Alle artikelen
‘Warm, maar ook snoeihard’: de persoonlijkheid van Peter de Grote (1672-1725) was gespleten, blijkt in de tentoonstelling in het kader van het Nederland-Rusland-jaar. Als vorst was hij grillig en rücksichtslos; hij liet zijn zoon doden en voerde onafgebroken oorlog. Maar wij kennen hem vooral als de bevlogen tsaar die de westerse Verlichting naar Rusland wilde brengen, niet maalde om afkomst en zich zij aan zij met Nederlandse timmerlieden veertien ambachten eigen maakte.
Peters harde kant komt aan bod op de benedenverdieping van de tentoonstelling. Daar wordt – summier – beschreven hoe Peter de macht overnam van zijn halfzus Sofja en haar opstandige lijfwachten eigenhandig executeerde. Gravures memoreren zijn veldslagen tegen Zweden om toegang tot de Oostzee te krijgen. Zijn legerwambuis en zadel met holsters laten zien dat hij zelf meevocht.
Dan volgen de reizen naar het westen, waar Peter bevriende vorsten bezocht; hun geschenken staan in vitrines. Het vormt de overgang naar zijn ‘verlichte’ regime, dat boven behandeld wordt. Na zijn bezoek aan de Republiek stichtte Peter in het moeras een tweede Amsterdam, zijn nieuwe hoofdstad Sint-Petersburg. Met Frans en Italiaans geïnspireerde paleizen, maar gebouwd op palen en met Hollandse interieurs.
Peters befaamde bezoeken aan Nederland vormen het aardigste deel van de tentoonstelling. ‘Zie je, vriendje, ik ben de tsaar en ik heb eelt op mijn handen,’ wordt hij geciteerd. Hier werkte ‘Pieterbaas’ drie maanden op een Amsterdamse scheepswerf, bewonderde hij de slangbrandspuit van Jan van der Heijden en leerde hij kiezen trekken van een rondreizende tandarts op het Rembrandtplein; niemand durfde te bekennen dat hij kiespijn had, want de keizer greep meteen naar zijn tang.
De bovenverdieping is verder gevuld met zijn wetenschappelijke activiteiten en verzamelingen, die hij aanlegde van – ja eigenlijk van bijna alles, geïnspireerd door de Amsterdamse burgemeester Nicolaas Witsen.
Een intrigerende figuur dus, Peter de Grote. Jammer dat de tentoonstelling wat plichtmatig is, je zou bijna zeggen saai. Het hangt er allemaal keurig hoor: de portretten van zijn vertrouwelingen, de ontwerptekeningen van Sint-Petersburg – met de begeleidende teksten en audiotour is niets mis.
Gimmicks die tien jaar geleden hip waren in museumland maken het niet spannender. Peters nagemaakte jas wordt alleen aangetrokken door giechelende Italianen. Volstrekt overbodig zijn video’s met bekende Nederlanders die een verband moeten leggen met de actualiteit: wie wil hier nou van Fashion Week-directeur Carlo Wijnands (‘Hofkleding’) horen over het Zara-jurkje van Kate Middleton?
Peter de Grote is zelf interessant genoeg. Maar helaas wil de opstelling niet sprankelen, zoals de tsaar dat wel deed. Dan moet je het hebben van de spullen. En die zijn geweldig. Zo’n beetje alles is bewaard gebleven: van Peters opgezette hondje tot zijn matrozenkleding en mobiele wc-pot voor op reis.
Het meest aansprekend zijn de voorwerpen die de persoonlijkheid van de verlichte tsaar tot leven wekken: het gereedschap dat hij gebruikte op de werf en zijn favoriete wandelstok met ingebouwde duimstok. Zijn persoonlijke amputatiezaag, het koperen officiersteken met kogelinslag uit de Slag bij Poltava in 1709, de draaibank waaraan Peter zich ’s avond placht te ontspannen.
Leuk is ook een portretje van Lodewijk XV. Peter schijnt de Franse hovelingen geschokt te hebben toen hij het zevenjarige koninkje spontaan op de arm nam. Hilarisch zijn de voorschriften voor de drankgelagen in de Petersburgse paleizen: ‘Men dient degenen die vol gezopen zijn zorgvuldig weg te leggen, zonder ze te beschadigen, zodat ze bij de dans geen hindernis vormen.’
De prent waarop poortwachters de kleding van bezoekers inkorten om te voldoen aan de nieuwe mode die Peter had afgekeken van het westen, geeft een indruk van zijn dwingende kant; de baarden van zijn hovelingen had hij al eigenhandig afgeknipt. Maar waar zijn hard- en wispelturigheid vandaan kwamen, wordt niet helemaal duidelijk.
