BOEKEN: Signalementen

De Utrechtse hoogleraar Maarten Prak heeft zijn succesvolle overzichtswerk uit 2003 grondig herzien. Aanleiding was de televisieserie van de NTR over de Gouden Eeuw, waarbij Prak betrokken was als wetenschappelijk adviseur. Het boek kreeg twee nieuwe hoofdstukken: een over wetenschap en een over taal en literatuur. Nog steeds is dit het beste overzicht voor wie wil kennismaken met de Nederlandse Gouden Eeuw.

Willem Frijhoff bewerkte zijn vuistdikke biografie uit 1995, Wegen van Evert Willemsz. Een Hollands weeskind op zoek naar zichzelf tot Evert Willemsz. Een zeventiende-eeuws weeskind op zoek naar zichzelf (380 p. Vantilt, € 22,50). Deze versie is handzamer doordat Frijhoff alleen de jeugd van zijn held behandelt en niet zijn jaren in Afrika en Amerika. Evert Willemsz. was een Woerdense weesjongen die in 1622 overvallen werd door spirituele belevenissen, waarin iedereen die meetelde in Woerden een rol speelde.

Hitler. Opkomst en ondergang van een Duits politicus

Willem Melching

311 p. Bert Bakker, € 19,95

Van dit boek verscheen een voorpublicatie in het vorige nummer van Historisch Nieuwsblad: ‘De onderschatting van Adolf Hitler.’ Het omslag, hier afgebeeld, is briljant en verdient een prijs. Wie geen tijd heeft om de twee heel dikke delen te lezen van de biografie van Hitler door Ian Kershaw, kan nu terecht bij Melching, die een fris overzicht geeft van de laatste stand van zaken in het Hitler-onderzoek. Een belangrijke bron zijn de dagboeken van Joseph Goebbels, waaruit Melching eerder een bloemlezing samenstelde.

In nummer 1 van dit jaar publiceerden we voor uit De vergelding. Een dorp in tijden van oorlog door Jan Brokken (383 p. Atlas Contact, € 19,95). Het ziet ernaar uit dat dit boek een bestseller wordt, en dat zou geheel terecht zijn. Brokken schreef een indrukwekkend werk over zijn geboortedorp Rhoon in de Tweede Wereldoorlog, dat verscheurd werd door een verzetsdaad met vreselijke gevolgen.

Hij komt van Hoorn. Hoorn tussen 1795 en 1914. Een geschiedenis in 64 verhalen

Jos M.M. Leenders

818 p. Vereniging Oud Hoorn, € 39,95 (bestellen: secretaris@oudhoorn.nl)

Dit boek verschijnt ter gelegenheid van het 95-jarig bestaan van de Vereniging Oud Hoorn. Er is een woord vooraf van de burgemeester (‘Er komen en zijn heel veel mensen van Hoorn. Moge dat zo blijven’), en een hele pagina gevuld met logo’s van sponsors. Maar verder is dit een boek van bovenregionaal belang. Leenders is een degelijk historicus, die diep in de negentiende eeuw weet door te dringen en elegant het bijzondere met het algemene verbindt.

Of dat ook geldt voor Dordt Eigen-Aardig door Jaap Bouman (124 p. Jaap Bouman, € 21,95) waag ik te betwijfelen. Het is wel bijzonder uitgegeven: in tijdschriftvorm. Dit boek is gedateerd december 2012, en het volgende zal in mei 2013 verschijnen. De hoofdstukken (zo men wil artikelen) zijn gebaseerd op krantenbijdragen van de auteur.

Mijnwerkers in Limburg. Een sociale geschiedenis

Ad Knotter (red.)

696 p. Vantilt, € 39,95

Dit overzichtswerk en voorlopig hét standaardwerk over de mijnen in Limburg begint en eindigt met fraaie beeldverhalen over de arbeid onder en boven de grond. Mijn beide grootvaders waren mijnwerkers en uit hun verhalen wist ik dat het werk in de mijnen zwaar, gevaarlijk en ongezond was – al werden ze gek genoeg allebei behoorlijk oud. Knotter, directeur van het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg, geeft cijfers van het aantal dodelijke ongelukken in de Limburgse mijnen: in de periode 1921-1939 waren dat er 27,6 per jaar, in de periode 1949-1967 15,5. Dat is aanzienlijk.

