Alle artikelen
De held van het verhaal verlaat huis en haard en trekt onverschrokken de wijde wereld in. Hij moet iets groots verrichten. Als hij zijn monster heeft gevonden en gedood, keert hij met de beeldschone prinses die door het monster gevangen werd gehouden terug naar huis. Ze trouwen onder trompetgeschal en leven nog lang en gelukkig…
Dat is de basisstructuur van elk sprookje of avonturenverhaal. Het is, als je er even over nadenkt, eigenlijk een wonderlijke zaak. Het verhaal houdt op als het echte leven begint. Als de avontuurlijke start heeft plaatsgevonden, komt er nog minimaal een halve eeuw, die kennelijk de moeite van het vermelden niet waard is.
Dit patroon is – zij het in een wat minder sprookjesachtige vorm – ook kenmerkend voor de narratieve structuur die ons geheugen voor ons eigen leven vervaardigt. Het menselijk geheugen wordt geactiveerd door dramatische gebeurtenissen, maar heeft niet veel met de trage, routineuze stroom van de tijd, met de duur der dingen. Zo komt het dat het verhaal dat ons geheugen van ons leven maakt wel iets te maken heeft met de daadwerkelijke ervaring van het leven, maar er bepaald niet mee samenvalt. Dat is waarschijnlijk ook de reden dat dagboekaantekeningen achteraf vaak triviaal aandoen en niet lijken samen te vallen met onze herinnering.
Deze wonderlijke discrepantie wordt beschreven in de laatste vier hoofdstukken van Daniel Kahnemans fascinerende boek Thinking, Fast and Slow. Het leven wordt gewaardeerd naar en opgehangen aan zijn hoogtepunten en eventuele dieptepunten, niet naar de veel langere perioden waarin het rustig en tevreden is geleefd. Proefpersonen waarderen een kort leven waarin iets groots is verricht boven een lang en tevreden leven waarin dat niet is gebeurd. Ook in de evaluatie van het eigen leven, waarbij het herinnerde leven steeds het uitgangspunt is, spelen zaken een prominente rol die in het dagelijkse leven helemaal geen gevoelsmatige rol van betekenis hadden.
In het levensverhaal heeft ook het einde van het leven een buitenproportionele rol. Als er op een lang, rustig en aangenaam leven twee moeizame jaren van aftakeling volgen, dan werpen die laatste jaren een lange schaduw over de zeven of acht decennia die daaraan vooraf zijn gegaan. Aan vakanties, die slechts een fractie van ons geleefde leven vormen, houden we vaak levenslang een scherpe herinnering.
Ook ons collectieve geheugen, de geschiedenis, lijkt deze eigenaardigheid te vertonen. Geschiedenis gaat over opmerkelijke en dramatische gebeurtenissen, niet over het rustige, dagelijkse leven dat verreweg de meeste mensen leiden.
In de historische verbeelding zijn de jaren dertig de intens sombere jaren van de Grote Depressie en van de onafwendbaar naderende Tweede Wereldoorlog, een decennium waarin de zon zelden scheen en de merels niet zongen. Voor de overgrote meerderheid van de Nederlanders werd die tien jaar echter gekenmerkt door de kleine zorgen van het dagelijks leven. We zijn ook altijd weer verbaasd, en misschien zelfs licht verontwaardigd, als foto’s gemaakt tijdens de bezettingsjaren ons duidelijk maken dat men ook toen onbezorgd ging fietsen en picknicken op de eerste warme voorjaarsdagen.
De vraag is natuurlijk of we het triviale leven, dat zoveel omvangrijker was dan het grote drama van de geschiedenis, maar moeten laten rusten of dat wij historici moeten proberen dat kabbelende, wellicht slaapverwekkende verleden ook in beeld te brengen. Gesteld dat we dat zouden willen doen – al was het maar in een kadertje naast het bloedvergieten –, dan is de vraag waar we de informatie over al die levens zonder drama en avontuur vandaan zouden moeten halen. Alle manifestaties van de nieuwsindustrie werken immers volgens het adagium dat goed nieuws geen nieuws is.
Het grootste geheim van de geschiedenis zijn de miljarden onopmerkelijke levens waarvan we niets weten!
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Column Maarten van Rossem
De held van het verhaal verlaat huis en haard en trekt onverschrokken de wijde wereld in. Hij moet iets groots verrichten. Als hij zijn monster heeft gevonden en gedood, keert hij met de beeldschone prinses die door het monster gevangen werd gehouden terug naar huis. Ze trouwen onder trompetgeschal en leven nog lang en...
De stelling: ‘De Amerikaanse democratie is verloederd.’