Gelukkig kan de bezoeker terecht in de enorme museumwinkel, waar werkelijk alles wordt verkocht wat met het onderwerp te maken heeft: van biografieën, reisgidsen en de boeken van Orlando Figes tot matroesjka’s en Pluk van de Petteflet in het Russisch.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
TENTOONSTELLING: Een tsaar met eelt op zijn handen
‘Warm, maar ook snoeihard’: de persoonlijkheid van Peter de Grote (1672-1725) was gespleten, blijkt in de tentoonstelling in het kader van het Nederland-Rusland-jaar. Als vorst was hij grillig en rücksichtslos; hij liet zijn zoon doden en voerde onafgebroken oorlog. Maar wij kennen hem vooral als de bevlogen tsaar die de westerse Verlichting naar Rusland...
Toen de kabinetsformatie in 1994 volledig vastliep, greep koningin Beatrix in
Toen de kabinetsformatie van 1994 vastliep, gaf koningin Beatrix de vorming van het eerste paarse kabinet een belangrijke impuls.
NHS ging ten onder aan zijn eigen succes
De kersverse Britse premier Keir Starmer belooft reparatie van de National Health Service. Gratis gezondheidszorg is het paradepaardje van Labour sinds 1948.
Was de katholieke kerk zo corrupt?
De laatmiddeleeuwse kerk was door en door corrupt, zo leren populaire films, boeken en tv-series ons. Dat zou de protestantse Reformatie verklaren. Maar de morele maatstaven van de kerk waren in de late Middeleeuwen waarschijnlijk hoger dan ooit tevoren. 21 februari 1513. Paus Julius II arriveert bij de hemelpoort. Maar zijn sleutels passen niet. Of...
De mijlpaal van Sam van Houten
Na dagen debatteren stemde de Tweede Kamer in 1874 in met het ‘Kinderwetje’ van de liberaal Samuel van Houten. Kinderen tot twaalf jaar mochten niet meer in fabrieken werken. Dat was een belangrijke stap voorwaarts. Vanaf dat moment gingen minder kinderen aan het werk en meer kinderen naar school. Op 7 maart 1863 hield kunstschilder,...
Stadhouder en koning van Engeland Willem III
In 1688 tuigt stadhouder Willem III de grootste zeemacht op die ooit over Europese wateren heeft gevaren. Hij zeilt ermee naar Engeland. Waar hij met verbijsterend gemak de koning – zijn schoonvader – afzet. Dankzij uitgekiende propaganda weet Willem de verovering te verkopen als een bevrijding. Londen, St. James Palace, 20 juni 1688. Daar ligt...
Nederland werd steeds weer geteisterd door overstromingen
Overstromingen hebben het uiterlijk van Nederland bepaald. In de Middeleeuwen kwam het gevaar vooral van zee. Enorme stormvloeden sloegen land weg en schuurden diepe wateren uit.
LEZERSFORUM: ‘Huis Doorn is Europees erfgoed’
‘Wilhelm II speelde een hoofdrol bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Alleen al daarom is het belangrijk een museum open te houden waar deze persoon centraal staat.’ Zo reageert J.L. Verbeek op de stelling van deze maand: ‘De overheid moet ervoor zorgen dat museum Huis Doorn openblijft.’ Per 1 januari is...
INTERVIEW: ‘We maken voortdurend excuses’
Op reportage in zeventiende-eeuws Amsterdam bezoekt Nelleke Noordervliet het Oost-Indisch Huis, waar net de Heren XVII vergaderen, het bestuur van de VOC. Ze raakt in gesprek met Pieter van Dam, ‘advocaat’ – een soort secretaris – voor de Compagnie. Noordervliet vraagt hem naar de slavernij in de Oost. Van Dam vindt het...
ONDERZOEK: De meeste hugenoten werden katholiek
Tijdens de godsdiensttwisten van de zestiende en zeventiende eeuw raakten grote groepen mensen op drift, omdat zij in hun land van herkomst hun geloof niet openlijk mochten belijden en vaak zelfs actief vervolgd werden. Over deze religieuze ballingen is al veel geschreven, en over het algemeen wordt aangenomen dat hun gedwongen vertrek het gevolg...
Geen nationaal België-gevoel rond Waterloo en WOI
In België wordt hard gewerkt aan de herdenking van twee belangrijke historische gebeurtenissen. Op 8 juni 2015 wordt grootscheeps de tweehonderdste verjaardag van de Slag bij Waterloo herdacht. Een jaar daarvoor al start de herdenking van het einde van de Eerste Wereldoorlog. Die gaat net als de oorlog zelf vier jaar duren. ‘Trots...
Beleefde Rusland economisch wonder aan vooravond van revolutie?
Er was eens… Rusland in 1913. Een achterlijk land en een poel des verderfs, waarin alleen een revolutie redding kon brengen, zeggen verstokte communisten. Een land van melk en honing, hard op weg een wereldmacht te worden, vinden monarchisten. Hoe het ook zij, 1913 was het laatste ‘vreedzame’ jaar van het Russische Rijk, voordat...