Tegelijkertijd verscheen In en onder het dorp. Mijnwerkersleven in Limburg (224 p. Vantilt, € 19,95) door Wiel Kusters, dichter en emeritus hoogleraar Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Maastricht. Mijnwerkerszoon Kusters brengt vooral een persoonlijk verhaal.

Een plek om lief te hebben. Geschiedenis van Carré

Mariëtte Wolf

472 p. Boom, € 29,90

Het was een slimme keus van de voorlaatste directeur van Carré, Hein Jens, om Mariëtte Wolf ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan een boek te laten schrijven over het beroemde Amsterdamse theater. Wolf heeft naam gemaakt met een fantastische geschiedenis van dagblad De Telegraaf.

Een plek om lief te hebben is veel meer dan een gedenkboek; het is een gedegen en goed geschreven studie over een instituut dat goede en slechte tijden meemaakte – in 1968 ontsnapte Carré ternauwernood aan de slopershamer.

Nog iets beroemder zijn het Concertgebouw en het Koninklijk Concertgebouworkest, die ook 125 jaar bestaan.

Zij presenteren het gedenkboek Bravo! 125 jaar Het Concertgebouw en Koninklijk Concertgebouworkest (336 p. Balans, € 29,90) onder redactie van Michel Kalifa. Het boek bevat tal van artikelen geschreven door voornamelijk muziekjournalisten. Human interest staat voorop.

Bikkel. Het verhaal van de eerste politieke moord van het Bouterse-regime

Rudie Kagie

216 p. Bert Bakker, € 19,95

Bikkel is de bijnaam van de keiharde Surinaamse militair Fred Ormskerk. Hij werd in 1980 opgepakt, omdat hij plannen zou hebben gehad om het regime van Bouterse omver te werpen. In de gevangenis werd hij doodgeknuppeld. De Nederlandse regering liet het passeren en ‘een groot gedeelte van de Nederlandse pers had in die tijd de merkwaardige gewoonte alles toe te juichen wat zich links noemde’. Daarom escaleerde het geweld, met als dieptepunt de Decembermoorden van 1982, aldus Kagie in dit zeer lezenswaardige boek.

De meest succesvolle groep in Suriname zijn de Hindostanen. Hoe dat zo gekomen is, onderzoeken Charietje G. Choenni en Chan E.S. Choenni in Sarnami Hindostani 1920-1960. Worteling, identiteit en gemeenschapsvorming in Suriname (672 p. KIT Publishers, € 24,50). Chan E.S. Choenni is hoogleraar Hindostaanse migratie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Memoires 1981

Willem Oltmans

348 p. Papieren Tijger, € 25,00

Inmiddels zijn we aanbeland bij deel 31 van de memoires van de in 2004 overleden journalist Willem Oltmans, die naar mijn idee volkomen ten onrechte weinig belangstelling meer trekken.  Ook collega-journalisten zijn niet geïnteresseerd. We hebben nog een lange weg te gaan, want de serie zal bestaan uit 76 delen! In deel 31 veel over Oltmans’ rechtszaak tegen het blad Time, dat hem beschuldigde van ondermijning van de Nederlandse monarchie, samen met de KGB. Verder veel over gedoe en ruzies met omroepen, tijdschriften en kranten over bijdragen van Oltmans.

Ook weer een heleboel seks: ‘Ik probeerde ergens een rustig plekje te vinden, maar waar ik ook ging, overal lagen kerels elkaar af te zuigen, wat gepaard ging met de nodige varkensstalgeluiden. Er waren ook veel zwarten. Ik probeerde vergeefs mijn oren dicht te stoppen.’

Lenins balsem

Pieter Waterdrinker

400 p. Prometheus, € 19,95

Waterdrinker is correspondent in Rusland, waar een deel van zijn romans is gesitueerd, zoals ook deze. Lenins balsem speelt vlak na de instorting van de Sovjet-Unie, en de auteur geeft een heel goed beeld van het maffiakapitalisme dat dan ontstaat. De hoofdpersoon denkt heel rijk te worden als hij achter de formule komt van de balsem waarmee het lijk van Lenin wordt behandeld.

In vredesnaam (239 p. Bruna, € 17,95) door Daniëlle Hermans is een thriller geschreven in opdracht van het comité dat de festiviteiten coördineert rond de viering van driehonderd jaar Vrede van Utrecht. Je verwacht een gelegenheidswerkje, maar niets is minder waar. Dit is een ijzersterke roman, met als thema een complot van Utrechtse vrouwen om de wereldmacht te veroveren op de mannen.