Anton van Hooff:‘Het is overduidelijk dat het grote geld een belangrijke rol speelt in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Maar ik zou niet kunnen zeggen of de invloed van rijke geldschieters nu groter is dan vroeger. Rond 1900 had je het fenomeen van de zogenoemde “cowboykapitalisten” – zakenlui als John D. Rockefeller –, die ook toen...
Lessen uit het verleden: ‘Wederopbouw deed woningbouwverenigingen kraken’
Er komt een parlementaire enquête naar het functioneren van woningbouwcorporaties. Aanleiding zijn de perikelen bij Vestia, dat veel geld heeft verloren aan financiële derivaten. Cultuurpsycholoog en publicist Jos van der Lans, schrijver van Het rode geluk. Een geschiedenis van de Algemene Woningbouw Vereniging (2008), pleit voor een herwaardering van de uitgangspunten van de voormalige...
Nederlandse pr voor de Turken
In Nederland en Turkije wordt dit jaar gevierd dat de betrekkingen tussen beide landen vierhonderd jaar oud zijn. Het beeld dat Nederlanders en Turken van elkaar hebben is in die periode eerder verslechterd dan verbeterd. ‘Ik heb alleen vertrouwen in God en in u,’ schreef Cornelis Haga in zijn brief op...
Onderzoek: Strijd tegen losse arbeid
‘Flexibilisering van de arbeid’ is een economisch mantra, die onophoudelijk wordt herhaald en waarvan een bezwerende werking uitgaat. Werkgevers willen arbeidskrachten kunnen oproepen en naar huis kunnen sturen wanneer het hun uitkomt, en er dient alleen betaald te worden als er ook echt gewerkt wordt. Het risico van het onregelmatige aanbod van werk moet...
‘Ook in de Republiek stond Oranje aan het roer’
‘Nederland is in oorsprong een republiek. Willem I werd door een kunstje koning.’ N. Oostindier onderschrijft de stelling van deze maand: ‘Nederland zou net als in de Gouden Eeuw een republiek moeten zijn.’ Hij is in de minderheid. Van de 124 deelnemers aan het forum is 44 procent het eens en 52 procent oneens...
‘Koning Willem II voelde zich niet thuis in Nederland’
‘Totale eenzaamheid’, zo zag het koningschap eruit door de ogen van Willem II. Dat zegt zijn biograaf Jeroen van Zanten op Het Nederlandse koningshuis, een cd-box met zeven colleges over alle Oranje-vorsten sinds 1813. Volgend jaar, als de Oranjes vieren dat ze tweehonderd jaar op de Nederlandse troon zitten, moet er een imposante biografie klaarliggen....
Willem II en de radicalen
Tijdens het koningschap van Willem II werpen radicale journalisten zich op als de kampioenen van het volk. Met de liberalen pleiten ze voor democratische hervormingen. Hoewel minder principieel dan ze zich voordoen – ze accepteren regelmatig zwijggeld van de koning –, boeken de radicalen succes als Willem II een nieuwe grondwet laat ontwerpen. Dat betekent...
De Tiendaagse veldtocht was voor Willem I een kwestie van wraak
Groot is de verrassing in Europa als Nederland op dinsdag 2 augustus het net afgescheiden België aanvalt. De Verenigde Nederlanden waren het meesterwerk van koning Willem I, en hij kan de onafhankelijkheidsvoorwaarden niet verkroppen. Duizenden jongemannen pakken de wapens op. Niet dat men de Belgen terug wil, maar de geschonden eer moet worden gewroken. Was...
Hermans wilde werken in Duitsland
Willem Frederik Hermans wilde tijdens de Bezetting niet alleen lid van de Kultuurkamer worden, maar meldde zich in 1943 ook vrijwillig voor werken in Duitsland. Hij werd tegengehouden door een bevriende verzetsman, die hem uit de rij voor het Arbeidsbureau schold. Onlangs onthulde biograaf Willem Otterspeer in de Volkskrant dat schrijver Willem Frederik Hermans...
Ontheemd in de vitrine
Jodendom. Een boek vol verhalen – de titel van de tentoonstelling in de Amsterdamse Nieuwe Kerk doet spannende verhalen vermoeden, de locatie goud en zilver. Zo’n expositie is dit echter niet. Overdonderd door pracht en praal zal de bezoeker niet worden, en ook niet meegesleept door avonturen. Hij kan wel een leerzame tentoonstelling verwachten,...
De achterkant van een schilderij
Heeft Nederland na de teloorgang van het project dat tot de oprichting van een Nationaal Historisch Museum moest leiden nog een museum over dat met enig recht deze titel zou mogen dragen? Er zijn twee mogelijke kandidaten: het zeer succesvolle Openluchtmuseum in Arnhem en de traditionele hoeder van ons gekoesterde culturele erfgoed, het Rijksmuseum...
