden had ik het wel gehad met de povere stijl, de nietszeggende geografische namenlijsten en pedanterieën als ‘Bovendien kan een evenementieel verhaal structurele aspecten zichtbaar maken’. Overigens maakt de schrijver de belofte die hij hier doet niet eens waar. Het hele boek blijft academisch in de slechte zin van het woord en is eigenlijk alleen voor ingewijden begrijpelijk. Ik snakte naar een veelzeggende anekdote of een sprekend citaat.
Het boek wordt gaandeweg wel wat rustiger en beter. Dat de auteur zijn eigen verhaal vertelt, het product van een leven lang doceren, had de kracht van het boek kunnen zijn. Eigenzinnigheden, parmantigheid en persoonlijke terzijdes had de welwillende lezer op de koop toe genomen, als kruiding van een persoonlijk relaas. Maar het verhaal wordt nergens lekker. De taal is niet trefzeker, uitdrukkingen zitten er net even naast, dezelfde woorden echoën akelig in één zin, er zijn stijlbreuken en Tante Betjes.
Het heeft er alles van weg dat Van der Vliet aan zijn computer heeft zitten breien om zijn opgestapelde kennis te lozen. Daarbij voelde hij zijn academische collega’s over zijn schouder meelezen en vergat hij het brede publiek dat hij wilde bedienen. Er komt in de literatuurlijst – behalve bij Romeins Nederland – dan ook geen enkele originele publicatie in het Nederlands voor (ja, hier speelt persoonlijk dépit mee).
Binnen de onderdelen is er geen herkenbare structuur of compositie, aangegeven door bijvoorbeeld tussenkopjes of sleutelwoorden. Het verhaal zit vol losse eindjes. Menigmaal dacht ik: kon de lezer dit feit al weten of dit begrip al kennen? Maar het was niet na te gaan of dat eerder voorkwam, want dit ‘standaardwerk’ heeft alleen een register van persoonsnamen.
Het spijt me oprecht dat ik dit werk waarin een gerespecteerde collega ongetwijfeld veel van zichzelf heeft gestoken, aan niemand kan aanbevelen.
Anton van Hooff is voormalig hoofddocent klassieke geschiedenis aan de Universiteit van Nijmegen.
Een geschiedenis van de klassieke oudheid
E.Ch.L. van der Vliet
555 p. Prometheus, € 39,95
Bestellen
